Məzmuna keç
Prof. Dr. Mustafa Özdoğan · Tibbi onkologiya mütəxəssisi

Germline genetik testlə İRSİ prostat xərçəngini müəyyən etmək

Germline genetik testlə İRSİ prostat xərçəngini müəyyən etmək

Germ (cinsiyyət-çoxalma) hüceyrələri cinsi yolla çoxalan orqanizmlərdə qametlərin yaranmasına imkan verən çoxalma hüceyrələridir. Germ hüceyrə xətti testləri xərçəngli olmayan hüceyrələrə tətbiq edilir. Testin məqsədi şəxsin “irsi olaraq” (sonradan yaranmış deyil) hər hansı mutasiya daşıyıb-daşımadığını və xərçəng kimi sağlamlıq problemlərinin yaranması riskinin olub-olmadığını müəyyən etməkdir. Germ hüceyrə xətti (germline) testi prostat xərçəngininqiymətləndirilməsi, idarə edilməsi və müalicəsinin mühüm tərkib hissəsinə çevrilib. Risk qrupundakı xəstələrdə və ya metastatik xəstəlik olduqda germline testlə əlaqəli gendə mutasiyanın tapılması xəstə üçün ən düzgün müalicə üsulunun seçilməsində çox vacibdir. Bu testdən mümkün ən böyük faydanı əldə etmək üçün həkimlərin genetika sahəsindəki yenilikləri yaxından izləməsi son dərəcə vacibdir. Bu sahədə həkimlərə yol göstərərək aparılmalı testlərin müəyyən edilməsini asanlaşdıracaq təlimat hazırlanıb və Dr. Veda Giri həkimlərin bilməli olduğu mühüm məqamlar barədə müsahibədə sualları cavablandırıb.

Prostat xərçəngi üçün irsi genetik test təlimatına niyə ehtiyac var?

Dr. Giri: “İrsi olaraq növbəti nəslə keçən və prostat xərçənginə səbəb olan gen mutasiyaları ilə bağlı germline testlərin istifadəsi sürətlə artır. Metastatik prostat xərçəngində istifadə ediləcək müalicə üsulları gündən-günə artır. Məsələn, ABŞ Qida və Dərman İdarəsi (FDA) yaxın vaxtlarda iki poli (ADO-riboza) polimeraza (PARP) inhibitorunu, rucaparib və olaparibi ilkin müalicədən sonra irəliləmə göstərən metastatik prostat xərçəngi xəstələri üçün təsdiqlədi. Xəstəliyin erkən mərhələdə aşkarlanmasında genetik məlumatın rolu çox böyükdür və həyəcanvericidir. Lakin genetik testə ehtiyacı olan və test meyarlarına cavab verən kişilərin sayının artması bəzi çətinliklər də yaradır. Test seçimlərinin çoxalması, həkimlərin kimi test etməyə qərar verməkdə çətinlik çəkməsi, artan tələbat kimi problemlər bu təlimatın hazırlanmasını və çərçivənin yaradılmasını zəruri etdi.”

Kişilərin neçə faizində prostat xərçəngi üçün germline mutasiyalar var?

Dr. Giri: “Müxtəlif tədqiqatlarla sübuta yetirilmiş çoxlu fərqli və geniş yayılmış mutasiya mövcuddur. Xüsusilə metastatik xəstəliyi olan kişilərdə bu nisbət %12 ilə %17 arasında dəyişir”.

Hansı kişilər germline prostat xərçəngi genetik testi üçün nəzərdən keçirilməlidir?

Dr. Giri: “Hansı kişilərin test üçün nəzərdən keçirilməli olduğuna dair ən güclü tövsiyələr hormonların basqılanması müalicəsinə (kastrasiyaya) davamlı və ya həssas, ailə anamnezində prostat xərçəngi olan metastatik prostat xərçəngli kişilər üçündür. Ailə anamnezi gənc yaşda (<60 yaş) prostat xərçəngi diaqnozu qoyulmuş qardaşı, atası, iki və ya daha çox kişi qohumu, prostat və ya metastatik prostat xərçəngindən ölmüş qohumu olan kişiləri əhatə edir. Test üçün nəzərə alınmalı digər məqamlar arasında T3a və ya daha irəli mərhələli prostat xərçəngiintraduktal və ya duktal patologiyası olan kişilər, yaxud 4-cü mərhələ və ya Gleason balı 8 və daha yüksək olan kişilər var. Test üçün əlavə tövsiyələrə daha geniş ailə anamnezi, irsi döş və ya yumurtalıq xərçəngi və Lynch sindromu kimi xərçənglə əlaqəli sindromlar və ya irsi xərçənglər də daxildir. Ailə üzvünə gənc yaşda (<50 yaş) xərçəng diaqnozu qoyulubsa, şəxsin germline test üçün nəzərdən keçirilməsi lazımdır. Genetik test nəticələri düzgün müalicənin ən tez müəyyən edilməsində də çox vacibdir.”

Hansı genlər test üçün prioritetdir?

Dr. Giri: “İrsi prostat xərçənginə xas 15 gen və daha geniş test aparan panellərdə əlavə 80 gen müəyyən edilib. Metastatik hallarda test üçün tövsiyə olunan genlər BRCA2, BRCA1 və DNA uyğunsuzluğunun təmiri genləridir. Bundan başqa, şəxslər ailə anamnezinə və öz sağlamlıq tarixçələrinə görə əlavə genlər üçün də test olunmalıdırlar. Metastatik olmayan hallarda BRCA2 geninin testi tövsiyə edilsə də, kiçik gen dəstinin testi ilə başlamaq və şəxsin sağlamlıq tarixçəsinə, ailə anamnezinə görə test edilən genlərin sayını artırmaq olar. Xərçəngdən təsirlənməmiş kişilərdə test edilməli genlərə BRCA1, DNA uyğunsuzluğunun təmiri genləri və ATM geni nəzərə alınmaqla BRCA2 və HOXB13 daxildir. Bu qrupda da kiçik gen dəstinin testi ilə başlamaq, ailə anamnezi və şəxsin sağlamlıq tarixçəsini nəzərə alaraq lazım olan genləri əlavə etmək olar.”

Genetik test nəticələrinə görə hansı tövsiyələr nəzərə alınmalıdır?

Dr. Giri: “Metastatik prostat xərçəngi olan şəxslərdə genetik test nəticələri fərdiləşdirilmiş hədəfə yönəlik müalicə üsullarınınmüəyyənləşdirilməsi üçün son dərəcə vacibdir. Şəxsdə BRCA2 və BRCA1 gen mutasiyaları varsa, nəticələr PARP inhibitorlarının istifadəsinə yol göstərir. Xüsusilə yaxın vaxtlarda iki PARP inhibitorunun istifadə təsdiqi alması ümidvericidir. Digər tərəfdən, DNA uyğunsuzluğunun təmiri genlərində aşkarlanan mutasiya anti-PD-1 müalicəsinə cavab barədə məlumat verməsi baxımından vacibdir. Mutasiya daşıyan, lakin prostat xərçəngi diaqnozu almamış kişilərə yaxın izləmə və erkən aşkarlama cəhdləri tövsiyə edilir. BRCA2 gen mutasiyası daşıyan kişilərin 40-lı yaşlarda xərçəng skrininqindən keçməsi və ya ailədə prostat xərçəngi diaqnozu almış şəxsin yaşından 10 il əvvəl skrininqə başlaması qətiyyətlə tövsiyə olunur. Oxşar tövsiyələr BRCA1, HOXB13, ATM və DNA uyğunsuzluğunun təmiri geni MSH2 üçün də verilir.”

Prostat xərçəngi genetik testini genişləndirmək üçün nə edilməlidir?

Dr. Giri: “İlk növbədə bu sahədə çalışanların mövzu üzrə daha geniş məlumat əldə etməsi təmin edilməlidir. Bundan başqa, ictimaiyyətin genetik testlər barədə məlumatlılığı artırılmalıdır. Bu məqsədlə virtual mühitdə məlumatlandırıcı məzmun hazırlanaraq hamı üçün əlçatan edilə bilər." *

irəli mərhələli prostat xərçəngi müalicələrinin xronologiyası (1)irəli mərhələli prostat xərçəngi müalicələrinin xronologiyası (2)

Mənbələr

Germlines 'Rich Source' of Prostate Cancer Info - Medscape - Jul 21, 2020.

Görüş sorğusu

DROZDOGAN SÜNİ İNTELLEKT

Bu məqaləni birlikdə araşdıraq

Məqalə haqqında sual verin və cavabları saytımızdakı yayımlanmış mənbələrlə birlikdə oxuyun.

DROZDOGAN SÜNİ İNTELLEKT

Drozdogan Köməkçisi

Germline genetik testlə İRSİ prostat xərçəngini müəyyən etmək

Məqalə haqqında sual verin və cavabları saytımızdakı yayımlanmış mənbələrlə birlikdə oxuyun.

Söhbət və məxfilik məlumatı

Bu söhbətə Drozdogan Köməkçisi cavab verir. Səlahiyyətli sayt idarəçiləri onu keyfiyyət üçün nəzərdən keçirə bilər. Şəxsi məlumat paylaşmayın.

Cavablar OpenAI infrastrukturu ilə hazırlanır. Suallar və cavablar həmin xidmət tərəfindən işlənir; söhbət qeydləri saytımızda saxlanılır. Şəxsiyyət, əlaqə və ya şəxsi sağlamlıq məlumatlarını paylaşmayın.

0 / 1000

Yalnız məlumat üçündür; fərdi diaqnoz və ya müalicə məsləhəti verilmir.

Əlaqəli məqalələr

Bu mövzuda digər məqalələrə baxın.

Yeniliklərdən xəbərdar olun

Yeni məqalələri və elmi yenilikləri e-poçtla alın.

Google Analytics ümumi səhifələrdə bu pəncərədən asılı olmadan işləyir və analitik kukilərdən istifadə edə bilər. Buradakı seçiminiz yalnız xarici xidmətləri idarə edir.