სექსუალობის შენარჩუნება და აღდგენა კიბოს მქონე ქალებსა და მამაკაცებში

კიბოს დროს სქესობრივი ცხოვრების საკითხი სან-ფრანცისკოში კიბოს 2 საერთაშორისო ასოციაციის (MASCC/ISOO) ყოველწლიურ შეხვედრაზე კიდევ ერთხელ განიხილეს. ექსპერტებმა იმსჯელეს გავრცელებულ პრობლემებზე, მკურნალობის მიდგომებსა და კიბოს შემდეგ ჯანსაღი სქესობრივი ცხოვრებისთვის საჭირო სტრატეგიებზე. საკითხი ცალ-ცალკე განიხილეს მამაკაცებისა და ქალებისთვის. სტატიაში სპეციალისტთა მოსაზრებებისა და გამოცდილების გადმოცემას ვეცადეთ.

სქესობრივი ცხოვრების პრობლემები კიბოს მქონე მამაკაცებში

მართალია, ყველას არ უვითარდება, მაგრამ კიბოს მკურნალობისას და მის შემდეგ მკურნალობის ან ფსიქოლოგიური ფაქტორების გამო სექსუალური ფუნქციის დარღვევა შეიძლება გაჩნდეს. შესაძლებელია ერექციის პრობლემა, ლიბიდოს (სქესობრივი სურვილის) დაქვეითება, ეაკულაციის დარღვევა, მტკივნეული და დაგვიანებული ორგაზმი ან ნაადრევი ეაკულაცია. ამას შეიძლება მოჰყვეს სექსუალური დაკმაყოფილების შემცირება, სქესობრივი იდენტობის შესახებ შფოთვა, სექსისგან თავის არიდება (რასაც ხშირად სქესობრივი ლტოლვის დაკარგვაში ურევენ) და პარტნიორულ ურთიერთობაში ზოგადი კმაყოფილების შემცირება. მძიმე დაავადების შემდეგ სქესობრივი ცხოვრებისა და ურთიერთობის კეთილდღეობის უზრუნველყოფა სპეციალისტებისა და მხარდამჭერებისთვის მნიშვნელოვანი საკითხია. პროფესიონალთან ამაზე საუბარს დიდი მნიშვნელობა აქვს. როგორც დაავადება, ისე კიბოს მკურნალობა შეიძლება სქესობრივი ცხოვრების პრობლემების მიზეზი იყოს; ასევე კულტურული შეხედულებები, შფოთვა ან დეპრესია და მსგავსი მდგომარეობები. ამიტომ პაციენტი ინფორმირებული უნდა იყოს კიბოსა და მკურნალობის შესაძლო სექსუალურ შედეგებზე. მაგალითად, უნდა აუხსნან, რომ რადიკალური პროსტატექტომიის შემდეგ ერექციის პრობლემა შეიძლება განვითარდეს; ან თუ კიბოს მკურნალობა ტესტოსტერონის დაქვეითებით ან რეპროდუქციული ჯანმრთელობის მუდმივი პრობლემებით დასრულდება, ეს საუბარი წინასწარ უნდა შედგეს…

სქესობრივი ჯანმრთელობის უზრუნველსაყოფად პაციენტსა და ექიმს შორის კომუნიკაცია ფუნდამენტურია. სექსუალურ ქცევაზე გლობალურმა კვლევამ აჩვენა, რომ პაციენტები ოჯახის ექიმს კითხვებს %12-14 სიხშირით უსვამენ; კითხვაზე, რატომ არ სურთ კითხვა, ყველაზე გავრცელებული პასუხი იყო: „არ გვინდა ექიმები უხერხულ მდგომარეობაში ჩავაყენოთ“ — ასე პასუხობდნენ.

შესაფერის პაციენტებში ტესტოსტერონის დამატებითი მიწოდებაც ხაზგასმულ საკითხებს შორისაა. პაციენტებში ტესტოსტერონის დონის შემოწმება რეკომენდებულია. ცნობილია, რომ მისი დაბალი დონე მხოლოდ სქესობრივი ლტოლვის დაკარგვისა და არასაკმარისი ერექციის მიზეზი არ არის, არამედ გულის დაავადებების, ოსტეოპოროზისა და დიაბეტის განვითარების რისკფაქტორიც შეიძლება იყოს.

ექსპერტებმა ასევე აღნიშნეს: სქესობრივი ჯანმრთელობის მომსახურებისას გულგრილობა, განსჯა და შეუწყნარებლობა ყველაზე დიდი შეცდომებია. თუმცა არსებული სამედიცინო განათლების პროცესში ექიმების მიერ ამ საკითხზე საკმარისი მიდგომის ჩამოყალიბება ნაკლებად შესაძლებელი ჩანს.

სქესობრივი ჯანმრთელობა კიბოს მქონე ქალებში

კიბოს მკურნალობის შემდეგ მენოპაუზაზე გადასვლის პერიოდში ალების მსგავსი ვაზომოტორული სიმპტომები შეიძლება მძიმედ გამოვლინდეს და უფრო ხშირია ჰორმონული ანტიკიბოს მკურნალობის, მაგალითად ტამოქსიფენისა და არომატაზის ინჰიბიტორის მიმღებებში. მენსტრუაციის მქონე ქალებში კი მკურნალობამ შესაძლოა საკვერცხის ფუნქცია დაარღვიოს. მენოპაუზური ეფექტების გამო ჰორმონულ მკურნალობაზე მყოფი ქალები ძუძუს ან გინეკოლოგიური კიბოს დიაგნოზისას მის შეწყვეტას ხშირად ცდილობენ. კიბოს პაციენტების გარდა ალების მკურნალობა კვლავ ჰორმონებით ხდება, თუმცა ქალებს სჯერათ, რომ ეს ჰორმონები კიბოს იწვევს ან შეიძლება გამოიწვიოს. უნდა იცოდნენ, რომ ჰორმონმგრძნობიარე კიბოს მქონეთა გარდა სხვებს ამაზე შეშფოთება არ სჭირდებათ. არსებობს არაჰორმონული მიდგომებიც. ანტიდეპრესანტების (განსაკუთრებით ვენლაფაქსინის) ან გაბაპენტინის მცირე დოზით დაწყება, ან აკუპუნქტურა სხვა მკურნალობებისადმი ერთგულებას ზრდის.

საშოს შევიწროება და სიმშრალე, ლიბიდოს (სქესობრივი სურვილის) დაქვეითება ქალებში მკურნალობის შემდეგ განვითარებული პრობლემებია. მენჯის არეში რადიაციული მკურნალობის შემდეგ საშო შეიძლება შევიწროვდეს; ასეთ შემთხვევაში ვაგინალური დილატატორები (გამაფართოებლები) ერთ-ერთი სამკურნალო ვარიანტია.

აღინიშნა, რომ მრავალი პაციენტი ქალი საშოს სიმშრალის გამო დახმარებას ითხოვს, თუმცა განსაკუთრებით არაჰორმონული საშუალებები სურთ. აშშ-ში ბევრი პროდუქტი არსებობს, მაგრამ მათი უმრავლესობა, განსაკუთრებით Ph ბალანსისა და ოსმოლალობის მხრივ, შეუსაბამოა; ხაზგასმით ითქვა, რომ ასეთი პროდუქტები არ უნდა გამოიყენონ. ასევე მტკივნეული სქესობრივი აქტისთვის შეიძლება ადგილობრივი ანესთეტიკის, მაგალითად ლიდოკაინის შემცველი, Ph-შეთავსებადი საშუალებების გამოყენება.

საშოში ესტროგენის ადგილობრივმა გამოყენებამ შეიძლება გაზარდოს ვაგინალური სისხლის მიმოქცევა, სეკრეციების ზრდით გააუმჯობესოს დატენიანება და მგრძნობელობა. ამ მიზნით ესტროგენის შემცველი Prasterone (ვაგინალური დეჰიდროეპიანდროსტერონი) აშშ-ის სურსათისა და მედიკამენტების ადმინისტრაციამ (FDA) დაამტკიცა. მენოპაუზის გენიტოურინარული სინდრომის ქალებში მან სისტემური ჰორმონების დონის ზრდის გარეშე გააუმჯობესა სიმპტომები, თუმცა არომატაზის ინჰიბიტორების მიმღებ ძუძუს კიბოს ქალებში გამოყენებაზე გამოქვეყნებული მონაცემები არ არის. მიუხედავად ამისა, მრავალი ონკოლოგი ადგილობრივი ვაგინალური ესტროგენის მიმართ მშვიდადაა ჰორმონრეცეპტორ-დადებით, არომატაზის ინჰიბიტორების მიმღებებშიც. თუმცა ადგილობრივი ჰორმონების დანიშვნისას ექიმებმა შეწოვა ყოველთვის უნდა გაითვალისწინონ, რადგან იგი აქტიური ნივთიერების მიხედვით განსხვავდება. ასევე თუ ქალს საშოსა და ვულვის არეში ჩივილები აქვს, რეგიონული ჰორმონული მკურნალობა ვულვის დონეზე უნდა შეიზღუდოს, რადგან ის საშოზე ნაკლებად სისხლძარღვოვანია.

Rowen-ის მიხედვით, ლიბიდოს დაკარგვაზე საუბრამდე საშოს სიმშრალე და ტკივილი ყოველთვის უნდა იმკურნალოს. ტკივილის მოხსნის შემდეგ შეიძლება ბუპროპიონისა და ბუსპირონის მსგავსი ანტიდეპრესანტების არარეგისტრირებული ჩვენებით გამოყენების განხილვა, რადგან მათ სურვილის გაუმჯობესების გარკვეული ეფექტიანობა აქვთ.

ფლიბანსერინის სახელწოდების საშუალებამ კლინიკურ კვლევებში პლაცებოსთან შედარებით სქესობრივი სურვილი გაზარდა და პრემენოპაუზურ ქალებში დაბალი ლიბიდოს სამკურნალოდ FDA-ს მიერ დამტკიცებული პირველი პრეპარატი იყო. Rowen-ის თქმით, „ვინაიდან ეს პრეპარატი ჰორმონულ დაავადებებზე არ მოქმედებს, არ არსებობს მიზეზი ვიფიქროთ, რომ ჩვენს კიბოს პაციენტებში პრობლემას გამოიწვევს.“ პოსტმენოპაუზური ქალებისთვის ჯერ არ დამტკიცებულა, თუმცა არსებობს მტკიცებულებები, რომ მათშიც ეფექტიანი იქნება.

ქალები დაბალ სურვილს უჩივიან და არა იმას, რომ სექსი დამაკმაყოფილებელი არ არის

ივნისში 2019 წელს FDA-მ პრემენოპაუზური ქალებისთვის დაამტკიცა მელანოკორტინ 4 რეცეპტორის აგონისტი ბრემელანოტიდი. ავტომატური ინექციით მიწოდებულმა ამ საშუალებამ სექსუალური ფუნქცია გააუმჯობესა და კლინიკურ კვლევებში ქალებში დამაკმაყოფილებელი სექსუალური მოვლენები გაზარდა.

„ვფიქრობ, დამაკმაყოფილებელი სექსუალური მოვლენების გამოხატვაში პრობლემაა, რადგან ქალები ჩემთან იმას კი არ ჩივიან, რომ სექსი დამაკმაყოფილებელი არ აქვთ. ისინი დაბალ სურვილს უჩივიან; სექსის სურვილი ქალებისთვის ყველაზე მნიშვნელოვანია“, განაცხადა მან. „ბრემელანოტიდის კარგი მხარე ფლიბანსერინთან შედარებით ისაა, რომ ერთი ღამის პრეპარატია.“

Rowen-მა აღნიშნა, რომ სამწუხაროდ პოსტმენოპაუზური ქალებისთვის FDA-ს მიერ დამტკიცებული მკურნალობა ჯერ არ არსებობს, თუმცა ყველაზე ძლიერი მონაცემები ტესტოსტერონის არარეგისტრირებული ჩვენებით გამოყენებას უჭერს მხარს.

Rowen-ის თქმით, „მრავალმა ონკოლოგმა და რადიაციულმა ონკოლოგმა იცის, რომ ეს მნიშვნელოვანია, მაგრამ ხშირად საუბრის დრო არ აქვთ. აქ დიდ როლს ასრულებს საშოსა და ვულვის საკითხებში უფრო გათვითცნობიერებულ კოლეგასთან, განსაკუთრებით გინეკოლოგთან თანამშრომლობა.“

მან ასევე აღნიშნა, რომ სამკურნალო გეგმა სექსუალობის ემოციურ და ფიზიკურ მხარეებსაც უნდა ითვალისწინებდეს. უნდა ვიფიქროთ სექსუალობის ხელახლა განსაზღვრაზე კიბოს მკურნალობადასრულებულ პაციენტებში. Rowen-მა „ამ ქალების ნაწილი სქესობრივ აქტს ვერ შეძლებს“, განაცხადა. „უშუალოდ სქესობრივ აქტზე კონცენტრაცია ზოგადად დიდი პრობლემაა და სიახლოვისთვის სხვა გზებიც არსებობს.“

დასასრულ, ამ შეხვედრაზე მივიდნენ დასკვნამდე, რომ კიბოს პაციენტებში სქესობრივ ჯანმრთელობაზე საუბარი ძალიან მნიშვნელოვანია; განსაკუთრებით ფუნდამენტურია სათანადო კომუნიკაცია და ინფორმირება, თუ როგორ შეიძლება დაავადებამ და მკურნალობამ სექსუალობაზე იმოქმედოს.