Beyin şişi GBM-də sonsuz böyüməni təmin edən zülala qarşı CRISPR müalicəsi hazırlandı

Xərçəngin 10 əsas xüsusiyyətindən biri də sonsuz çoxalma qabiliyyətinə malik olmasıdır. Xərçəng hüceyrələrinin əksəriyyətində sonsuz bölünməni təmin edən genlərdə mutasiyalar görülür. Sentyabr 2018-ci ildə Cancer Cell-də dərc olunan araşdırmada beyin şişi qlioblastoma (GBM) kimi 50 fərqli xərçəng növündə sonsuz çoxalmanı təmin edən genin aktivliyi crispr texnikası ilə dayandırıldı. Bu araşdırma qlioblastoma kimi aqressiv şişlərdə inqilabi müalicələrə yol aça bilər.

Əlaqəli mövzu:

• Crispr gen redaktəsi texnikası necə tətbiq edilir?

Araşdırmada GBM xəstəsindən alınan hüceyrələr araşdırıldı. TERT promotor mutasiyalarına malik GBM şişlərinin çoxalmaq üçün GABP zülalından asılı olduğu görüldü. TERT telomeraza kimi də tanınan mühüm fermentdir. Xərçəng hüceyrələri telomeraza aktivliklərini yüksək saxlayaraq telomerlərini uzadırlar. Beləliklə, sonsuz çoxala bilirlər. Araşdırmada GABP zülalının GABPbeta1L adlı hissəsinin telomeraza genini aktivləşdirdiyi müəyyən edildi. Buna görə tədqiqatçılar zülalın yalnız bir hissəsini (GABPbeta1L) crispr ilə aradan qaldırdılar.

Əlaqəli mövzu:

• Xərçəng hüceyrələrinin ölümsüzlük iksiri telomeraza fermenti nədir? Xərçəngdə nə kimi əhəmiyyəti var?

Araşdırma nəticəsinə görə, GABPbeta1L adlı gen hissəsi crispr ilə aradan qaldırılan heyvan modellərində şiş böyüməsi xeyli yavaşladı.

GABP zülalı sağlam hüceyrələrdə bir çox funksiyası olan zülaldır. Bu zülalın aktivliyini əngəlləmək orqanizmdə ciddi əlavə təsirlərə yol aça bilər. Bu hissəsi çatışmayan GABP zülalının xərçəng hüceyrələrinə öldürücü təsir göstərdiyi, normal hüceyrələrə zərər vermədiyi görüldü.

Bəs bu araşdırma bizə nə ifadə edir?

• Bu araşdırma ilə aqressiv GBM və TERT mutasiyaları olan digər xərçənglər üçün mühüm dərman hədəfi tapıldı.
• GBM şişlərinin % 83-ü TERT promotor mutasiyalarına malikdir. Telomeraza fermentini hədəfləyən dərmanlar insanda olduqca toksik tapıldığı üçün hələ istifadə edilə bilmir. Bu araşdırma az əlavə təsirli beyin şişi müalicələrinə yol aça bilər.
• GBM hüceyrələrində sonsuz böyüməni təmin edən GABPbeta1L-yə qarşı 2 müalicə yanaşması laboratoriya şəraitində hazırlanır. İlk üsul GABPbeta1L-ni hədəfləyən kiçik molekul inhibitorları dizayn etməkdir. Digər üsul CRISPR əsaslı müalicə hazırlamaqdır. Yəni genə müdaxilə edərək GABPBETA1L zülalının istehsalını əngəlləyir. Bu araşdırmada insan beyin xərçəngi hüceyrəsi köçürülmüş siçan modellərində CRISPR yanaşması sınanmışdır. Hər iki yanaşma hələ eksperimental mərhələdədir. Klinik mərhələyə çatması üçün daha çox təhlil lazımdır. Araşdırmanın digər şiş modellərində də sınanması nəzərdə tutulur.
• Beyin şişi müalicəsində yeniliklər – 2017 və 2018