Endometrioz və over (yumurtalıq) xərçəngi arasında əlaqə nədir?

Endometriozuşaqlığın daxilindəki hüceyrələrə bənzəyən endometriumabənzər hüceyrələrin bədənin başqa hissələrində böyüdüyü xroniki vəziyyətdir. Qasıq ağrısı, ağrılı aybaşı və hamilə qalmaqda çətinlik yarana bilər.

Over, yəni yumurtalıq xərçəngi də reproduktiv sistemə təsir edən anormal toxuma böyüməsidir. Endometriozdakı endometrium hüceyrələrindən fərqli olaraq, bu böyümələr xoşxassəli deyil. Sağlam hüceyrələrə zərər verə və bədənin digər hissələrinə yayıla bilərlər.

Əlamətlər oxşar olsa da, yumurtalıq xərçəngi əlamətlərinin aybaşı dövrü ilə əlaqəli olma ehtimalı daha azdır.

Oxşarlıqları, onları fərqləndirməyi və endometriozun yumurtalıq xərçəngi riskinə necə və nə qədər təsir etdiyini öyrənmək üçün yazını oxumağa davam edə bilərsiniz.

Endometrioz və yumurtalıq xərçənginin oxşarlıqları hansılardır?

Endometrioz geniş yayılıb. Məsələn, ABŞ-da 15 ilə 44 yaş arasındakı qadınların təxminən %11-ində diaqnoz qoyulmamış endometrioz olduğu güman edilir.

Endometriozda endometriuma bənzər toxuma uşaqlıqdan kənarda böyüyür. Bu, yumurtalıqlar və periton, yəni qarın pərdəsi kimi çanaq orqanlarında olur.

Endometrioz toxumaları reproduktiv orqanlara zərər verən və ya onları tıxayan çapıq və bitişmələr yarada bilər.

Böyümələr xoşxassəli olsa da, endometrioz xərçəngli böyümələr yaradan yumurtalıq xərçəngi ilə oxşarlıqlar daşıyır. Yumurtalıq xərçəngi kimi zamanla böyüyə və ətraf orqanları zədələyə bilər.

Hər ikisi çanaqda anormal böyümələr yaratdığı üçün bu nahiyədə ağrı, təzyiq və şişkinlik kimi ümumi əlamətlər ola bilər.

Diaqnoz necə qoyulur: endometrioz, yoxsa yumurtalıq xərçəngi?

Bəzi əlamətlər oxşardır, lakin bu vəziyyətlərin aydın fərqləri vardır.

Endometriozun əlamətləri hansılardır?

Endometrioz adətən aybaşı görən şəxsləri təsirləndirir. Lakin nadir hallarda menopauzadan və histerektomiyadan, yəni uşaqlığın əməliyyatla çıxarılmasından sonra da ola bilər.

Əlamətlərə bunlar daxildir:

• qarının aşağı hissəsində şiddətli ağrı
• şişkinlik
• aybaşı / menstruasiya ağrısı
• cinsi əlaqə zamanı və ya sonra ağrı
• aybaşı dövründə ürəkbulanma, ishal və ya qəbizlik
• aybaşı zamanı sidikdə qan
• ağrılı nəcis ifrazı və ya aybaşı vaxtı sidiyə gedərkən ağrı

Endometrioz irəliləyən xəstəlikdir, yəni zamanla ağırlaşa bilər. Fertilliyə mənfi təsir göstərərək hamilə qalmağı çətinləşdirə bilər.

Yumurtalıq xərçənginin əlamətləri hansılardır?

Yumurtalığı olan hər qadını təsirləndirə bilsə də, yumurtalıq xərçəngi ən çox menopauzaya girmiş şəxslərdə görülür. Ailəsində süd vəzi və yumurtalıq xərçəngi olanlarda isə risk nəzərəçarpacaq dərəcədə yüksəkdir və daha erkən yaşlarda görülə bilər.

- Əlaqəli mövzu: İrsi yumurtalıq xərçəngi riski olan şəxslər necə izlənməlidir?

Bundan əlavə, endometriozu olanlarda yumurtalıq xərçənginin tezliyi ümumi əhalidən bir qədər yüksəkdir.

Yumurtalıq xərçəngi adətən erkən mərhələdə əlamət vermir; ən çox görülən əlamətlər bunlardır:

• qarında uzunmüddətli şişkinlik
• keçməyən mədə ağrısı
• normaldan daha tez-tez sidiyə getmə istəyi
• yeməkdə çətinlik və dolğunluq hissi
• normaldan daha çox və ya az nəcis ifrazı ehtiyacı kimi bağırsaq vərdişi dəyişiklikləri
• yorğunluq
• səbəbi açıqlanmayan çəki itkisi

Endometrioz yumurtalıq xərçənginə səbəb olurmu?

Endometrioz mütləq yumurtalıq xərçəngi yaratmır, lakin tədqiqatlar belə qadınlarda riskin bu vəziyyəti olmayanlarla müqayisədə bir qədər yüksək olduğunu göstərir.

Bir tədqiqat endometriozu olanlarda yumurtalıq xərçəngi riskinin ümumi əhali ilə müqayisədə 1.7 dəfə yüksək olduğunu göstərdi. Lakin tədqiqatçılar səbəb-nəticə əlaqəsinin aydın olmadığını vurğulayırlar.

Endometrioz tez-tez rast gəlinən, lakin çox vaxt nəzərdən qaçan diaqnozdur. Bir çox qadında vardır, amma onlar bunu bilmir və ya diaqnoz almayıblar. Qəti diaqnoz üçün anormal yerdəki endometrium toxumasının çıxarılıb biopsiya edildiyi laparoskopik prosedur lazımdır.

Xərçəng riskini nə qədər artırdığı qeyri-müəyyən olsa da, vəziyyətlər arasında əlaqə aydındır. Endometrioz toxuması riski bu yollarla mülayim dərəcədə artıra bilər:

• şişin böyüməsini təşviq edə bilən yüksək estrogen konsentrasiyası yaratmaq
• şişi basdıran ARID1A genində mutasiyalar
• zamanla pozulan aybaşı axını ilə endometrium hüceyrələrinin çanağa doğru yerdəyişməsi

Digər tədqiqatlar bəzi insanlarda endometriozun tip 1 epitelial yumurtalıq xərçənginin sələfi ola biləcəyini göstərir. Bu, anormal toxuma və şiş böyüməsinə töhfə verən gen mutasiyalarından qaynaqlana bilər.

Lakin bu sahədəki alimlər əlaqəni hələ tam başa düşməyiblər. Endometriozun yumurtalıq xərçəngi yaradıb-yaratmadığını və bunu necə edə biləcəyini anlamaq üçün əlavə tədqiqat lazımdır.

Qorunma