რა არის ფილტვის კვანძი, არის თუ არა კიბო და როგორია მკურნალობა?

ფილტვში პულმონურ კვანძად წოდებული წარმონაქმნები შეიძლება ორი ტიპის იყოს: კეთილთვისებიანი (benign) ან ავთვისებიანი (malign). ფილტვის კვანძებს მრავალი მიზეზი აქვს, ინფექციებიდან არაგადამდებ სარკოიდოზამდე.

შენიშვნა: სიმსივნე, რომელსაც ნეოპლაზმაც ეწოდება, ქსოვილის პათოლოგიური მასაა, რომელიც შეიძლება მყარი ან სითხით სავსე იყოს. ყველა სიმსივნე კიბოს არ ნიშნავს.

სიმსივნეები

• კეთილთვისებიანი (benign)
• პრეავთვისებიანი (ამჟამად კიბო არ არის, თუმცა მომავალში კიბოდ გარდაქმნის პოტენციალი აქვს)
• ავთვისებიანი (malign = კიბო)

რა არის ფილტვის კვანძი (პულმონური კვანძი)?

პულმონური კვანძი ფილტვში მცირე მრგვალი ან ოვალური წარმონაქმნია. მას შეიძლება „ფილტვზე წერტილი“ ან „მონეტის“ გამოსახულებაც ეწოდოს. პულმონური კვანძების დიამეტრი 3 cm-ზე ნაკლებია (დაახლოებით 1,2 დუიმი). თუ წარმონაქმნი უფრო დიდია, მას პულმონური მასა ეწოდება და უბრალო კვანძთან შედარებით უფრო სავარაუდოა, რომ კიბოს წარმოადგენდეს.

რამდენად გავრცელებულია ფილტვის კვანძი?

გულმკერდის რენტგენის ან კომპიუტერული ტომოგრაფიის (BT) დროს ყოველწლიურად უამრავი პულმონური კვანძი ვლინდება. უმეტესობა კიბო არ არის (კეთილთვისებიანია). გულმკერდის ყველა რენტგენის %0.2-ში ერთეული პულმონური კვანძი გვხვდება. ფილტვის კვანძები შეიძლება ფილტვის BT სკანირებების ნახევრამდეც გამოვლინდეს. პულმონური კვანძის ავთვისებიანობის რისკფაქტორებს შორისაა მოწევის ისტორია და ხანდაზმული ასაკი.

რა იწვევს ფილტვის კვანძს?

არსებობს პულმონური კვანძის ორი ძირითადი ტიპი: ავთვისებიანი და კეთილთვისებიანი. დიამეტრით ორ სანტიმეტრზე (დაახლოებით 3/4 დუიმი) მცირე პულმონური კვანძების %90-ზე მეტი კეთილთვისებიანია.

კეთილთვისებიან პულმონურ კვანძებს მრავალი მიზეზი შეიძლება ჰქონდეს. ბევრი მათგანი ფილტვის ანთების შედეგია, რომელიც ორგანიზმში ანთების ან დაავადების გამომწვევი ინფექციიდან წარმოიშობა. კვანძი შეიძლება აქტიურ ინფექციას წარმოადგენდეს ან წინა ანთებასთან დაკავშირებული ნაწიბუროვანი ქსოვილის წარმოქმნის შედეგი იყოს. კეთილთვისებიანი განვითარების დაზიანებებიც შეიძლება კვანძად ჩანდეს.

• ინფექციები: პულმონურ კვანძებში არსებული ინფექციების უმეტესობა შედარებით მსუბუქია და ხშირად აქტიური არ არის. მაგალითებია მიკობაქტერიული ინფექციები, როგორიცაა ტუბერკულოზის მიკობაქტერია ან mycobacterium avium intracellulare, და სოკოვანი ინფექციები, როგორიცაა ასპერგილოზი, ჰისტოპლაზმოზი, კოქციდიომიკოზი და კრიპტოკოკოზი. ინფექციასთან დაკავშირებული ანთება ჩვეულებრივ გრანულომას წარმოქმნის. გრანულომა უჯრედების მცირე გროვაა, რომელიც ფილტვის ქსოვილის ანთებისას ჩნდება. ის წარმოიქმნება, როცა იმუნური სისტემა უცხოდ მიჩნეულ ნივთიერებებს იზოლაციაში აქცევს. გრანულომები ხშირად ფილტვებში გვხვდება, თუმცა სხეულის სხვა ნაწილებშიც შეიძლება წარმოიშვას. რადგან კალციუმი შეხორცების ქსოვილში გროვდება, დროთა განმავლობაში ისინი შეიძლება კალციფიცირდეს; მაშინ ამას ფილტვის კალციფიცირებული კვანძი ეწოდება.
• კეთილთვისებიანი ანთებითი ფილტვის კვანძების არაინფექციური მიზეზები: არაგადამდები დაავადებები, როგორიცაა სარკოიდოზი, გრანულომატოზი პოლიანგიიტით (GPA) და რევმატოიდული ართრიტი, ფილტვებში წარმოქმნილი გრანულომებითაც ვლინდება.
• ნეოპლაზმები: ნეოპლაზმები პათოლოგიური წარმონაქმნებია, რომლებიც კეთილთვისებიანი ან ავთვისებიანი შეიძლება იყოს.

კეთილთვისებიანი ნეოპლაზმების ტიპებია:

• ფიბრომა (ფიბროზული შემაერთებელი ქსოვილის კვანძი)
• ჰამარტომა (ნორმალური ქსოვილების პათოლოგიური დაჯგუფება)
• ნეიროფიბრომა (ნერვული ქსოვილისგან შემდგარი კვანძი)
• ბლასტომა (უმწიფარი უჯრედებისგან წარმოქმნილი ზრდა)

ავთვისებიანი სიმსივნეების ტიპებს მიეკუთვნება:

• ფილტვის კიბო
• ლიმფომა (ლიმფოიდური ქსოვილის შემცველი წარმონაქმნი)
• კარცინოიდი (მცირე, ნელა მზარდი კიბოს სიმსივნე)
• სარკომა (შემაერთებელი ქსოვილისგან წარმოქმნილი სიმსივნე)
• მეტასტაზური სიმსივნეები (სხეულის სხვა ადგილას არსებული კიბოდან ფილტვებში გავრცელებული სიმსივნეები)

შეიძლება დაგაინტერესოთ:

ფილტვის კიბოს სიმპტომები, დიაგნოსტიკა და მკურნალობა (დეტალური ახსნა)

რა არის ლიმფომა (ლიმფური კიბო)? სიმპტომები და მკურნალობა

რა არის მეტასტაზი? რატომ მეტასტაზირებს კიბო? (დეტალური ახსნა)

რა სიმპტომები აქვს ფილტვის კვანძს?

პულმონურ კვანძებს, ჩვეულებრივ, კონკრეტული სიმპტომები არ უკავშირდება. თუ ფილტვის კვანძი სიმპტომს იწვევს, ის ძირითად მიზეზთან იქნება დაკავშირებული. თუ კვანძი ფილტვის კიბოდან წარმოიშვა, პაციენტს ხშირად სიმპტომები არ აქვს, თუმცა შეიძლება ახალი ხველა ან ჰემოპტიზი (სისხლიანი ნახველი) ჰქონდეს.

პაციენტმა ხშირად არ იცის ფილტვის კვანძის არსებობა, სანამ გულმკერდის რენტგენი ან კომპიუტერული ტომოგრაფია (BT) არ ჩატარდება.

როგორ დიაგნოსტირდება ფილტვის კვანძი?

მიუხედავად იმისა, რომ ფილტვის კვანძების უმეტესობა ავთვისებიანი არ არის, კიბოს ადრეული დიაგნოსტიკისთვის კვანძის გამოვლენა ძალიან მნიშვნელოვანია.

გულმკერდის რენტგენი და BT სკანირება: პულმონური კვანძის არსებობის პირველი ნიშანი ჩვეულებრივ გულმკერდის რენტგენზე ან BT-ზე გამოჩენილი წერტილია. ეს ტესტები ხშირად ტარდება, როცა ადამიანი ექიმს სასუნთქი გზების დაავადებით მიმართავს.

თუ რენტგენი ან BT ფილტვის კვანძს აჩვენებს, ექიმი თქვენს სამედიცინო ისტორიას, მათ შორის წარსულში კიბოს არსებობასაც გკითხავთ. მას აინტერესებს, ეწევით თუ ადრე ეწეოდით, ასევე გარემოში პოტენციურად ტოქსიკური/მავნე ქიმიკატების ზემოქმედების შესახებ ინფორმაცია.

ექიმი რენტგენს კვანძის ზომის, ფორმის, მდებარეობისა და ზოგადი გარეგნობის შესაფასებლად დაათვალიერებს. გულმკერდის რენტგენზე გამოჩენილი ერთეული პულმონური კვანძები ჩვეულებრივ სულ მცირე 8-დან 10 მილიმეტრამდე დიამეტრისაა. უფრო მცირე კვანძები რენტგენზე სავარაუდოდ ვერ გამოჩნდება. კვანძის ზრდასა და ფორმის არათანაბრობასთან ერთად კიბოს ალბათობა იზრდება. ფილტვის ზედა ნაწილში მდებარე კვანძებსაც კიბოს უფრო მაღალი ალბათობა აქვს.

თუ ძველი გულმკერდის რენტგენები გაქვთ, ექიმს მათი დათვალიერების საშუალება მიეცით კვანძის ზრდის სიჩქარის დასადგენად. ზოგადად, ავთვისებიანი (კიბოს) კვანძების ზომა ყოველ 6 თვეში დაახლოებით ორმაგდება. უფრო ნელი ან უფრო სწრაფი ზრდის კვანძებში კიბოს ალბათობა ნაკლებია.

ექიმმა კვანძის უფრო დეტალური გამოსახულებისთვის BT სკანირება შეიძლება გირჩიოთ, ან თავად კვანძი პირველად BT-ზე ყოფილიყო აღმოჩენილი. BT გვაძლევს ინფორმაციას ფორმის, ზომის, მდებარეობისა და შიდა სიმკვრივის ჩათვლით მის სპეციფიკურ მახასიათებლებზე. ბუნების განსაზღვრისას BT გულმკერდის რენტგენზე მგრძნობიარეა. BT-ს დიამეტრით 1-2 mm-მდე მცირე კვანძების პოვნაც შეუძლია.

თუ კვანძი ძალიან პატარაა ან მახასიათებლები კიბოს ძალიან დაბალ ალბათობას აჩვენებს, ექიმი სავარაუდოდ დროთა განმავლობაში გულმკერდის განმეორებითი გამოსახულებითი კვლევით დააკვირდება. თუ კვანძი არ იზრდება, კეთილთვისებიანობა დადასტურდება. საყურადღებო ზრდის ტემპისას დამატებითი შეფასება იქნება რეკომენდებული. სკანირებებს შორის შუალედი და დაკვირვების ხანგრძლივობა ზომასა და ავთვისებიანობის რისკზეა დამოკიდებული.

• პოზიტრონულ-ემისიური ტომოგრაფია (PET): PET-საც შეუძლია კვანძის ავთვისებიანობის ან კეთილთვისებიანობის დადგენაში დახმარება. PET იყენებს რადიოაქტიურად მონიშნულ ნივთიერებას, მაგალითად, გლუკოზას, რომელსაც კვანძი შეიწოვს, და მეტაბოლური აქტივობის სურათს იძლევა. ავთვისებიანი უჯრედების მეტაბოლიზმი ნორმალურზე სწრაფია, ისინი მეტ ენერგიას მოიხმარს და ამიტომ მეტ რადიომონიშნულ ნივთიერებას იწოვს. კვანძები PET-ზე უფრო კაშკაშაა, როცა ავთვისებიანია ან აქტიური ანთებაა. 8-10 mm-ზე მცირე კვანძებისას PET-ის ინტერპრეტაციას სიფრთხილით უნდა მივუდგეთ, რადგან ისინი კარგად შეიძლება არ ჩანდეს. 20 mm-ზე (2 cm) დიდი პულმონური კვანძებისთვის PET-BT კარგი დიაგნოსტიკური ინსტრუმენტია.
• ბიოფსია: ბიოფსია პროცედურაა, რომლის დროსაც კვანძიდან ქსოვილის მცირე ნიმუშს იღებენ და მიკროსკოპით იკვლევენ. შეიძლება ჩატარდეს, როდესაც სხვა ტესტები წარმონაქმნის ავთვისებიანობის ალბათობის გამოსარიცხად არასაკმარისია.
• ბრონქოსკოპია: გამოიყენება, თუ დგინდება, რომ კვანძამდე სასუნთქი მილებით მისვლაა შესაძლებელი. იყენებენ ბრონქოსკოპს — თხელ, მსუბუქ, მოქნილ მილს, რომელიც პირიდან ან ცხვირიდან ტრაქეასა და ფილტვის ბრონქში შეჰყავთ. მის ბოლოზე ძალიან პატარა კამერა და ბიოფსიის ინსტრუმენტებია.
• ნემსით ბიოფსია (ასევე ცნობილია ტრანსთორაკალური ნემსით ბიოფსიის სახელით): დღეს კიბოზე საეჭვო ფილტვის კვანძების დიაგნოსტიკაში ყველაზე ხშირი მეთოდია. ის ყველაზე წარმატებულია, როცა კვანძი გულმკერდის კედელთან ახლოს, ფილტვის კიდისკენ მდებარეობს. ტრანსთორაკალური ნემსით ბიოფსია ჩვეულებრივ Cone Beam CT სახელწოდების BT სკანირების თანხლებით ტარდება.

შეიძლება დაგაინტერესოთ:

რა არის Pet / BT? როდის გამოიყენება?

რა არის ბიოფსია? ვის და როგორ უტარდება? (დეტალური ახსნა)

როგორ მკურნალობენ ფილტვის კვანძს?

თუ პულმონური კვანძი კეთილთვისებიანია, ჩვეულებრივ მკურნალობა არ სჭირდება. აქტიური ინფექციის აღმოჩენის ან ორგანიზმში ანთებითი დაავადების დიაგნოზისას მკურნალობა გამოვლენილ მდგომარეობასა და არსებულ სიმპტომებსა თუ ჩივილებზე იქნება დამოკიდებული.

თუ კვანძი კიბოა, კიბო არსად გავრცელებულა და პაციენტის მდგომარეობა იძლევა საშუალებას, კიბო ქირურგიულად უნდა მოიხსნას.

პულმონური კვანძების მოსაცილებელი ქირურგიული ტექნიკებია:

• თორაკოტომია: ეს ღია ფილტვის ქირურგიად ითვლება. დაავადებული ფილტვის ქსოვილის ნაწილების მოსაშორებლად გულმკერდის კედელს კვეთენ. ოპერაციის შემდეგ პაციენტები ჩვეულებრივ რამდენიმე დღეს საავადმყოფოში რჩებიან. სიკვდილის რისკი დაბალია. შეძლებისდაგვარად შეიძლება ნაკლებად ინვაზიური მინი-თორაკოტომია ჩატარდეს.
• ვიდეოასისტირებული თორაკოსკოპია: ამ პროცედურაში იყენებენ თორაკოსკოპს — მოქნილ მილს ბოლოზე მინიატიურული კამერით. ის გულმკერდის კედელში მცირე ჭრილობით შეჰყავთ. კამერა ქირურგს ტელეეკრანზე კვანძის გამოსახულების ნახვის საშუალებას აძლევს. ამ ტექნიკას თორაკოტომიაზე მცირე ჭრილობა და გამოჯანმრთელების მოკლე დრო სჭირდება.

როგორ შეიძლება ავთვისებიანი პულმონური კვანძების პრევენცია?

ავთვისებიანი ფილტვის კვანძის დიაგნოზის თავიდან აცილების საუკეთესო გზა მოწევის შეწყვეტაა, თუ ეწევით.

ფილტვის კიბოს არსებობაზე მიმანიშნებელი ჩივილების არმქონე (უსიმპტომო) ადამიანები, 55-77 წლის ასაკში და სულ მცირე 30-წლიანი მოწევის ისტორიით — თუნდაც ბოლო 15 წელიწადში ჰქონდეთ შეწყვეტილი — წელიწადში ერთხელ დაბალდოზიანი დასხივების ფილტვის ტომოგრაფიით (BT) უნდა შემოწმდნენ.

თემები, რომლებიც შეიძლება დაგაინტერესოთ:

როგორ შევწყვიტო მოწევა?

ფილტვის კიბოს მოწევისგან დამოუკიდებელი მიზეზები

რას აღწერს სინამდვილეში Aziz Sancar-ის კვლევა, რომელიც „მოწევის შესაწყვეტ აღმოჩენად“ გახმაურდა?