სულიერი და რელიგიური ზრუნვა – ქრონიკული დაავადებისა და კიბოს დროს

ცხოვრების პრობლემების გადასაჭრელად რელიგიისა და სულიერებისგან მხარდაჭერის მიღება სრულიად ბუნებრივია. თუმცა შინაგანი სულიერი პოტენციალის გამოვლენა და რწმენის გამოყენება სირთულეების დასაძლევად ყველას ყოველთვის დამოუკიდებლად არ შეუძლია. ამიტომ მძიმე დაავადების მსგავსი რთული პერიოდისადმი ადაპტაციისას ხშირად პროფესიული დახმარება სჭირდებათ. მსოფლიოში და ჩვენს ქვეყანაში, განსაკუთრებით კიბოს მსგავს მძიმე დაავადებებში მნიშვნელოვანი სულიერი ზრუნვის განხილვამდე, სულიერების ცნება განვმარტოთ.

რა არის სულიერება?

სულიერება ადამიანის მცდელობაა გაიგოს და მიიღოს საკუთარი თავისა და სხვების მიმართ დამოკიდებულება, სამყაროში ადგილი და სიცოცხლის მნიშვნელობა. ამ გაგებით, ის ადამიანის არსებობასთან დაკავშირებული ღირებულებაა. ყველას აქვს სიცოცხლისა და სიკვდილის კითხვები და საკუთარი პასუხები. სულიერება მთელი ცხოვრების გამოცდილებისა და ცოდნის შედეგიცაა. ცხოვრების მიზანზე ნაპოვნი პასუხებით ადამიანები გარკვეულწილად საკუთარ სულიერებას ქმნიან.

სულიერება ადვილად შედარდება ან ერთიანდება რელიგიასთან, თუმცა არსებითად განსხვავდება. რელიგია ტრადიციებით მდიდარი სუბიექტური სწავლებაა, რომელიც სოციალურ როლებსა და პასუხისმგებლობებს, კონკრეტულ საზღვრებსა და წესებს აწესებს. მოიცავს ჯანმრთელობის, დაავადების, სიკვდილის, ცოდვის, საიქიოსა და სხვებისადმი პასუხისმგებლობის რწმენებს. სულიერება რელიგიის პირველ კომპონენტად შეიძლება ჩაითვალოს, მაგრამ იმდენად ფართოა, რომ რწმენითა და რიტუალებით ვერ შემოიფარგლება.

სულიერი რწმენა და ღირებულებები შეიძლება ორგანიზებულ რელიგიას უკავშირდებოდეს ან არა. ძლიერ რელიგიურ რწმენას მოკლებულ ადამიანსაც შეიძლება სულიერი მხარე ჰქონდეს. ადამიანს არცერთი რელიგიისადმი კუთვნილების განცდის ან წევრობის გარეშეც შეიძლება სულიერი ღირებულებები ჰქონდეს.

რა არის სულიერი ზრუნვა?

სულიერი ზრუნვა ნიშნავს ადამიანის გვერდით ყოფნას დაავადების, შეზღუდული შესაძლებლობის, კატასტროფის მსგავსი უეცარი ცვლილებებით გამოწვეული ტკივილის, გაჭირვების, სევდის, შიშის, მარტოობისა და უიმედობის დროს; რწმენის მიხედვით მხარდაჭერას, წესებისა და ღვთისმსახურების შესრულებაში დახმარებას და სიცოცხლისა და არსებობისთვის ახალი მნიშვნელობის მიცემაში გზის ჩვენებას.

დაავადება და მკურნალობა სულიერებაზე, რა თქმა უნდა, მოქმედებს. ადამიანს შეიძლება არ ესმოდეს, რა გააკეთოს ან იფიქროს; დახმარებასა და მხარდაჭერას ელის, ნუგეში, გამხნევება და ყურადღება სურს. სწორედ აქაა სულიერი ზრუნვის მნიშვნელობა. თითქმის ყველა რელიგიასა და სულიერ მიმდინარეობას აქვს რიტუალები; მათი შესრულება სულიერებაზე დადებითად მოქმედებს და მნიშვნელობას სძენს.

კაცობრიობის ისტორიაში განკურნების ძიებისას ჯანმრთელობა და სულიერება ყოველთვის ერთად იყო. თითქმის ყველა საზოგადოებაში მატერიალურ მკურნალობას ზემატერიალური ძალების როლის ძიებაც ახლდა. ისტორიულად ისლამურ, ქრისტიანულ და სხვა საზოგადოებათა სამედიცინო დაწესებულებებში სულიერებაზე მიმართული სტრუქტურები არსებობდა, თუმცა კონკრეტულ რელიგიაზე იყო დაფუძნებული. დღეს საზოგადოება მრავალკულტურული მოზაიკაა, ამიტომ სულიერმა ზრუნვამ მრავალი რელიგია უნდა მოიცვას; პროფესიული ხედვაც ასეთია.

მძიმე და პროგრესირებადი დაავადებების, უპირველესად კიბოს, მხარდამჭერი მკურნალობის სამედიცინო სფერო, პალიატიური ზრუნვა, პაციენტისა და ოჯახის ამ საჭიროებასაც ითვალისწინებს. ჯანმო (DSÖ) მას პაციენტისა და ოჯახის ფიზიკური, ფსიქოსოციალური და სულიერი ზრუნვის გაუმჯობესების მიდგომად განსაზღვრავს. მძიმე დაავადების სულიერი ტვირთი ორივეს ეხება, ამიტომ სულიერი ზრუნვა პაციენტსაც და ახლობლებსაც მოიცავს.

დიუკის უნივერსიტეტის სულიერების, თეოლოგიისა და ჯანმრთელობის ცენტრი (Duke University Center for Spirituality, Theology and Health) დაავადებასთან დაკავშირებულ სულიერ საჭიროებებს ასე განმარტავს:

• დაავადებისთვის მნიშვნელობის მიცემის საჭიროება: პაციენტს აწუხებს, რატომ დაემართა დაავადება მას და რა შედეგები ექნება საკუთარი და ოჯახის მომავლისთვის. აინტერესებს ხანგრძლივი ფიზიკური პრობლემების შესაძლო შედეგები, დაავადებასთან გამკლავება და ფსიქიკური ტვირთის ატანა.

- დაკავშირებული თემა: წამი, როცა დრო ჩერდება: კიბოს დიაგნოზის გაგება!

• დაავადების მიმდინარეობისას „მნიშვნელობის“ საჭიროება: დაავადებასთან გასამკლავებლად პერიოდულად ბრძოლის მოტივაციის განახლებაა საჭირო.
• სულიერი რწმენის მიღების, პატივისცემისა და მხარდაჭერის საჭიროება: სულიერი ღირებულებები ყველასთვის მნიშვნელოვანია. ამიტომ პაციენტს მნიშვნელოვნად მიაჩნია, რომ სპეციალისტმა მის ღირებულებებს პატივი სცეს.
• გონების დაავადებისგან განსხვავებულ საკითხებზე მიმართვის საჭიროება: პაციენტს სჭირდება ფიქრის დაავადებისა და საკუთარ თავთან დაკავშირებული შფოთვისგან მოშორება. სულიერი საკითხები ყურადღების მისამართი ჯანსაღი და ძლიერი სფეროა.
• კონტროლის აღებისა და კონტროლზე უარის თქმის განცდების საჭიროება: დაავადება და საავადმყოფოში ყოფნა მარტოობისა და გარიყულობის განცდას იწვევს. იმის ცოდნა, რომ რელიგიური თემის წევრები მისთვის ლოცულობენ, მათი სტუმრობა და სხვა გამოცდილება პაციენტს აგრძნობინებს, რომ მასზე ზრუნავენ და შემოქმედს უყვარს.
• სიკვდილის მიღება და მასთან გამკლავება: მძიმე დაავადება და საავადმყოფო პაციენტს შეახსენებს, რომ მარადიულად ვერ იცოცხლებს. ბევრს თავად სიკვდილზე მეტად კვდომის პროცესი აშინებს, რადგან ამ დროს საკუთარ თავსა და ცხოვრებაზე კონტროლს კარგავს, დისკომფორტსა და მარტოობას გრძნობს. საიქიოში დასჯის შიშმაც შეიძლება სულიერად მოუმზადებელი დატოვოს. ამიტომ სჭირდება სპეციალისტი, რომელიც გზას უჩვენებს, შფოთვას შეუმცირებს და იმედს მისცემს.
• პატიებისა და მიტევების მიღების საჭიროება: ზოგი დაავადებას სასჯელად აღიქვამს. სიკვდილზე ფიქრთან ერთად პატიებისა და პატიების მიღების საჭიროება იზრდება. სულიერი და რელიგიური რწმენა სხვების მიტევებასა და მათგან პატიების თხოვნაში ეხმარება, დანაშაულისა და ბრაზის ჯანსაღად მოცილებას უწყობს ხელს.
• დაავადების პერიოდში მადლიერების საჭიროება: დარჩენილი ჯანმრთელობისა და ადამიანური ურთიერთობების გამო მადლიერება დაავადებასთან ადაპტაციასა და დადებით ხედვას უწყობს ხელს. რელიგიური რწმენა და გადმოცემები მადლიერებას აძლიერებს. რელიგიური მოღვაწეების ამბები პოზიტიურ მისაბაძ მაგალითებს აძლევს პაციენტს.
• იმედის განცდის საჭიროება: იმედი მოტივაციის მამოძრავებელია. მის გარეშე პაციენტმა შეიძლება ბრძოლა შეწყვიტოს. ამიტომ სულიერი რწმენა, როგორც იმედის მნიშვნელოვანი წყარო, მკურნალობაში დიდ როლს ასრულებს.

ჯანდაცვაში ფიზიკური საჭიროებების განმსაზღვრელი კრიტერიუმები და გაზომვები არსებობს, მაგალითად გასინჯვის ან ლაბორატორიის შედეგები. თუმცა სულიერი სტრესისა და საჭიროებების გამოვლენაც, ანუ შეფასებაც მნიშვნელოვანია. ამისთვის სულიერი ზრუნვის საჭიროების შემფასებელი სკალები და კითხვარებია.

1981 წელს ლისაბონის შეხვედრაზე, რომელშიც მსოფლიოს თითქმის ყველა ქვეყნის სამედიცინო პალატა მონაწილეობდა, მსოფლიო ექიმთა ასოციაციის პაციენტის უფლებების დეკლარაციის „რელიგიური დახმარების უფლების“ 11. მუხლში აღინიშნა, რომ პაციენტს აქვს სულიერი და მორალური ნუგეშის მოთხოვნის ან უარყოფის უფლება, მათ შორის საკუთარი რელიგიის სასულიერო პირის დახმარებისა ასეა განსაზღვრული.

რელიგიური და სულიერი ზრუნვის მდგომარეობა თურქეთში:

თურქეთში სულიერი მხარდაჭერა 01.08.1998 თარიღის 23420 ნომრის ოფიციალურ გაზეთში გამოქვეყნებული პაციენტის უფლებების დებულების 38 მუხლში ასეა განმარტებული: „სამედიცინო დაწესებულების შესაძლებლობის ფარგლებში მიიღება ზომები პაციენტის მიერ რელიგიური მოვალეობების თავისუფლად შესასრულებლად. მოთხოვნისას მოიწვევენ მისი რწმენის შესაბამის სასულიერო პირს რელიგიური რჩევისა და სულიერი მხარდაჭერისთვის, იმ პირობით, რომ არ შეფერხდება დაწესებულების მომსახურება, სხვები არ შეწუხდებიან და პერსონალის მიერ დაგეგმილ და ჩატარებულ მკურნალობაში ჩარევა არ მოხდება.“

თურქეთში სულიერი მხარდაჭერისა და გზამკვლევობის სამსახური 07.01.2015 თარიღის ჯანდაცვის სამინისტროსა და რელიგიურ საქმეთა სამმართველოს თანამშრომლობის პროტოკოლით საცდელად ექვს პროვინციაში დაიწყო: ანკარა, სტამბოლი, ორდუ, ერზრუმი, კაისერი და სამსუნი. 2016 წლის დეკემბრიდან სამსახური 14 პროვინციაში ამოქმედდა. პერსონალი შეირჩევა თეოლოგიის ოთხწლიანი საბაკალავრო განათლების მქონე პირებიდან.

მრავალი კვლევა სულიერი ან რელიგიური ზრუნვით მხარდაჭერილ მკურნალობაში უკეთეს შედეგებს აჩვენებს. საჭიროა დაავადების, სტადიის, კულტურისა და ღირებულებების შესაბამისი პროფესიული მომსახურების განვითარება. სულიერი ზრუნვის განათლების დანერგვა, პროფესიონალების მომზადება და კვლევების ზრდა უფრო მნიშვნელოვან შედეგებს მოიტანს.

დაკავშირებული თემა:

- კიბოს პაციენტის მომვლელები არ უნდა დაგვავიწყდეს — თანმხლებთა მხარდაჭერის 4 გზა

- კიბოს ევროპელი პაციენტის უფლებების დეკლარაცია — მიღებული გაკვეთილები და რჩევები პაციენტებისა და ახლობლებისთვის

- როგორი უნდა იყოს კომუნიკაცია კიბოს დროს სიცოცხლის ბოლო პერიოდში? უნდა ვისაუბროთ სიკვდილზე?