Günahkarlıq və minnətdarlıq – Avi ilə onkoloqunun hekayəsi

Bu yazı hematoloq Dr. Ilana Hellmann və xəstəsi Avinin hekayəsini danışır.

Klinikada uzun və yorucu günün sonu idi. Qapım döyüldü, köməkçim içəri girib Avinin zəng edərək görüş istədiyini söylədi. Üzündəki ifadədən bunun yaxşı əlamət olmadığını hiss edərək Avini bir neçə gün ərzində görəcəyim vaxt üçün görüş təyin etməsini dedim. Beş il əvvəl Avi ilə tanış olanda o, 29 yaşlı, olduqca gərgin, uzunboylu, arıq kompüter proqramçısı idi. Talia adlı rəssamla yenicə evlənmişdi; Talia qısaboylu, şən və hər şəraitdə müsbət qala bilən insanlardan idi. Hələ uşaqları yox idi. Avi keçməyən uzun öskürək və isti basma şikayətləri ilə gəldikdən qısa müddət sonra dördüncü mərhələ (IVB) Hodgkin limfoması diaqnozu aldı. Təcili müalicəyə başlamaq lazım idi. Bleomisin, etoposid, doksorubisin, siklofosfamid, vinkristin, prokarbazin və prednizon kimi təsirli, lakin olduqca ağır yan təsirləri olan dərmanlarla dolu proqram hazırladıq. Bu kombinə müalicə rejimi saç tökülməsi, ürəkbulanma, ağciyər və ürək yan təsirləri, sümük iliyi basqılanması, uzunmüddətli dövrdə ikinci xərçənglər kimi yan təsirlərlə yanaşı kişilərdə sonsuzluq probleminə də səbəb ola bilirdi. Avi və Talia vəziyyəti öyrəndikdən sonra Avinin sperma toplama prosedurundan keçməsinə qərar verdilər, lakin nəticələr gələcəkdə istifadə oluna biləcək keyfiyyətdə sperma olmadığını göstərirdi.

Avinin müalicəsi uzun və çətin səyahət idi. Müalicə zamanı qarşılaşdığı yan təsirlər orta dərəcəli və həyat üçün təhlükəli olmasa da, işini buraxmış Avi ruhdan düşmüşdü. Uzun marafon qaçmış kimi yorğun hiss etdiyini söyləyən Avinin bu vəziyyəti Talia ilə aralarında gərginlik yaradırdı. Talia Alvinin daim qaşqabaqlı üzünü dəyişməyə çalışmaqdan yorulmuş, Avi də Talianın israrlı nikbinliyinə dözə bilməyəcək nöqtəyə gəlmişdi. Müalicənin sonlarına yaxın etdikləri söhbəti xatırlayan Talia "Mən artıq sona yaxınlaşdığımızın müjdəsini verərkən o, müalicənin başlanğıcından bəri özünü nə qədər qocalmış hiss etdiyindən danışırdı. Nə deyəcəyimi bilmədiyim nöqtəyə gəlmişdim".

Kimyaterapiyası bitmiş və artıq nəzarətdə olan xəstə qrupuna keçmiş Avinin vəziyyətinin xeyli yaxşılaşacağına həm Talia, həm də mən ümidli idik. Aylar keçdi, Avi fiziki gücünü topladı və yenidən işləməyə başladı. İllər sonra qorxduğumuz baş verdi və Avinin sonsuz olduğu test nəticələri ilə təsdiqləndi. Nəticələri paylaşanda Talia ilə Avi sarsıldılar. Talia analığı yaşamaq istədiyini deyərək donordan istifadə etməyi təklif etdikdə Avi bioloji övladı olmayan birinə atalıq edə bilməyəcəyini hiss etdiyini söyləyir və bunun əvəzinə övladlığa götürməyi təklif edirdi. Hər ikisi fədakarlığa hazır olmadığını düşünür, aldıqları bütün peşəkar psixoloji dəstəyə baxmayaraq münasibətlərinin sonuna çatdıqlarını hiss edirdilər. Sonda Avi nəzarət görüşlərini gecikdirməyə və ya tək gəlməyə başladı.

Avini gözləmə zalında görəndə onu sonuncu dəfə görməyimdən iki ildən çox keçmişdi. Anası ilə gəlmişdi və bu vəziyyət Talia ilə boşandıqları fikrimi dəstəkləyirdi. Xəstəliyi təkrarlandığı üçün mənimlə yenidən görüşmək istədiyini və belə halda yaşayacaqlarının öhdəsindən Taliasız necə gələ biləcəyini düşünməyə bilmirdim.

Düşüncələrimə daldığım anda üzündə böyük təbəssümlə olduqca yaxşı görünən Avi otağıma girdi. Qısa fiziki müayinə və test nəticələrinin müqayisəsindən sonra hər şey qaydasında görünürdü. Rahatlamış görünən Avi gündəlik həyatımla bağlı suallar verir, söhbət dərinləşirdi. Daha artıq özümü saxlaya bilməyəcəyimi hiss etdiyim anda dərindən nəfəs alıb Talianın necə olduğunu soruşdum. Gülümsəyərək telefonunu çıxardı və ekrandakı körpəni göstərib "3 aylıqdır, adı Liadır. Bunu bilməyə haqqın olduğunu düşünürəm" dedi. Göz yaşlarımın yanaqlarımdan süzüldüyünü hiss edəndə özümə gəldim və Avinin Lianın hekayəsini danışmasını diqqətlə dinləməyə başladım. Talia ilə uzun söhbətlərinin nəticəsində Talianın istəyi istiqamətində hərəkət etməyə qərar vermişdilər. Avi Lia doğulduqdan sonra düşüncələrinin tamamilə dəyişdiyini və onu öz övladı kimi hiss etdiyini söyləyirdi. Avini dinləyərkən eyni anda müxtəlif duyğular yaşayır, lakin hiss etdiyim ən güclü duyğunun nə olduğunu anlaya bilmirdim.

Hiss etdiyim güclü duyğunun əslində Avi və Talianın başına gələnlərə görə duyduğum günahkarlıq olduğunu və onu uzun zamandır basdırdığımı Avi otaqdan çıxıb tək qaldıqda anladım. Günahkarlıq mənə yad hiss deyildi. Günün sonunda xəstənin vəfat etməsi və ya etdiyim hər hansı səhv səbəbindən günahkarlıq hiss edə bilirdim. Əslində Avi sağalmışdı və mən heç bir səhv etməmişdim. Bu günahkarlıq hissinin mənbəyi tamam başqa səbəb idi. Həkim kimi xəstələri sağalda bilməyimizi bir kənara qoysaq, xəstənin həyatını dəyişən və ya bütün həyatı boyunca təsirini saxlayan yan təsirlərlə yoluna davam edəcəyi qorxuducu həqiqət idi.

İndi Avi ilə görüşümüzdəki reaksiyalarımın həddindən artıq olduğunu düşünsəm də, paylaşdığı bu gözəl xəbərin mənim üçün nə qədər əhəmiyyətli olduğunu anladığına inanıram. Avi fərqində olmasa da, görüşümüz zamanı məni sağaltdığı bir həqiqət idi.

Bu təcrübədən sonra xəstələrimin yalnız pis deyil, yaxşı hiss etdikdə də mənimlə əlaqə saxlamalı olduğuna və mənim də bu emosional qidalanmaya ehtiyacım olduğuna inanmağa başladım. Bu düşüncəmi paylaşdığım və yaxşı-pis ayırmadan vəziyyətlərini bölüşməyin onlara da yaxşı təsir edə biləcəyinə inanan xəstələrim çətin günlərimdə mənə ilham verməyə davam edirlər. Avi kimi mənə ilham verən və verəcək bütün xəstələrimə təşəkkür edirəm.