Bağ işləri xərçəng riskini azaltmağa və psixi sağlamlığı yaxşılaşdırmağa kömək edə bilər

Yeni tədqiqata görə, bağ işləri ilə məşğul olanlar xərçəng kimi xroniki xəstəliklərin riskini azaltmağa və psixi sağlamlığı yaxşılaşdırmağa kömək edə biləcək müxtəlif sağlamlıq üstünlüklərinə malikdirlər.

Tədqiqatda əvvəllər bağçılıq etməmiş 145 nəfər əkin və məhsul yığımı boyunca həm fiziki, həm də psixi sağlamlıq baxımından izlənib. Bağ işləri ilə məşğul olanların daha çox lif istehlak etdiyi, daha çox fiziki fəaliyyətdə olduğu, sosial əlaqələrinin artdığı və daha az narahatlıq/təşviş yaşadığı görülüb.

Həvəskar bağçılığın sağlamlığa təsirləri

Kolorado Boulder Universitetinin (CU Boulder) tədqiqatçılarına görə, bağda işləmək / həvəskar bağçılıq xərçəng və psixi sağlamlıq pozuntuları daxil olmaqla ciddi xəstəliklərə tutulma riskini azalda bilər.

Tədqiqatın sonunda bağda işləyənlər daha çox təzə məhsul yeyərək lif istehlakını artırıb, bağa qulluq edərkən daha çox fiziki fəaliyyətdə olub və daha çox sosial qarşılıqlı əlaqə qurublar. Bunların hamısı xərçəngə, psixi sağlamlıq pozuntularına və müxtəlif xroniki xəstəliklərə qarşı qoruyucu amillərdir.

Əvvəlki tədqiqatlar bağçılığın bu faydalardan bəzilərini təmin edə biləcəyini irəli sürmüşdü. Lakin CU Boulder işi bağçılığın, xüsusilə insanların bir arada olduğu icma bağlarının faydaları haqqında ilk randomizə edilmiş nəzarətli tədqiqatdır.

Həvəskar bağa qulluğun faydaları ilk dəfə göstərildi

Əvvəllər bağ işləri ilə məşğul olmayan, orta yaşı 41,5 olan 291 nəfər tədqiqata qatılıb. İştirakçıların 18%-i (52 nəfər) kişi, yarısı isə azgəlirli olub.

Denver və Aurora-dakı bağlarda tədqiqat mayda başlayıb və ümumilikdə 3 əkin-məhsul dövrünü əhatə edərək 1 ildə tamamlanıb. 3 dövr ərzində iştirakçıların yarısı bağçılıq edib, yarısı isə nəzarət qrupu kimi etməyib.

İştirakçılara Denver Urban Garden-da bağçılığa giriş təlimi verilib. Sonra toxum, şitil və 10 kvadratmetrlik həvəskar bağ sahəsi təqdim olunub. Bunların eyni dəyəri nəzarət qrupuna pul şəklində verilib.

Müəlliflərdən Prof. Jill S. Litt iştirakçıların həftədə ən azı iki dəfə bağlarına gələrək orta hesabla 90 dəqiqə bağ işləri ilə məşğul olduqlarını bildirib.

"Tədqiqatımız yalnız yeni bağbanları əhatə etdiyindən bağ işində yeni olmağın uğur qazanmağa mane olmadığını gördük."

Bağçılıq sağlam davranışları təşviq edir

Tədqiqatda qruplara ayrılmadan əvvəl iştirakçılar sağlamlıq müayinəsindən keçiblər. Stress, təşviş və qidalanma sorğusunu hamı tamamlayıb, 7 gün ərzində budlarına taxılan akselerometrlərlə fəaliyyətləri ölçülüb.

Nəticə olaraq bağ işləri qrupu nəzarət qrupundan bir qədər çox lifli qida istehlak edib. Lakin bu, yenə də tövsiyə olunan gündəlik 25 – 38 qramdan az olub. Məhsul yığımı dövründə nəzarət qrupuna nisbətən təxminən 5 dəqiqə daha çox fiziki fəaliyyət də ediblər.

Tədqiqatda iştirak etməyən, Kaliforniyanın Santa Barbara şəhərindəki St. John's Xərçəng İnstitutunda qabaqcıl onkologiya tibb bacısı və onkologiya professoru Rebecca Crane-Okada, Ph.D., R.N. belə deyib: “Bunu necə həyata keçirdiklərinin təşkilati tərəfinə baxanda əla tədqiqat olduğunu düşünürəm. Tətbiqi çox mürəkkəb olub.”

Dr. Litt tədqiqatın mövcud boşluğu aradan qaldırdığını deyib. Çünki daha yaxşı sağlamlıqla əlaqə olduğunu irəli sürən kiçik müşahidə tədqiqatları bağçılığın daha sağlam həyat tərzinə səbəb olduğunu, yoxsa əksinin baş verdiyini müəyyənləşdirə bilmirdi.

O, tədqiqatın "həvəskar bağ işləri kimi bütöv müdaxilənin müxtəlif sosial, iqtisadi və demoqrafik mənşəli insanlar üçün məqbul və əlçatan şəkildə bir neçə nəticəyə — lifli qidalanmaya, orta fiziki fəaliyyətə, psixososial sağlamlığa və stress-təşvişə — təsir edə bildiyini" göstərdiyini bildirib.

Bağçılıq fiziki və psixi sağlamlığı yaxşılaşdırır

Dr. Litt bağçılığın xroniki xəstəlik riskini azaltmaq və ümumi sağlamlığı yaxşılaşdırmaq üçün vacib çoxsaylı amilə toxunduğunu bildirib. Dr. Crane-Okada-ya görə, həvəskar bağlar, xüsusilə icma ilə bir arada olmağa imkan verənlər aşağıdakı xəstəliklər üçün məlum "dəyişdirilə bilən risk amillərini" əhatə etmək imkanı verir:

• Xərçəng
• Qan təzyiqi
• Tip-2 diabet

Sinqapurun James Cook Universitetindən psixoloq dosent Dr. Denise Dillon bu tədqiqatda iştirak etməyib, lakin həvəskar bağçılığın psixi sağlamlıq faydaları haqqında əvvəlki işlərini dərc etdirib.

"Tədqiqatımızda sosial mühitdə həvəskar bağçılıq edən iştirakçılar oxşar stress səviyyəsi bildirsələr də, evdə tək bağçılıq edən və ya heç etməyənlərə nisbətən şəxsi, subyektiv rifah və dözümlülük üzrə daha yüksək bal aldılar. İstər fizioloji, istər psixoloji bərpa üçün təbii mühitlə birbaşa təmasın faydalarını göstərən müxtəlif tədqiqat yanaşmalarından çoxsaylı sübutlar var."

Dr. Dillon "istər fizioloji, istər psixoloji bərpa üçün təbii mühitlə birbaşa təmasın faydalarını göstərən müxtəlif tədqiqat yanaşmalarından bol sübut olduğunu" da əlavə edib.

Sosial qrupla bağ işlərinin faydaları

Dr. Crane-Okada icma bağçılığının təbiətdə, açıq havada olmaq və dünya ilə əlaqə qurmaq üçün seçim olduğunu deyib. Bağ hazırlamağın qidalanma və fiziki fəaliyyətə, icmanın bir hissəsi olmağın isə psixi sağlamlığa fayda verdiyini bildirib.

Dr. Crane-Okada xərçəng kimi xroniki xəstəlik diaqnozu almış insanların icma bağında işləməklə keçirdikləri vaxtdan psixoloji baxımdan da faydalana biləcəyini deyib.

"Bağçılıq adətən açıq havada fiziki fəaliyyət və diqqəti özündən kənar bir şeyə yönəltməyi ehtiva edir — buna görə diqqətli fəaliyyət də ola bilər. Bu tədqiqatdakı kimi icma içində aparıla bilər və əlavə sosial dəstək verə bilər."