حفظ و بازسازی زندگی جنسی در زنان و مردان مبتلا به سرطان

موضوع زندگی جنسی در سرطان بار دیگر در نشست سالانه 2 انجمن بین‌المللی سرطان (MASCC/ISOO) در سان‌فرانسیسکو مطرح شد. متخصصان، مشکلات شایع، رویکردهای درمانی و راهبردهای لازم برای داشتن زندگی جنسی سالم پس از سرطان را بررسی کردند. موضوع برای مردان و زنان جداگانه بررسی شد. در این مقاله کوشیدیم نظرها و تجربه‌های متخصصان را بیان کنیم.

مشکلات زندگی جنسی در مردان مبتلا به سرطان

اگرچه در همه رخ نمی‌دهد، اختلالات عملکرد جنسی ممکن است طی درمان سرطان و پس از آن به علت درمان‌ها یا عوامل روانی ایجاد شود. مشکلات نعوظ، کاهش میل جنسی (لیبیدو)، مشکلات انزال، ارگاسم دردناک و دیررس و انزال زودرس ممکن است رخ دهد. بروز هر یک می‌تواند با کاهش رضایت جنسی، نگرانی درباره هویت جنسی، پرهیز از رابطه جنسی (که اغلب با از دست دادن میل جنسی اشتباه می‌شود) و کاهش رضایت کلی از رابطه (ازدواج یا روابط دیگر) همراه باشد. پس از دوره دشوار بیماری، تأمین سلامت زندگی جنسی و رابطه، موضوع مهمی برای متخصصان این حوزه و حامیان آن‌هاست. امکان صحبت درباره موضوع با متخصصان اهمیت زیادی دارد. خود بیماری و نیز درمان‌های سرطان می‌توانند مشکلات زندگی جنسی ایجاد کنند؛ همچنین برداشت‌های فرهنگی، اضطراب یا افسردگی، نیز نقش دارند. بنابراین بیمار باید از مشکلات جنسی احتمالی ناشی از سرطان و درمان آن آگاه باشد. مثلاً توضیح داده شود که پس از پروستاتکتومی رادیکال احتمال مشکلات نعوظ وجود دارد، یا اگر درمان سرطان بیمار به، تستوسترون پایین، یا مشکلات دائمی سلامت باروری منجر می‌شود، این گفت‌وگوها باید از قبل انجام شود…

در تأمین سلامت جنسی، ارتباط بیمار و پزشک، اساسی است. مطالعه‌ای جهانی درباره رفتارهای مرتبط با مسائل جنسی نشان داد بیماران با فراوانی %12-14 از پزشکان خانواده پرسش می‌کنند. شایع‌ترین پاسخ به اینکه چرا ترجیح نمی‌دهند سؤال کنند، «نمی‌خواستند پزشکان را خجالت‌زده کنند»، بوده است.

در بیماران مناسب، تجویز مکمل تستوسترون، نیز از موضوعات مورد تأکید بود. در بیماران، بررسی سطح تستوسترون، توصیه می‌شود. واقعیت شناخته‌شده دیگر اینکه سطح پایین تستوسترون فقط علت کاهش میل جنسی و نعوظ ناکافی نیست؛ بلکه می‌تواند برای بروز، بیماری‌های قلبی،پوکی استخوان و دیابت نیز عامل خطر باشد.

متخصصان همچنین بیان کردند که در ارائه خدمات سلامت جنسی، بی‌اعتنایی، قضاوت و عدم بردباری، بزرگ‌ترین اشتباه‌ها،هستند. با این حال به نظر نمی‌رسد پزشکان در آموزش پزشکی فعلی خود بتوانند رویکرد کافی در این زمینه کسب کنند.

سلامت جنسی زنان مبتلا به سرطان

پس از درمان سرطان، در گذار به یائسگی، نشانه‌های وازوموتور مانند گرگرفتگی، ممکن است شدید باشند و بیشتر در دریافت‌کنندگان درمان‌های هورمونی سرطان مانند تاموکسیفن یا مهارکننده آروماتاز دیده می‌شوند. در زنانی که هنوز چرخه قاعدگی دارند نیز درمان ممکن است عملکرد تخمدان را مختل کند. بیماران یائسه‌ای که برای آثار یائسگی هورمون‌درمانی می‌گیرند، هنگام تشخیص سرطان پستان یا، سرطان زنان، تمایل به قطع این درمان‌ها دارند. درمان گرگرفتگی، در افراد غیرمبتلا به سرطان، نیز با هورمون‌درمانی است. اما زنان باور دارند این درمان‌های هورمونی باعث سرطان شده یا ممکن است بشوند. باید دانست که جز مبتلایان به سرطان حساس به هورمون، دیگر زنان لازم نیست از این بابت نگران باشند. رویکردهای غیرهورمونی نیز وجود دارد. شروع دوز کم داروهای ضدافسردگی، به‌ویژه ونلافاکسین، گزینه‌هایی مانند گاباپنتین، یا، طب سوزنی، سازگاری با درمان‌های دیگر را افزایش می‌دهد.

تنگی و خشکی واژن و کاهش میل یا تمایل جنسی، از مشکلات زنان پس از درمان هستند. پس از، پرتودرمانی، ناحیه لگن ممکن است واژن تنگ شود؛ گشادکننده‌های واژن (دیلاتاتورها) یک گزینه درمانی این وضعیت هستند.

بیان شد بسیاری از بیماران زن برای خشکی واژن کمک می‌خواهند، اما به‌ویژه محصولات بدون هورمون را ترجیح می‌دهند. در آمریکا محصولات بسیاری وجود دارد، ولی بسیاری به‌ویژه از نظر تعادل Ph و اسمولالیته سازگار نیستند؛ تأکید شد محصولات نامناسب از این نظر مصرف نشوند. همچنین برای رابطه جنسی دردناک، می‌توان از محصولات سازگار با Ph حاوی بی‌حس‌کننده موضعی مانند لیدوکائین استفاده کرد.

مصرف موضعی استروژن در واژن می‌تواند جریان خون واژن، ترشحات و در نتیجه لغزندگی و حساسیت واژن را افزایش دهد. برای این هدف، Prasterone (دهیدرواپی‌آندروسترون واژینال) حاوی استروژن توسط سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) تأیید شده است. نشان داده شده در زنان دارای سندرم ادراری‌تناسلی یائسگی، نشانه‌ها را بدون افزایش سطح هورمون‌های سیستمیک بهبود می‌دهد، اما داده منتشرشده‌ای درباره مصرف آن در زنان مبتلا به سرطان پستان که مهارکننده آروماتاز می‌گیرند، وجود ندارد. با این حال بسیاری از انکولوژیست‌ها حتی در افراد گیرنده‌هورمونی مثبت که مهارکننده آروماتاز می‌گیرند، درباره درمان استروژن موضعی (ناحیه واژن) نگرانی ندارند. اما هنگام تجویز این هورمون‌های موضعی، پزشکان باید همواره جذب را در نظر بگیرند، زیرا با ماده فعال متفاوت است. همچنین اگر زن در ناحیه واژن-فرج شکایت دارد، هورمون‌درمانی موضعی باید به سطح فرج محدود شود، چون خون‌رسانی آن از واژن کمتر است.

به گفته روون، خشکی و درد واژن باید همیشه پیش از پرداختن به کاهش میل جنسی درمان شود. پس از رفع درد، مصرف خارج از اندیکاسیون ضدافسردگی‌هایی مانند بوپروپیون و بوسپیرون می‌تواند پذیرفتنی باشد، زیرا این داروها تا حدی در بهبود میل اثربخشی نشان داده‌اند.

دارویی به نام فلیبانسرین در کارآزمایی‌ها در مقایسه با دارونما میل جنسی را افزایش داد و نخستین داروی دارای تأیید FDA برای درمان میل جنسی پایین در زنان پیش از یائسگی بود. به گفته روون، «دلیلی نداریم باور کنیم این دارو در بیماران سرطانی ما مشکلی ایجاد خواهد کرد، زیرا بیماری‌های هورمونی را تحت تأثیر قرار نمی‌دهد.» هنوز برای زنان پس از یائسگی تأیید نشده است، اما شواهدی از مؤثر بودن آن در این زمینه دیده می‌شود.

شکایت زنان از میل پایین است، نه از نداشتن رابطه جنسی رضایت‌بخش

در ژوئن 2019، برملانوتاید، آگونیست گیرنده ملانوکورتین 4، برای مصرف زنان پیش از یائسگی توسط FDA تأیید شد. این دارو با تزریق خودکار داده می‌شود و در کارآزمایی‌ها موجب بهبود عملکرد جنسی و افزایش رضایت‌بخش رویدادهای جنسی زنان شده است.

«فکر می‌کنم در توصیف رویدادهای جنسی به عنوان رضایت‌بخش مشکلی هست، چون شکایت زنان به من این نیست که رابطه جنسی رضایت‌بخش ندارند. آن‌ها از کم بودن میلشان شکایت می‌کنند؛ میل به رابطه جنسی برای زنان مهم‌ترین چیز است»، او گفت. «نکته خوب برملانوتاید در مقایسه با فلیبانسرین این است که دارویی برای یک شب است.»

روون گفت متأسفانه هنوز برای زنان پس از یائسگی درمان تأییدشده FDA وجود ندارد، اما قوی‌ترین داده‌ها از مصرف خارج از اندیکاسیون تستوسترون حمایت می‌کنند.

به گفته روون، «بسیاری از انکولوژیست‌ها و متخصصان پرتودرمانی می‌دانند این موضوع مهم است، اما اغلب برای صحبت درباره آن وقت ندارند. اینجاست که همکاری با همکار آشناتر به واژن و فرج، به‌ویژه متخصص زنان، نقش بزرگی دارد.»

او همچنین گفت تهیه برنامه درمانی باید جنبه‌های عاطفی و جسمانی مسائل جنسی را در نظر بگیرد. برای بیمارانی که درمان سرطانشان تمام شده، باید به چگونگی بازتعریف زندگی جنسی فکر کرد. روون، «برخی از این زنان نمی‌توانند آمیزش داشته باشند»، گفت. «تمرکز بر آمیزش به‌طور کلی مشکل بزرگی است؛ راه‌های دیگری هم برای صمیمیت افراد وجود دارد.»

در نتیجه، در این نشست به این نتیجه رسیدند که صحبت درباره سلامت جنسی بیماران سرطانی بسیار مهم است؛ به‌ویژه اطلاع‌رسانی درباره اثر احتمالی بیماری و درمان‌ها بر مسائل جنسی و برقراری ارتباط مناسب، اساسی است.