بدترشدن زندگی جنسی با درمان سرطان پستان در مراحل اولیه و توصیه‌ها

درمان استاندارد سرطان پستان در مراحل اولیه جراحی است. با این حال، بیشتر بیماران برای کاهش خطر بازگشت سرطان پس از جراحی، درمان اندوکرین مهارکننده هورمون‌های زنانه دریافت می‌کنند. این درمان‌های مهار هورمونی ممکن است عوارضی مانند خستگی، ضعف، تغییر سطح قند خون، نوسان وزن و تغییرات خلقی ایجاد کنند. همچنین ممکن است باعث اختلال عملکرد جنسی شوند؛ مشکلی که اغلب در نظر گرفته نمی‌شود و درباره آن صحبت نمی‌شود.

مشکلات عملکرد جنسی معمولاً برای زنانی که درمان اندوکرین دریافت می‌کنند ناراحت‌کننده‌اند و بر کیفیت زندگی اثر منفی می‌گذارند. هرچند نادر است، بعضی بیماران ممکن است به دلیل مشکلات عملکرد جنسی نخواهند درمان اندوکرین را ادامه دهند.

ارزیابی علائم اختلال عملکرد جنسی زنان و انجام مداخلات می‌تواند کیفیت زندگی را بهبود بخشد.

مداخلات مبتنی بر شواهد برای حمایت از زندگی جنسی، مانند آموزش و مشاوره، فیزیوتراپی و توصیه محصول، ممکن است مشکلات عملکرد جنسی را در طول درمان اندوکرین بهبود دهند. برای شناسایی زنانی که مشکلات عملکرد جنسی دارند و ممکن است از این مداخلات سود ببرند، ارزیابی معمول ضروری است.

چرا مهم است؟

مهارکننده‌های آروماتاز (AI), تاموکسیفن و مهار یا ابلیشن عملکرد تخمدان، از جمله درمان‌های اندوکرین برای سرطان پستان با گیرنده هورمونی مثبت (HR+) هستند که به‌صورت کمکی (محافظتی پس از جراحی) به کار می‌روند و ممکن است باعث موارد زیر شوند:

• خشکی واژن،
• دیسپارونی (رابطه جنسی دردناک)،
• مشکلات ارگاسم و
• کاهش میل جنسی.

پرتودرمانی نیز ممکن است بر پاسخ حسی اثر منفی بگذارد.

درمان‌ها، همراه با مشکلات تصویر بدنی مرتبط با جراحی سرطان پستان، ممکن است به اختلال عملکرد جنسی منجر شوند.

لازم است زنان مبتلا به سرطان پستان در مراحل اولیه به‌طور معمول از نظر علائم جسمی و روانی مهار هورمونی ارزیابی شوند. این ارزیابی‌ها ممکن است مداخله زودتر برای بهبود عملکرد جنسی را ممکن کنند.

مطالعه‌ای تازه

از مارس 2012 تا دسامبر 2016، مطالعه‌ای طراحی شد که بیماران مبتلا به سرطان پستان مرحله 0-3 را دربر می‌گرفت: 300 زن که درمان اندوکرین کمکی برای سرطان پستان را آغاز کرده بودند.

در ماه‌های 3، 6، 12، 24، 36، 48 و 60، شرکت‌کنندگان علائم گزارش‌شده توسط بیمار در طول درمان اندوکرین را در قالب پرسش‌نامه ثبت کردند. عملکرد جنسی با پرسش‌نامه مشکلات جنسی مطالعه پیامدهای پزشکی (MOS-SP) ارزیابی شد.

پاسخ‌دهندگان در چهار حوزه عملکرد جنسی ارزیابی شدند:

• کمبود علاقه جنسی
• ناتوانی در آرام‌شدن و لذت‌بردن از رابطه جنسی
• دشواری در برانگیختگی جنسی
• دشواری در رسیدن به ارگاسم

شرکت‌کنندگان پرسش‌نامه‌های دیگری را نیز درباره عوارض شایع در طول درمان اندوکرین کمکی تکمیل کردند. سنجش‌های تکمیلی شامل فرم‌های سامانه اطلاعات سنجش پیامدهای گزارش‌شده توسط بیمار (PROMIS) برای درد، خستگی، افسردگی، اضطراب، عملکرد جسمی و اختلال خواب، و مقیاس علائم اندوکرین ارزیابی عملکردی درمان سرطان (FACT-ES) بود.

نتایج قابل‌توجه

میانه سن 300 شرکت‌کننده، 62 سال بود و %84,3 آنان زنانی مبتلا به سرطان پستان مرحله 1-2 بودند.

پیش از درمان اندوکرین کمکی، %44 زنان ماستکتومی (برداشتن کامل پستان با جراحی)، %28,2 شیمی‌درمانی و %66,3 پرتودرمانی دریافت کرده بودند.

از درمان‌های آغازشده، %55 تنها AI (مهارکننده آروماتاز)، %39,7 تنها تاموکسیفن و %5 تاموکسیفن همراه با مهار عملکرد تخمدان بود و یک بیمار نیز AI همراه با مهار تخمدان دریافت کرد. پنج بیمار نوع درمان اندوکرین خود را عوض کردند و درمان بقیه تغییری نکرد.

در این کارآزمایی بالینی آینده‌نگر، شامل زنان مبتلا به سرطان پستان HR+ در مراحل اولیه که درمان اندوکرین کمکی دریافت می‌کردند، مشکلات عملکرد جنسی شایع بود و %55 بیماران هنگام ورود به مطالعه دست‌کم یک مشکل عملکرد جنسی گزارش کردند و %45,7 آنان بدترشدن عملکرد جنسی با اهمیت بالینی را تجربه کردند.

یافته‌های این مطالعه با پژوهش‌های پیشینی همسو است که ارتباط میان بدترشدن عوارض اندوکرین و مشکلات جنسی را در طول درمان اندوکرین کمکی نشان داده‌اند. گرگرفتگی و خشکی واژن از شایع‌ترین عوارض اندوکرین هستند که بیماران در طول درمان اندوکرین کمکی تجربه می‌کنند. خشکی واژن معمولاً به دیسپارونی می‌انجامد که ممکن است در حوزه‌های گوناگون، از جمله آرام‌شدن و لذت‌بردن از رابطه جنسی و رسیدن به ارگاسم، مشکل ایجاد کند. از سوی دیگر، گرگرفتگی با اختلالات خلقی و خواب مرتبط شناخته شده و این وضعیت ممکن است باعث مشکلات عملکرد جنسی شود. در یک مطالعه مقطعی بزرگ و تازه، مشکلات خواب و خستگی با مشکلات عملکرد جنسی مرتبط بودند.

همچنین، نتایج مطالعه نشان داد که بدترشدن عملکرد جسمی در طول درمان اندوکرین کمکی با بدترشدن عملکرد جنسی ارتباط داشت.

این مطالعه ارتباط پیش‌تر نشان‌داده‌شده میان ماستکتومی (برداشتن کامل پستان با جراحی) و مشکلات عملکرد جنسی را نیز تأیید کرد. بیمارانی که ماستکتومی شده‌اند ممکن است نگرانی‌هایی درباره تصویر بدنی داشته باشند که پیامدهای نامطلوب سلامت جنسی را پیش‌بینی می‌کنند.

نادیده گرفته می‌شود

با وجود شایع و ناراحت‌کننده‌بودن مشکلات جنسی برای بیماران، این مشکلات معمولاً در مراقبت بالینی معمول کمتر از حد لازم گزارش و درمان می‌شوند. حدود %60 بیماران مبتلا به سرطان پستان که مشکل عملکرد جنسی دارند و نیاز به مداخله احساس می‌کنند، به متخصص سلامت مراجعه نمی‌کنند.

از موانع شایعی که بیماران برای دسترسی به حمایت درباره مشکلات عملکرد جنسی گزارش می‌کنند، شرم یا ناراحتی هنگام بیان نگرانی‌های جنسی است. بسیاری از بیماران می‌گویند مایل‌اند پزشکان این گفت‌وگوها را آغاز کنند؛ اما پزشکان ممکن است به دلیل محدودیت وقت، کمبود دانش و آموزش و نگرانی از رنجاندن بیمار، تمایلی به آغاز این بحث‌ها نداشته باشند.

مداخلات گوناگونی وجود دارند که شواهد نشان داده‌اند عملکرد جنسی را در طول هورمون‌درمانی بهبود می‌دهند. مرطوب‌کننده‌های واژن، قرص‌ها، شیاف‌ها، ژل‌ها، روغن‌ها، ویتامین‌های موضعی D و E و اسید هیالورونیک ممکن است به کاهش خشکی واژن کمک کنند و برای دیسپارونی مرتبط با خشکی واژن می‌توان هنگام فعالیت جنسی از روان‌کننده‌ها استفاده کرد. نشان داده شده است که لیدوکائین موضعی نیز دیسپارونی را در این گروه از بیماران بهبود می‌دهد. درمان‌های هورمونی موضعی، از جمله استروژن واژینال یا دهیدرواپی‌آندروسترون (DHEA)، نیز قابل استفاده‌اند؛ با این حال، درباره جذب سیستمیک استروژن نگرانی‌هایی وجود دارد و همه بیماران و پزشکان با استفاده از این محصولات در این شرایط آسوده نیستند.

افزون بر این، تمرین عضلات کف لگن (ناحیه کشاله ران) ممکن است عملکرد جنسی را در بازماندگان سرطان‌های زنان بهبود دهد و گشادکننده‌های واژن ممکن است دیسپارونی ناشی از آتروفی واژن را کاهش دهند.

نتیجه

با توجه به وجود مداخلات مبتنی بر شواهد برای مشکلات عملکرد جنسی، ارزیابی معمول عملکرد جنسی بیماران مبتلا به سرطان پستان که درمان اندوکرین کمکی دریافت می‌کنند اهمیت حیاتی دارد.

*

• همه مقاله‌ها: سرطان و زندگی جنسی