რა არის პესტიციდი? საზიანოა თუ არა ჯანმრთელობისთვის და ქმნის კიბოს რისკს?

რა არის პესტიციდი?

პესტიციდი, ზოგადი ტერმინია მავნებლების კონტროლის ნებისმიერი საშუალებისა თუ ტექნიკისთვის. მავნებელი შეიძლება იყოს საკვების ან მოსავლის დამაზიანებელი და დაავადების გამავრცელებელი მწერი, სოკო, სარეველა, მოლუსკი ან ჭია. პესტიციდი მოიცავს ქიმიურ ნივთიერებას, ვირუსის ან ბაქტერიის მსგავს ბიოლოგიურ აგენტს, სადეზინფექციო საშუალებას ან სხვა მეთოდს.

პესტიციდების რა სახეობებია?

სახელები იმ მავნებლის მიხედვით ეწოდებათ, რომელზეც მოქმედებენ.

• ანტიმიკრობულები: ბაქტერიებისა და ვირუსების წინააღმდეგ,
• ფუნგიციდი: სოკოების წინააღმდეგ,
• ჰერბიციდი: არასასურველი ბალახის წინააღმდეგ,
• ინსექტიციდი: მწერებისა და მავნებლების წინააღმდეგ,
• მოლუსკიციდი: მოლუსკების წინააღმდეგ,
• აკარიციდი: ტკიპების წინააღმდეგ და
• როდენტიციდი: მღრღნელების წინააღმდეგ მოქმედი პესტიციდია.

პესტიციდებს არა მხოლოდ სოფლის მეურნეობაში, არამედ სახლებში/შენობებში მწერების მოსაკლავად და შესაწამლადაც იყენებენ. მხოლოდ სასოფლო პრეპარატებით ზემოქმედების წარმოდგენა მცდარია.

სარგებელი უდავოა, მაგრამ ადამიანებისა და ცხოველების შესაძლო ზიანი არ უნდა უგულებელვყოთ.

გადაჭარბებულია პესტიციდების ზიანი? საიდან აქვთ ცუდი რეპუტაცია?

პირველი საშუალებები დარიშხანი და გოგირდი იყო, შემდეგ მცენარეული ნივთიერებები, მაგალითად ქრიზანთემის პირეთრუმი გამოიყენეს. 20. საუკუნის დასაწყისში ვერცხლისწყლისა და ტყვიის შემცველი პესტიციდები გაჩნდა. 1939 წელს შვეიცარიელმა ქიმიკოსმა პოლ მიულერმა ყველაზე ცნობილი პესტიციდი DDTაღწერა; დიქლორდიფენილტრიქლორეთანი 1942-ში ბაზარზე გამოვიდა და სწრაფად გავრცელდა. 2. მსოფლიო ომში ნერვული გაზების კვლევამ ორგანოფოსფორული ინსექტიციდი პარათიონი გამოავლინა, რომელიც 1943-ში გაიყიდა... ძველი საშუალებების ნაწილი — დარიშხანი, ვერცხლისწყალი, ტყვია, DDT — შხამიანია და მოგვიანებით კანცეროგენობა გამოვლინდა. ამიტომ რეპუტაცია ცუდია. მრავალი ძველი პესტიციდი დღეს აკრძალულია.

სხვა საინტერესო ფაქტია, რომ მოზრდილებში თვითმკვლელობის მცდელობისას პესტიციდები პირველ ადგილებს იკავებს. ინგლისის 1994 წლის კვლევაში პესტიციდით სიკვდილის %73 მათი დალევით თვითმკვლელობის მცდელობამ გამოიწვია. თურქეთის ტოქსიკოლოგიური ცენტრების მიხედვით, პესტიციდური მოწამვლა (%7-10) სამედიცინო პრეპარატებით მოწამვლის (%65-70) შემდეგ მეორეა.

რომელი პესტიციდებია დღეს გავრცელებული?

სოფლის მეურნეობაში ყველაზე ხშირი ორგანოფოსფატური ინსექტიციდებია ქლორპირიფოსი და აცეფატი, სახლში და ბაღში — კარბარილი, აცეფატი და პირეთროიდები.

მსოფლიოში მრავალი ჰერბიციდია რეგისტრირებული, სოფლის მეურნეობაში ყველაზე ხშირი 5 არის;

• გლიფოსატი,
• ატრაზინი,
• მეტოლაქლორ-S,
• 2,4-დიქლორფენოქსიძმარმჟავა (2,4-D) და
• ფუმიგანტი დიქლორპროპენი.

უკავშირდება გამოყენება კიბოს რისკს?

ზიანზე შეშფოთებისა და პროფესიულ თუ საცხოვრებელ გამოყენებასა და კიბოს შორის კავშირის შესასწავლად მოსახლეობაზე დაკვირვებითი ეპიდემიოლოგიური კვლევები ჩატარდა.

ფართოდ გამოყენებული პესტიციდების შესახებ მონაცემებით, სხვადასხვა ტიპი ბავშვებსა და მოზრდილებში კონკრეტულ კიბოებს შეიძლება უკავშირდებოდეს. განსაკუთრებით ორსულობისას საცხოვრებლიდან — სახლებიდან, შენობებიდან და კომპლექსებიდან — ზემოქმედება ბავშვობის კიბოსთანაა დაკავშირებული. ზრდასრულებში საცხოვრებელი ზემოქმედების როლი გაურკვეველია.

- დაკავშირებული თემა: სახლში გამოყენებული ინსექტიციდები ბავშვებისთვის კიბოს რისკს ქმნის

პესტიციდების გამოყენება სასოფლო მუშაკებში თითქოს კიბოს უფრო მაღალ რისკს ქმნის, მაგრამ ეს გამოყენებულ ტიპზე, ზემოქმედების ხანგრძლივობაზე, დოზასა და კიბოს სახეობაზეა დამოკიდებული. მაღალი გამოყენების სასოფლო რეგიონების კვლევები არაერთგვაროვანია: ზოგი ინტენსიურად მომხმარებელ ადგილას კავშირს აჩვენებს, სხვები კი ვერანაირ კავშირს ვერ პოულობს.

სარეველების წინააღმდეგ ხშირად გამოყენებული გლიფოსატი (ცნობილი სავაჭრო სახელი Roundup), 2017 წელს ჯანმომ პოტენციური კანცეროგენების სიაში შეიტანა.

შეჯამება

ერთადერთი წყარო სოფლის მეურნეობა არ არის: საცხოვრებელშიც პესტიციდებსა და სხვა ქიმიკატებს, მაგალითად ლაქის ამომყვანებს, ვეხებით. სასოფლო გამოყენების კიბოსთან კავშირი გარკვეული არ არის, თუმცა მუშაკებსა და ოჯახებს ზემოქმედების შესამცირებლად მკაცრი ზომები ურჩევენ. მომხმარებლებმა საკვები ჭამამდე კარგად უნდა გავრეცხოთ. ეს ეხება ორგანულ საკვებსაც მათზეც ვრცელდება.

- დაკავშირებული თემა: როდის იწვევს კანცეროგენული ნივთიერება კიბოს?