Dostluq, çətinliklər və xərçəng – Bir həkimin xatirələri

İnsanla dolu prosedur otağında Julia ilə bir kənarda gözləyərkən o, qəfildən əlimə uzandı. Həkim olub illərimi əməliyyat otaqlarında keçirmişəm, amma heç vaxt bir dostumun əlini belə səbəbdən tutmamışdım. Tibb bacıları Julia-ya xərəyə uzanmağı deyəndə bir-birimizə baxıb qısaca qucaqlaşdıq. Artıq əlini tuta bilməsəm də, ondan ayrıla bilmirdim. Saçlarını sığallayarkən qədim dövrlərdəki frenoloqlar kimi kəllə sümüyünün formalarını təhlil edərək gələcəyini söyləyən falçıları təsəvvür edirdim.

Süd vəzi biopsiya iynəsi Julia-nın süd vəzisindəki kütləyə dəyib nümunə götürəndə dişlərimi sıxdığımı və bir an əllərimi tərpədə bilmədən qaldığımı anladım. Tibb fakültəsində müəllimlərimizdən birinin xərçənglərin adətən daş kimi hiss edildiyini dediyi anı xatırlayıram. Biopsiya iynəsi çəkiclə qayaya vururmuş kimi kütlədən nümunə götürdükcə onun bədxassəli olduğuna dair “həkim” hissim güclənirdi. Julia gözlərini bərk yumarkən mən iflic olmuşdum.

Belə vəziyyətlə qarşılaşacağımı heç gözləmirdim.

33 ildir süd vəzi xərçəngi həkimi idim. 33 ildir tanımadığım şəxslərin bu qəribə diyarlardan keçməsinə kömək edir, süd vəzi xərçəngi olan minlərlə qadına baxırdım. 20-li yaşlarda qadınlar, 90-lı yaşlarda qadınlar, hər qəbula tək gələn qadınlar, ərləri hər gəlişdə çantalarını daşıyan qadınlar, demək olar danışmayan qadınlar, heç susmayan qadınlar, həyat yoldaşlarının yasını tutarkən biopsiya nəticələrini gözləyən qadınlar, doğuşdan bir neçə gün sonra diaqnoz qoyulan qadınlar… 38 yaşında iki uşaq anası olan əziz dostum Julia-nın onlardan biri olacağını heç düşünməmişdim. Hər şey çox qəfil baş vermişdi.

Onsuz da həmişə çox qəfil olur. Süd vəzi xərçənginin xüsusiyyətlərindən biri budur – özünüzü yaxşı hiss edir, idman edirsiniz, sonra adi mammoqramda nəsə görünür və ya kiçik kütlə hiss edirsiniz və hər şey bir anda dəyişir. Həmin səhər Julia-dan birlikdə nahar etmək istəyib-istəmədiyini soruşdum. On beş ildən çox idi eyni məhəllədə işləyirdik – mən onkoloq, o isə şirkətdə yüksələn ulduz idi. İllər boyu bir-birimizin əhəmiyyətli sayıla biləcək hər anına şahid olmuşduq. Həyatın qaçaqaçında özümüzü itirdiyimiz ən gərgin vaxtlarda belə ən yaxşı halda ayda iki dəfə görüşməyə vaxt ayırırdıq. Mesajıma cavab verməyəndə yenisini yazdım, amma yenə cavab yox idi. İki saat sonra mammoqramında şübhəli tapıntılar olduğunu kəkələyərək dedi. Pıçıltı ilə “Narahatdırlar. Biopsiya istəyirlər, özü də bu gün. Ərim isə Atlanta-dadır, nə edəcəyimi bilmirəm” dedi. “Problem deyil” deyə tez cavab verdim. “Heç nə çıxmayacağına əminəm, ona görə tez həll edək. Süd vəzisindəki kütlələrin yalnız kiçik bir qismi süd vəzi xərçənginə çevrilir, yaxşı olacaqsan.”

Büruzə verməməyə çalışsam da, sarsılmışdım. Klinikama qayıdıb birbaşa təcrübəli tibb bacımız Kit-i tapdım. “Julia-nın süd vəzisində kütlə tapıblar, təcili biopsiya istəyirlər. Üstəlik, əri hazırda şəhərdən kənardadır. Bu, dəhşətli deyilmi?”

“Elə isə, əlbəttə, onun yanına gedəcəksiniz” dedi Kit. “Zəng edib yanında olacağınızı deyin və başqa heç nə soruşmadan sadəcə gedin.”

Kit-in dediyi kimi etdim, amma günortadan sonra yaşayacaqlarıma heç nə məni hazırlaya bilməzdi. Otağın bir başında cihazı diqqətlə izləyən radioloq, digər başında arxası üstə uzanan Julia. Çarpayının yanında əllərim Julia-nın saçlarında, huşumu itirmək üzrə olduğumu hiss etsəm də, güclü dayanmağa çalışırdım. Ağlımdan keçən fikirləri toparlaya bilmir, nə qədər çaşdığımı dərk etmirdim. Həftədə dörd düjün süd vəzi müayinə etsəm də, yaşadığım tam fərqli vəziyyət idi. İynənin şişə dəydiyini eşidəndə ürpərib dua etməyə başladım. Uşaqlığımın unudulmuş duaları biopsiya otağından yüksəlirdi: Allahım, lütfən, bu bir kista, çapıq, laxta, tıxanma olsun, xoşxassəli olsun. Cihazlar uğuldayarkən cavabın xərçəng olmaması, boyaların mavi rəngə dönməməsi üçün dua edirdim.

Prosedur bitəndə kütlə etiketlənib boya dolu paketə qoyuldu. Julia ilə dayanacağa getdik, sonra maşınlarımıza minib əks istiqamətlərə yollandıq. Lisenziyalı həkim kimi bioloji ədalətsizliklərlə çoxdan barışmışdım. Həmin gün evə qayıdarkən yolun kənarında alnım sükana toxunanadək bükülüb göz yaşlarına boğulduğum ana qədər xərçəng klinikalarının ən ağır savaş bölgələrində təlim keçmiş biri kimi asan qorxmadığımı düşünürdüm.

İçimdəki pis hiss özünü doğruldurdu. Julia-nın şişi bədxassəli idi və düyünlərə yayılmışdı. Saçlarına toxunduğum anı düşünürəm. 15 ildir dostuq, amma saçlarına heç vaxt toxunmamışdım. Tezliklə kimyaterapiyaya görə töküləcək saçlarına… Ertəsi gün həmişəki kimi klinikama dönəndə xəstələrlə ünsiyyətim çıxılmaz həddə çatmışdı. Yeni xəstənin müalicə planına diqqətimi cəmləməkdə çətinlik çəkir, Julia-nın yaşayacağı fiziki dəyişikliklərin mümkün görüntülərini düşünməkdən özümü saxlaya bilmirdim. Adi sualları verərkən kəkələdiyimi görən Kit gün ərzində mənə sərt, amma narahat baxışlar atmışdı.

İşçilər otağında özümü toparlamağa çalışarkən tibb fakültəsinin ilk günlərindən şəxsi həyatımın dramlarının iş həyatımda mürəkkəb qərarverməyə təsir etməsinə yol verməməli olduğumu düşündüm. Mənə belə öyrədilmişdi və diqqətimi toplamalı idim. AIDS-in müalicəolunmaz olduğu dövrdə təcrübə keçərkən bir gecə göz yaşları içində yaşlı həkimdən bütün bunların öhdəsindən necə gəldiyini soruşmuşdum. Tərəddüd etmədən “Hər mühüm qəbulun əvvəlində 'buddist yarımtəbəssümü' edirəm. Dodaqlarımın kənarlarını yüngül təbəssümə çevirir, sonra dərindən nəfəs alıb öyrəndiyim və etdiyim hər şeyi, əvvəlki xəstələrimdən və müəllimlərimdən öyrəndiyim hər şeyi içimə çəkirəm. Sonra nəfəsimi tam verib xəstələrimi görməyə gedirəm” demişdi.

İşçilər otağındakı güzgüdə bir müddət özümü izlədikdən sonra otağın səssizliyinin məni boğduğunu hiss edirdim. Qapıdan çıxmazdan əvvəl bir an dayanıb müəllimimin dediklərini xatırladım və buddist yarımtəbəssümümü etməyə qərar verdim. Dərindən nəfəs alıb Julia-nın saçlarını, qucaqlaşmalarımızı, baxdığım minlərlə xəstənin mənə öyrətdiklərini, tibb fakültəsini, müəllimimi – hamısını içimə çəkib buraxdım və otaqdan çıxdım...

*

Onkologiya xəstələrinin bu yazıdan necə təsirlənəcəyi şəxsi təcrübə və qavrayışlarından asılıdır. Bəzi oxucular dostların və həkimlərin dəstəyinin əhəmiyyətini vurğulayan bu hekayədən ümid və güc ala bilər. Digərləri isə xəstəlik prosesinin çətinliklərinə yönəlib ümidsizliyə düşə bilər. Nəticə etibarilə Julia-nın hekayəsi və həkiminin dəstəyi onkologiya xəstələri üçün ümid işığı ola bilər. Bu prosesdə vacib olan yaxınlarımızın və səhiyyə mütəxəssislərinin dəstəyini unutmamaqdır. Birlikdə çətinliklərin öhdəsindən gəlmək şansı artır və xəstələr özlərini daha güclü hiss edir. Sağalma yolunda ümidi və sevdiklərimizlə bağları qoruyaraq həyatın hər anının dəyərini anlaya bilərik. Bu hekayə onkologiya xəstələrinə və yaxınlarına çətin vaxtlarda bir-birimizə dəstək olaraq ümidlə irəliləyə biləcəyimizi göstərir.