Beta talassemiyalı xəstələrdə qan köçürülməsi ehtiyacını azaltmaq üçün Luspatercept-aamt FDA tərəfindən təsdiqləndi

8 Noyabr 2019-cu ildə ABŞ Qida və Dərman İdarəsi (FDA), müntəzəm qırmızı qan hüceyrəsi transfuziyası (qan köçürülməsi) tələb edən beta talassemiyalı yetkin xəstələrdə anemiyanın (qanazlığının) müalicəsi üçün luspatercept-aamt (Reblozyl) adlı dərmanı təsdiqlədi.

Luspatercept-aamt beta-talassemiyanın müalicəsi üçün FDA təsdiqi alan ilk dərmandır.

Luspatercept-aamt-nin effektivliyi, müntəzəm qırmızı qan hüceyrəsi transfuziyası tələb edən beta talassemiyalı 336 yetkin xəstəni əhatə edən çoxmərkəzli, randomizə olunmuş, ikiqat kor, plasebo nəzarətli BELIEVE adlı klinik tədqiqatdaqiymətləndirildi. Xəstələr 2:1 nisbətində luspatercept-aamt (224) və ya plasebo (112) almaq üçün randomizə edildi (təsadüfi qruplara təyin edildi). Luspatercept-aamt transfuziya ehtiyacında azalma müşahidə edildiyi müddətdə və ya qəbuledilməz toksikliyə (yan təsirə) qədər hər 3 həftədən bir dərialtı tətbiq edildi.

Birincili effektivlik nəticə ölçüsü 13. həftədən 24. həftəyə qədər qan köçürülməsi ehtiyacının ən az 2 vahid azalmasını ifadə edən transfuziya yükünün %33 azalmasına nail olmuş xəstələrin nisbəti idi.

Luspatercept-aamt alan xəstələrin % 21.4-ü bu hədəfə çatdığı halda plasebo alanların yalnız % 4,5-i bu nəticəyə çatdı. Luspatercept-aamt tətbiq edilən beta talassemiya xəstələrində ən çox görülən yan təsirlər (>% 10) baş ağrısı, sümük ağrısı, oynaq ağrısı, yorğunluq, öskürək, qarın ağrısı, ishal və başgicəllənmədir.

Tövsiyə olunan başlanğıc dozası dərialtı inyeksiya ilə 3 həftədən bir 1 mg / kg-dir.

Luspatercept-aamt-nin təsir mexanizmi necədir?

Luspatercept-aamt bir neçə endogen TGF-a ailəsi liqandına bağlanan və beləliklə Smad2 / 3 siqnalını azaldan rekombinant füzyon zülalıdır. Luspatercept-aamt gec mərhələli eritroid sələflərin (normoblastların) diferensiasiyası vasitəsilə eritrositlərin yetişməsini dəstəkləyir.

Beta talassemiya nədir?

Beta talassemiya ana və atadan uşaqlara irsi keçən, qarşısı alına bilən qan xəstəliyidir. Türkiyənin də daxil olduğu Aralıq dənizi ölkələrində mühüm ictimai sağlamlıq problemidir. Daşıyıcıların aşkarlanması, genetik məsləhət və doğuşdan əvvəl diaqnoz qoyulması ilə qarşısı alına bilən xəstəlik olmasına baxmayaraq dünyada hər il ən az 365.000 talassemiya xəstəsi doğulur və müalicə alır. Türkiyədə təxminən 1.300.000 talassemiya daşıyıcısı və 4.500-ə qədər talassemiya xəstəsi var.

Beta talassemiya ağır, müalicə düzgün davam etdirilmədikdə ömrü əhəmiyyətli dərəcədə qısaldan və həyat keyfiyyətinə çox mənfi təsir edən xəstəlikdir. Xəstəliyin müalicəsi çətindir və xərci çox yüksəkdir. Talassemiyalı xəstənin illik müalicə xərci təxminən 10.000 dollardır. Buna görə xəstə şəxslərin doğulmasının qarşısını almaq çox vacibdir və lazımi qoruyucu tədbirlərin görülməsi dövlət tərəfindən də dəstəklənir.

Beta talassemiya necə yaranır?

Qanımızda qırmızı qan hüceyrələrinin daxilində yerləşən hemoqlobin toxumalar üçün lazım olan oksigeni daşıyır. Hemoqlobin molekulunun hem və qlobulin olmaqla iki hissəsi var. Sağlam şəxsdə qlobin zülalı iki cüt polipeptid zəncirindən ibarətdir.

Polipeptid zəncirlərinə görə yetkin şəxsin eritrositlərində 3 ayrı tip hemoqlobin olur:

1. Hemoqlobin A: Qlobin hissəsi 2 alfa, 2 beta polipeptid zəncirindən hazırlanmışdır. Ümumi hemoqlobinin %96-98-ni ehtiva edir.
2. Hemoqlobin F: Qlobin hissəsi 2 alfa və 2 qamma polipeptid zəncirindən hazırlanmışdır; ümumi hemoqlobinin %1-dən azını əhatə edir.
3. Hemoqlobin A2: Qlobin hissəsi 2 alfa və 2 delta polipeptid zəncirindən hazırlanmışdır, ümumi hemoqlobinin %2-3-dən azını ehtiva edir.

Hemoqlobin istehsalı genlərin nəzarətindədir və genetik qüsur nəticəsində hemoqlobini təşkil edən qlobin zəncirlərindən birinin istehsalında çatışmazlıq və ya pozuntu yaranarsa talassemiya ortaya çıxır. Qlobin zəncirlərindən hansı sintez edilə bilmirsə və ya hansının sintezi azalıbsa, talassemiya onun adı ilə adlandırılır. Məsələn, beta qlobin sintezindəki dəyişiklik beta talassemiya xəstəliyinə, alfa qlobin sintezindəki dəyişiklik alfa talassemiyaya səbəb olur. Beta talassemiyada hemoqlobin quruluşundakı pozuntu nəticəsində qırmızı qan hüceyrələri sürətlə parçalanır və nəticədə anemiya, yəni qanazlığı yaranır.

Beta talassemiyada daşıyıcılıq və xəstəlik nədir?

İnsanlarda bir xüsusiyyətə aid genlərdən iki ədəd olur, biri anadan, digəri atadan keçir. Beta talassemiya üçün ana və atadan keçən qlobin geni normaldırsa uşaq normal, biri dəyişikliyə uğrayıbsa uşaq daşıyıcı, hər ikisi də dəyişikliyə uğrayıbsa uşaq xəstə olur.