Müalicə kimi plasebo xərçəngə bağlı yorğunluğu yüngülləşdirir

Öz növünün ilk nümunəsi olan tədqiqatın nəticələrinə görə müalicə növü kimi plasebo həbləri xərçəngin özündən və ya müalicəsindən yaranan yorğunluğu yüngülləşdirə bilir.

Plasebo nədir?

Plasebo içində aktiv təsiredici maddə olmayan dərmanın təlqinə əsaslanan təsir yaratması vəziyyətidir. Sözün mənası “razı salmaq”dır və latın mənşəlidir. Plasebo dərmanı həqiqi dərmanlar kimi bədənə ağızdan və ya inyeksiya ilə verilə bilər.

ABŞ tədqiqatçıları xərçəng ağrısı olan 74 xəstə ilə tək mərkəzli randomizə edilmiş tədqiqat apararaq adi müalicədə olduğu kimi gündə iki dəfə plasebo həbi verdilər və normal qulluq alanlarla müqayisə etdilər.

Bu araşdırmada 21 gün ərzində plasebo həbi müdaxilə qrupu (39 şəxs) nəzarət qrupu (35 şəxs) ilə müqayisədə yorğunluqla bağlı iki vəziyyətdə (şikayətin şiddəti və həyat keyfiyyətinin pozulması) statistik əhəmiyyətli yaxşılaşmalar göstərdi.

Xüsusilə nəzarət xəstələri ilə müqayisədə plasebo həbi alan qrup yorğunluq şikayətlərində %29 və yorğunluğun təsir etdiyi həyat keyfiyyəti azalmasında % 39 yaxşılaşma bildirdi; bu, böyük təsirdir.

Bütün iştirakçılarda ən azı orta dərəcəli (klinik əhəmiyyətli) yorğunluq, çoxunda isə (% 62) həddindən artıq yorğunluq vardı. Hamısı müalicədən sonrakı dövrdə idi (6 ay ilə 10 il arasında). Əksəriyyəti qadın (% 74) və ağdərili (% 69) idi.

Bu tədqiqatda plasebonun yeni istifadəsi, klinik tədqiqatlarda məlum plasebo istifadəsindən fərqlidir. Adətən tədqiqatçılar gizli plasebo istifadə edirlər, beləliklə iştirakçı dərman, yoxsa plasebo aldığını bilmir. Bu tədqiqatda isə iştirakçıya əslində plasebo aldığı deyildi. Bu, xroniki mənfi vəziyyəti olan xərçəng əhalisində ilk açıq etiketli plasebo tədqiqatıdır.

Xərçəngdə yorğunluğun hazırda ən qəbul edilmiş müalicələri fiziki fəallığı artırmaq və psixososial və ya zehin-bədən müdaxilələridir. Yorğunluğun təsirli idarəsi üçün yuxu rejimi və yuxusuzluq da qiymətləndirilməlidir. Xərçəngdə yorğunluq üçün modafinil geniş istifadə olunur və orta dərəcədə təsirlidir, lakin tədqiqatlarda plasebodan əhəmiyyətli dərəcədə təsirli tapılmamışdır və yatmaqda çətinlik kimi yan təsirləri vardır.

• Xərçəngdə halsızlıq və yorğunluq: Niyə yaranır və necə müalicə edilir?

Açıq etiketli plasebonun əvvəllər nizamsız (qıcıqlanan) bağırsaq sindromu, fasiləli kəskin miqren tutmaları, xroniki bel ağrısı, allergik rinit və depressiya kimi digər vəziyyətlərdə təsirli olduğu göstərilmişdi.

Tədqiqatçılardan Hoenemeyer plasebonu müalicə kimi istifadə etmək fikrinin klinisistləri şoka salmamalı olduğunu bildirdi və əlavə etdi: “Bir çox həkim tibbi təcrübəsində plaseboya bənzər müalicələr istifadə edir. Məsələn, heç bir laboratoriya nəticəsinə baxılmadan vitamin əlavəsi və ya antibiotik yazılması kimi.” Hoenemeyer həkimlər xəstələrə müalicənin plasebo olduğunu söylədiyi təqdirdə plaseboların tibbi istifadəsinin etik olduğunu deyir.

Plasebonun gücü hələ sirrini qoruyur

Təəccüblüdür ki, plasebo təsiri barədə məlumatımız olsa da, onu anlamırıq. Plasebo tədqiqatçıları hələ onun necə işlədiyini anlamağa çalışırlar.

Plasebo həbləri barədə şübhələrini bildirən xəstələrə bunun başadüşülən olduğu deyildi və nə baş verəcəyini görmələri üçün həvəsləndirildilər. Məlumatlandırmadan sonra xəstələrə müalicə qruplarını göstərən zərf verildi. 11. gün bütün xəstələr xərçəng mərkəzinin əməkdaşları tərəfindən telefonla yoxlanıldı. 21 günlük tədqiqatı bitirdikdən sonra yorğunluqla bağlı tədqiqat sorğularını tamamlamaq üçün klinikaya qayıtdılar.

Müəlliflər klinisistlərin diqqətli qulluğunun plasebo təsirini artıra biləcəyini deyirlər: "Təsirin böyük hissəsi xəstəyə dəstək olan şəxsin qarşılıqlı ünsiyyəti ilə əlaqəli görünür."

• Xəstə, xəstə yaxını və həkim ünsiyyəti necə olmalıdır?

Əsas tədqiqat bitdikdən sonrakı 21 gün ərzində açıq etiketli plasebo digər qrupa da istifadə etdirilir və cəmi 35 iştirakçıdan 34-ü bunu sınayır. Bu qrup yorğunluq şiddətində və yorğunluqla bağlı həyat keyfiyyəti pozulmalarında oxşar yaxşılaşmalar bildirir (müvafiq olaraq % 23 və % 35).

Plasebo müalicəsi ilə bağlı bu nəticələr olduqca düşündürücüdür və açıq etiketli plasebonun xərçəng müalicəsi almış şəxslərdə oynaq ağrıları və əl-ayaq uclarında anormal hisslər (neyropatiya) kimi digər xroniki vəziyyətlərdə də təsirli olub-olmadığını araşdırmaq çox maraqlı görünür.

• Halsızlıq və yorğunluq xərçəngin ilk əlaməti ola bilərmi?