BRAF pozitiv 4. mərhələ ağciyər xərçəngində dabrafenib və trametinibin uğuru

4. mərhələ qeyri-kiçikhüceyrəli ağciyər xərçənginin alt növlərindən BRAF V600E mutasiyası pozitiv qrupda dabrafenib və trametinib kombinasiyasının uğurlu nəticələri ESMO 2017-də təqdim edildi.

Əvvəllər yalnız xərçəng hüceyrələrinin mikroskop altındakı görünüşünə əsaslanan alt növ ayrımı bu gün xərçəng hüceyrələrinin genetik xüsusiyyətləri (DNA mutasiyaları) axtarılıb müəyyən edilərək aparılır. Yəni xərçəng tibbi hər gün daha dəqiqləşir. Xərçəngləşməni tətikləyən bu mutasiyaları hədəfləyən müalicələrə ağıllı dərman deyirik. Bu xərçəng tətikləyici mutasiyalardan biri də ağciyər xərçəngi üçün BRAF mutasiyalarıdır.

BRAF mutasiyalarının ən çox görülən forması BRAF V600E mutasiyası bütün ağciyər adenokarsinomalarının %1-2-sində vardır.

BRAF mutasiyası nədir?

BRAF B-Raf adlı zülalı kodlayan insan genidir. B-Raf zülalı hüceyrə daxilində böyüməyə cavabdeh siqnal ötürülməsində iştirak edir (aşağıdakı şəklə baxın). İlk dəfə 2002-də bəzi insan xərçənglərində BRAF geninin mutasiyaları nəticəsində qüsurlu B-Raf zülalları müəyyən edilmişdir. Aqressiv dəri xərçəngi olan bədxassəli melanomada BRAF mutasiyalarını hədəfləyən vemurafenib və dabrafenib əvvəllər FDA təsdiqi almışdı. Sonrakı tədqiqatlar melanomadan başqa yoğun bağırsaq, qalxanabənzər vəzi və qeyri-kiçikhüceyrəli ağciyər xərçənglərində də müəyyən nisbətdə BRAF mutasiyalarının olduğunu göstərmişdir.

Hüceyrədaxili böyümə mexanizmlərindən biri olan Ras/Raf/MEK/ERK siqnal yolunun birdən çox nöqtədən bloklanmasının tək nöqtədən bloklanmasından daha təsirli olduğu əvvəlki tədqiqatlarla göstərilmişdi.

ESMO 2017-də təqdim olunan faza-2 tədqiqatına görə əvvəllər müalicə almamış 4. mərhələ kiçikhüceyrəli ağciyər xərçəngi olan xəstələrə BRAF bloklayıcısı dabrafenib və MEK bloklayıcısı trametinib tətbiq ediləndə xəstələrin 4-də 3-ündə tam və ya qismən cavab və ya sabit xəstəlik əldə edilmişdir. Təqdim olunan faza-2 tədqiqatında BRAF V600E mutasiyalı metastatik qeyri-kiçikhüceyrəli ağciyər xərçəngi olan 36 xəstəyə birinci sıra müalicə kimi gündə 2 dəfə 150 mg dabrafenib ( Tafinlar ) və gündə 1 dəfə 2 mg trametinib ( Mekinist ) həb şəklində verildi. Tədqiqata qatılan və median yaşı 67 olan bu xəstələrin %61-i qadın, %83-ü ağdərili və %72-si siqaret çəkən idi.

Tədqiqatın nəticələrinə görə;

• Median izləmə müddəti 16 ay olan bu tədqiqatda xəstələrin %64-nün müalicəyə əhəmiyyətli cavab verdiyi və cavab verən xəstələrdə bu cavabın median 10.4 ay davam etdiyi görüldü. 
• Bütün xəstələr üçün müalicə ilə xəstəliyin nəzarətdə saxlanma müddəti median 10.9 ay və müalicənin xərçəngə nəzarət nisbəti %75 olmuşdur.
• Bu kombinə müalicəni alan metastatik ağciyər xərçəngli iki xəstədə müalicəyə tam cavab alınmışdır, yəni xəstəlik əlamətləri radioloji olaraq tam yox olmuşdur.
• Median ümumi sağqalma müddəti 2 ildən bir qədər çox, 24.6 ay olmuşdur.

Dabrafenib və trametinib kombinə müalicəsi alan xəstələrdə ciddi yan təsirlər qaraciyər funksiyası testlərinin (ALT və AST) yüksəlməsi ( %8-14), qızdırma (%11) və ürəyin vurğu həcminin (ejeksiya fraksiyası) azalması (%8) kimi bildirilmişdir.

Nəticə olaraq, ağciyər xərçənginin ağıllı dərman müalicələri kiçik, lakin qəti addımlarla irəliləyir. Mühüm addımlardan biri də BRAF mutant ağciyər xərçəngi xəstələrində iki hədəfə yönəlmiş dərmanın kombinasiyasının nəticələrinin açıqlandığı, ESMO 2017-də təqdim olunan bu tədqiqatla atıldı. Ağciyər xərçəngi xəstələrində müasir tibbdəki mühüm inkişaflarla kimyaterapiya yerini hədəfə yönəlmiş müalicələrə və/və ya immunoterapiyalara verməyə başladı.