Ağciyər düyünü nədir, xərçəngdirmi, necə müalicə olunur?

Ağciyərdə pulmonar düyün adlanan böyümələr iki növ ola bilər: benign (xoşxassəli) və ya malign (bədxassəli). Ağciyər düyünlərinin infeksiyalardan yoluxucu olmayan sarkoidoza qədər çoxlu səbəbi ola bilər.

Qeyd: Neoplazma da deyilən şiş bərk və ya maye ilə dolu ola bilən anormal toxuma kütləsidir. Hər şiş xərçəng demək deyil.

Şişlər

• benign (xoşxassəli)
• premalign (hazırda xərçəng olmayan, gələcəkdə xərçəngə çevrilmə potensialı daşıyan törəmə)
• malign (xərçəng = bədxassəli)

Ağciyər düyünü (pulmonar düyün) nədir?

Pulmonar düyün ağciyərdə kiçik, yumru və ya oval böyümədir. “Ağciyər üzərində ləkə” və ya “sikkə” görünüşü də adlandırıla bilər. Diametri 3 cm-dən kiçikdir, təxminən 1,2 düym. Daha böyük böyümə pulmonar kütlə adlanır və sadə düyündən daha çox xərçəngi təmsil edə bilər.

Ağciyər düyünü nə qədər yayğındır?

Hər il döş qəfəsi rentgeni və ya kompüter tomoqrafiyası (KT) zamanı saysız pulmonar düyün aşkarlanır. Çoxu xoşxassəlidir. Bütün döş qəfəsi rentgenlərinin %0.2-sində solitar, tək düyün olur. Ağciyər KT-lərinin yarısına qədərində düyün tapıla bilər. Bədxassəlilik risklərinə siqaret tarixçəsi və irəli yaş daxildir.

Ağciyər düyününün səbəbləri nədir?

İki əsas növ var: bədxassəli və xoşxassəli. Diametri iki santimetrdən, təxminən 3/4 düymdən kiçik düyünlərin %90-dan çoxu xoşxassəlidir.

Xoşxassəli düyünlərin müxtəlif səbəbləri var. Çoxu bədəndə iltihab və ya xəstəlik yaradan infeksiyadan sonra ağciyər iltihabının nəticəsidir. Düyün aktiv infeksiyanı və ya əvvəlki iltihabdan qalan çapıq toxumasını göstərə bilər. Xoşxassəli inkişaf lezyonları da düyün kimi görünə bilər.

• İnfeksiyalar: Düyünlərlə əlaqəli infeksiyaların çoxu nisbətən yüngül keçir və çox vaxt aktiv deyil. Nümunələrə Mycobacterium tuberculosis və Mycobacterium avium intracellulare kimi mikobakteriyalar, aspergilloz, histoplazmoz, koksidioidomikoz və kriptokokkoz kimi göbələk infeksiyaları daxildir. İnfeksion iltihab çox vaxt qranuloma yaradır. Bu, ağciyər toxuması iltihablandıqda yaranan kiçik hüceyrə yığınıdır. İmmunitet sistemi yad saydığı maddələri təcrid etdikdə qranulomalar yaranır. Ən çox ağciyərdə, bəzən başqa nahiyələrdə olur. Kalsium sağalma toxumasında toplandığı üçün zamanla kalsifikasiya edə bilər; buna ağciyərdə kalsifikasiya olunmuş düyün deyilir.
• Xoşxassəli iltihabi ağciyər düyünlərinin yoluxucu olmayan səbəbləri: Sarkoidoz, poliangiitli qranulomatoz (GPA) və revmatoid artrit kimi yoluxucu olmayan xəstəliklər də ağciyər qranulomaları ilə özünü göstərə bilər.
• Neoplazmalar: Neoplazmalar xoşxassəli və ya bədxassəli ola bilən anormal böyümələrdir.

Xoşxassəli neoplazma növləri:

• Fibroma (fibröz birləşdirici toxuma düyünü)
• Hamartoma (normal toxumaların anormal qruplaşması)
• Neyrofibroma (sinir toxumasından düyün)
• Blastoma (yetişməmiş hüceyrələrdən böyümə)

Bədxassəli şiş növləri:

• Ağciyər xərçəngi
• Limfoma (limfoid toxumadan böyümə)
• Karsinoid (kiçik, yavaş böyüyən xərçəngli şiş)
• Sarkoma (birləşdirici toxumadan şiş)
• Metastatik şişlər (başqa nahiyədəki xərçəngdən ağciyərə yayılmış şişlər)

Marağınızı çəkə bilər:

Ağciyər xərçənginin əlamətləri, diaqnozu və müalicəsi (ətraflı)

Limfoma nədir? Əlamətləri və müalicəsi

Metastaz nədir? Xərçəng niyə metastaz verir? (Ətraflı)

Ağciyər düyününün əlamətləri nədir?

Adətən pulmonar düyünlə bağlı xüsusi əlamət yoxdur. Əlamət varsa, əsas səbəblə bağlıdır. Düyün ağciyər xərçəngindən yaranıbsa, xəstə çox vaxt əlamətsizdir, lakin yeni öskürək və ya hemoptizi, qanlı bəlğəm ola bilər.

Xəstə çox vaxt rentgen və ya KT çəkilənədək ağciyərində düyün olduğunu bilmir.

Ağciyər düyünü necə diaqnoz edilir?

Düyünlərin çoxu bədxassəli olmasa da, düyünün aşkarlanması xərçəngin erkən diaqnozu üçün çox vacibdir.

Döş qəfəsi rentgeni və KT: İlk işarə adətən rentgen və ya KT-də görünən ləkədir. Bu müayinələr çox vaxt tənəffüs xəstəliyi ilə həkimə müraciət zamanı aparılır.

Düyün görünərsə, həkiminiz əvvəllər xərçəng olub-olmadığınız daxil tibbi tarixçənizi soruşacaq. Hazırda və ya əvvəllər siqaret çəkib-çəkmədiyinizi, zəhərli və zərərli ətraf mühit kimyəvi maddələrinə məruz qalmanı bilmək istəyəcək.

Həkim düyünün ölçü, forma, yer və ümumi görünüşünü qiymətləndirəcək. Rentgendə görünən tək düyünlərin diametri adətən ən az 8 ilə 10 millimetrdir. Daha kiçikləri rentgendə çətin görünür. Böyük və qeyri-müntəzəm formalı düyünlərin xərçəng ehtimalı artır. Ağciyərin yuxarı hissələrindəkilər də daha risklidir.

Köhnə rentgenləriniz varsa, böyümə sürətini müəyyən etmək üçün həkimə göstərin. Bədxassəli düyünlər adətən hər 6 ayda təxminən ikiqat böyüyür. Daha yavaş və ya daha sürətli böyüyənlərin xərçəng ehtimalı daha azdır.

Həkiminiz daha ətraflı görüntü üçün KT tövsiyə edə bilər və ya düyün ilk dəfə KT-də görünmüş ola bilər. KT forma, ölçü, yer və daxili sıxlıq barədə məlumat verir və düyünün təbiətini müəyyən etməkdə rentgendən həssasdır. Diametri cəmi 1-2 mm olan çox kiçik düyünləri də aşkarlaya bilər.

Düyün çox kiçikdirsə və ya xüsusiyyətləri xərçəng ehtimalının çox aşağı olduğunu göstərirsə, həkim təkrar görüntüləmə ilə izləyə bilər. Böyüməzsə, xoşxassəli olduğu təsdiqlənir. Əhəmiyyətli böyümə qeydə alınarsa, əlavə qiymətləndirmə tövsiyə olunur. Müayinə və izləmə intervalları ölçü və bədxassəlilik riskindən asılıdır.

• Pozitron emissiya tomoqrafiyası (PET) düyünün bədxassəli və ya xoşxassəli olduğunu ayırmağa kömək edə bilər. Düyünün qəbul etdiyi radioaktiv nişanlı qlükoza kimi maddə metabolik aktivliyin görüntüsünü verir. Bədxassəli hüceyrələr daha sürətli metabolizmə malikdir, çox enerji və nişanlı maddə qəbul edir. Bədxassəlilik və ya aktiv iltihab zamanı düyün daha parlaq görünür. Diametri 8-10 mm-dən kiçik düyünlər PET-də yaxşı görünməyə bilər, buna görə şərh ehtiyatla aparılmalıdır. 20 mm-dən (2 cm) böyük düyünlər üçün PET-KT yaxşı diaqnostik vasitədir.
• Biopsiya: Düyündən kiçik toxuma nümunəsi çıxarılıb mikroskopda yoxlanılır. Digər testlər bədxassəliliyi istisna etməyə kifayət etmədikdə aparıla bilər.
• Bronxoskopiya: Düyünə tənəffüs yollarından çatmaq mümkündürsə istifadə edilir. Ağız və ya burundan nəfəs borusuna və bronxa keçirilən nazik, yüngül, elastik bronxoskopdan istifadə olunur. Ucunda kiçik kamera və biopsiya alətləri var.
• İynə biopsiyası (transtorakal iynə biopsiyası da deyilir): Bu gün xərçəng şübhəli ağciyər düyünlərinin diaqnozunda ən çox istifadə olunan üsuldur. Düyün döş divarına yaxın, ağciyərin kənarında olduqda daha uğurludur. Adətən Cone Beam CT adlı KT nəzarəti ilə aparılır.

Marağınızı çəkə bilər:

PET / KT nədir? Hansı hallarda istifadə olunur?

Biopsiya nədir? Kimə və necə aparılır? (Ətraflı)

Ağciyər düyünü necə müalicə olunur?

Xoşxassəli düyün adətən müalicə tələb etmir. Aktiv infeksiya və ya iltihabi xəstəlik müəyyən edilərsə, müalicə həmin vəziyyətdən və mövcud əlamət-şikayətlərdən asılıdır.

Düyün xərçəngdirsə, yayılmayıbsa və xəstə uyğundursa, cərrahi çıxarılmalıdır.

Düyünləri çıxarmaq üçün cərrahi üsullar:

• Torakotomiya: Açıq ağciyər əməliyyatıdır. Xəstə toxumanı çıxarmaq üçün döş divarında kəsik açılır. Xəstə adətən bir neçə gün xəstəxanada qalır. Ölüm riski aşağıdır. Mümkün olduqda daha az invaziv mini-torakotomiya aparılır.
• Video dəstəkli torakoskopiya: Ucunda kiçik kamera olan elastik torakoskop döş divarındakı kiçik kəsikdən keçirilir. Kamera cərraha düyünü ekranda izləməyə imkan verir. Torakotomiyadan daha kiçik kəsik və qısa sağalma müddəti tələb edir.

Bədxassəli ağciyər düyünlərinin qarşısı necə alınır?

Ən yaxşı yol siqaret çəkirsinizsə, onu buraxmaqdır.

Ağciyər xərçəngini düşündürən şikayəti olmayan, əlamətsiz şəxslər; 55-77 yaş arasında, ən az 30 il siqaret çəkmiş olanlar – son 15 ildə buraxmış olsalar da – ildə bir dəfə aşağı radiasiyalı ağciyər KT-si ilə yoxlanmalıdır.

Marağınızı çəkə biləcək mövzular:

Siqareti necə buraxa bilərəm?

Siqaretdən başqa ağciyər xərçəngi səbəbləri

Aziz Sancarın siqareti buraxdıracaq kəşfi kimi yayılan tədqiqat əslində nə deyir?