COVID-19 müalicəsində malyariya dərmanı hidroksixlorokin – Kassa rekordları qıran Hollywood filmi deyil!

Bu yazı “Koronavirus müalicəsində malyariya dərmanı hidroksixlorokin mübahisəsini başladan fransız Dr. Didier Raoult və hekayəsi” başlıqlı yazımızın davamıdır.

Jurassic Park-dakı Jeff Goldblum-a bənzəyən parlaq dahi dağınıq laboratoriya masasının bir küncündə yeni tip koronavirus (SARS-CoV-2) üçün möcüzəvi müalicə kəşf etsəydi, necə də sevinərdim! Adi insanların gözləri üçün həddindən artıq sürətli işləyən bu möhtəşəm qəhrəman hipotezinin doğruluğunu dəhşətə düşmüş dünyanın gözü qarşısında hamıdan əvvəl sübut edərək milyonlarla həyatı xilas etsəydi, necə də alqışlayardım. Ancaq kassa rekordları qıran Hollywood filmində deyilik!..

Didier Raoult xlorokinlə bağlı ilk tədqiqatına başlayanda bunu üç şeyə əsaslandırırdı: doğruluğu sübut edilə bilən tapıntı, iddia və intuisiya.

Doğruluğu sübut edilə bilən tapıntı xlorokinin canlı təcrübə (in-vivo, məsələn, heyvan təcrübələri) sistemlərində deyil, sınaq borularında (in-vitro, məsələn, hüceyrə kulturası təcrübələri) SARS-CoV-2 virusuna qarşı təsirli olmasıdır. Bu in-vitro təsirin bir çox başqa virus üçün də olması və bununla yanaşı klinikada xəstələr üzərində heç bir müsbət təsirin müşahidə edilməməsi, üstəlik Chikungunya qızdırmasında görüldüyü kimi artmış mortalite (ölüm göstəricisi) ilə əlaqəli olması əslində mövzuya ehtiyatla yanaşmaq lazım olduğunu göstərirdi.

Şübhəli yanaşma tələb edən bu vəziyyət Raoult-un bu sözləri ilə kənara atıldı: “Xlorokinin Çin (!) koronavirusu müsbət bütün infeksiyalarda fövqəladə yaxşılaşma yaratdığını və bütün bu xəstələrdə istifadə edilməli olduğunu dəstəkləyən Çin klinik tədqiqatı ortaya çıxdı.” Bu sensasion xəbərdən iki ay keçsə də, bütün dünya təfərrüatlı media blefi kimi görünən bu iddia üçün ən kiçik sübutun belə göstərilməsini hələ gözləyir.

Didier Raoult-un getdikcə daha qəribə videolarda inadla müdafiə etdiyi son şey intuisiyadır. Uzun müddət vaxt itirən və standart prosedurlara ilişib qaldıqları üçün irəliləmələri aylar çəkəcək seçilmiş Paris elitalarının əksinə, bu praktik adam problemin kökünə enib həlli tez görə bilir.

Mediada özünə olduqca əmin davranışı ilə böyük ümidlər oyadır və tədqiqatlarına başlayır. Gözlənti və ümidlər o qədər böyükdür ki, mediadan və ya siyasətdən heç kim onu sorğulamağı düşünmür.

Təsirli tərcümeyi-halı olan hörmətli alimin özünü kor-koranə saxtakarlığa sürükləyəcəyini kim təsəvvür edə bilərdi?

Didier Raoult-un tədqiqatları bir-bir sıralanır, əlbəttə, çılğıncasına hiylə qatılmış nəticələr və getdikcə yığılan səhvlərlə birlikdə…

İlk tədqiqatda Didier Raoult-un yanaşması tətbiq edilən 42 xəstədən biri ölür və üç xəstə vəziyyəti pisləşdiyi üçün xəstəxanaya yerləşdirilir. Əslində hidroksixlorokin üçün uğursuzluq sayılmalı bu dörd xəstə sehrli çubuq toxunuşu ilə nəticələrdən kənarlaşdırılır (Fransa daxil dünyanın istənilən yerində saxtakarlıq adlandırılmalı olduğu halda)…

Daha sonra Didier Raoult müalicəsinə azitromisin əlavə edir və kombinasiyanın tək hidroksixlorokindən daha təsirli olduğu nəticəsinə gəlir, baxmayaraq ki, yalnız 6 xəstədə görülən fərq elmi baxımdan əhəmiyyətli deyil…

Başlanğıcda Didier Raoult tədqiqatının uğurunu göstərəcək meyarı təxminən 14 gün ərzində xəstələrin nazal (burun) nümunələrində virusun mövcudluğunun aşkarlanması kimi müəyyən edir. Ancaq tədqiqat 6. gündə yarımçıq dayandırılır və intranazal (burundaxili) virus yükünün azalması dərmanın effektivlik göstəricisi sayılır (bunun sadəcə virusun ağciyərə enmiş ola biləcəyini göstərməsi ehtimalından xəbərsiz). Tədqiqat qollarından birinə isə 10 yaşlı uşaq xəstə razılığı olmadan daxil edilir.

Beynəlxalq Antibakterial Kimyaterapiya Cəmiyyətinin dərhal rədd etdiyi ilk tədqiqatın nəticələri şübhəli şəraitdə dərc edilmək üzrəykən ikinci tədqiqat izləmə (follow-up) tədqiqatı kimi başlanır. Bu, müşahidə tədqiqatı kimi elan edilir, halbuki Didier Raoult və komandası hansı xəstələrə müalicə tətbiq olunacağını seçir (yəni onsuz da % 95 öz-özünə sağalan xəstəliyin müalicəsində qərəz yaradırlar). Müşahidə tədqiqatı elanı vasitəsilə Fransa Dərman Agentliyindən (Agence Nationale de Securite du Medicament) normalda məcburi icazəni almaq ehtiyacı da qalmır!..

Epidemiyanın idarə olunmasında hökumətlərin xaotik vəziyyətindən sanki iflic olmuş heç kim bütün bunlara etiraz etməyə cəsarət etmir. Marsel İnstitutu özü etik komitə təsdiqi zərurətini aradan qaldıran qərar çıxarır və martın sonunadək 80 xəstəyə hidroksixlorokin tətbiq edir; axı “Hippokrat andı” içmək bunları etməyi tələb edir… Beləliklə Didier Raoult ürəyinə damdığı üçün (!) potensial kardiotoksik (ürəyə toksik) dərmanı ən əsas etik problemlərə məhəl qoymadan xəstələr üzərində sınayır.

On minlərlə qorxmuş insanı, minlərlə sui-qəsd nəzəriyyəsini və “Qurularının” bir neçə videosunu izləyib saatlar içində virusoloqa çevrilmiş yüzlərlə trolu arxasınca aparan bu adam qarşısında institutların, qurumların və siyasətçilərin hərəkətsizliyi barədə deyiləcək o qədər çox şey var ki…

Ancaq ən çox maraqlandığım Didier Raoult-un məntiqidir: Hippokrat andının onun üçün qəti olması (halbuki heç bir yerində insanlar üzərində sərbəst təcrübə aparmaq hüququndan danışılmır!), tibb diplomu və şəxsi intuisiyası ilə öz aləmində özünə kart oyunundakı kozır kartı yaratması. Gəlin bir daha xatırlayaq. Didier Raoult mikrobiologiya mütəxəssisidir. Terapevtiklər (dərmanlar) üzrə araşdırma təcrübəsi yoxdur, tədqiqatlarında ciddi səhvlər var, nəticə analizindəki üsulları qeyri-ardıcıldır. Bizi yeni paradiqmanın yarandığına inandırmağa çalışır; əslində etdiyi, bu gün artıq yox olduqlarına ümid etdiyimiz, özlərini sorğulamaq şüurundan məhrum, məğrur tibb feodallarının çürümüş tiranlıq sistemindən başqa bir şey deyil!

Hidroksixlorokin üçün elmi dürüstlüklə aparılmış ilk klinik tədqiqatın nəticələri dərmanın təsirsiz olduğunu göstərən nəticələrlə bütün dünyaya elan edilir (baxın əlaqəli tədqiqatın tərcüməsi). Didier Raoult üçün qalan yeganə müdafiə xətti etdiklərini fövqəladə dövrdə etməsi kimi görünür. Bir gün özünü Clemenceau, ertəsi gün Foch ilə müqayisə edir, xəyalında özünü yalnız onun öhdəsindən gələ biləcəyi müharibə dövrünün lideri sayır! Elmi metodologiyaya məhəl qoymayan tətbiqləri barədə suallara verdiyi yayınan cavablar sanki yoxmuş kimi… 21 apreldə yayımladığı “Qısa Epidemiyalar Dərsi – La Leçon Des Êpidêmies Courtes” videosundan medianın çıxardığı yalnız Covid-19-un mövsümi xəstəlik olması və öz-özünə yox olacağı iddiasıdır (öz sözləri ilə – “Bir ay ərzində heç bir yeni hal olmayacaq”). Bu gün elmin yolunu həqiqətən izləyənlərin əvvəldən etdiyi xəbərdarlıqlar sanki nəhayət nəticə verir: dəyərli münəccimin bu iddiası da yanvarda “Bütün dünya üç çinli öldü deyə dəli olur!” deyə istehza etməsi ilə birlikdə puça çıxır. Əslində Didier Raoult utanmadan bütün bu hərəkətlərinin nəticələrini yüngülləşdirə biləcək yeganə şeyi, yəni çox qısa epidemiyada fövqəladə şəraitdə hərəkət etməsi səbəbini önə çəkir. Bəs bunu neçə nəfər anlayacaq? Covid-19 uzun müddət bizimlə qalsa, Didier Raoult etdiklərinin və dediklərinin ətraflı yarılmasından qaça bilməyəcək və nəticələr onun üçün çox dağıdıcı olacaq! 

- BÜTÜN KORONAVİRUS YAZILARIMIZ -

Xarici məzmunu görmək üçün seçimləri tənzimləyin

Xarici məzmunu görmək üçün seçimləri tənzimləyin