Hiroşimanın uzun kölgəsi: şüalanma leykoz və bərk şiş kimi necə geri qayıtdı, 1945-1952
Bu məqalədə
Hiroşimanın uzun kölgəsi: şüalanma leykoz və bərk şiş kimi necə geri qayıtdı, 1945-1952
118-ci gündə irsiyyət molekulunun DNT olduğunu gördük; zədənin nə vaxt, hansı dozada və necə xərçəngə çevrildiyini soruşmaq üçün əvvəlcə həmin molekulun bilinməsi lazım idi. Bu gün suala laboratoriyadan yox, bir şəhərin tarixindən baxırıq: bir səhər ölçülə bilən şüa dozasına məruz qalmış on minlərlə insan. Bu yazı həmin insanların izlənməsinin xərçəng haqqında nə öyrətdiyini, nəyi öyrədə bilmədiyini və izləmənin özünün etik bahasını danışır. 92 və 95-ci günlərdə şüanın iki üzünü, sağaldan və zədələyən üzünü görmüşdük; burada ikinci üz bir hadisədə və geniş əhalidə ölçülür.
6 və 9 avqust 1945
1945-ci il avqustun 6-da səhər, yerli vaxtla təxminən 08.15-08.16 arasında, Hiroşimanın üzərində uran bombası partladı. Üç gün sonra, avqustun 9-da saat 11.02-də Naqasakidə plutonium bombası partladı. Los-Alamos hesabatına görə partlayışların gücü Hiroşima üçün təxminən 15, Naqasaki üçün təxminən 21 kiloton TNT ekvivalenti idi; Hiroşima rəqəmi birbaşa ölçmə ilə yox, dolayı üsullarla təxmin edilib və təxminən 20 faiz qeyri-müəyyənlik daşıyır.
İlk həftələrdə və aylarda həyat itkisinə dair tək rəqəm yoxdur. Radiation Effects Research Foundation (RERF) iki-dörd ay ərzində Hiroşima üçün 90.000-166.000, Naqasaki üçün 60.000-80.000 aralığını verir; şəhərlərin əhalisi müvafiq olaraq təxminən 340.000-350.000 və 250.000-270.000 idi. Digər mənbələr daha dar və ya fərqli aralıqlar yazır (bax: fact-check). Bu yazı bombardmanın özünü müzakirə etmir. Tibb tarixinin verdiyi sual daha dardır: sağ qalanlar illər boyu nə yaşadı və bundan xərçəng haqqında nə öyrənmək olar?
Bir həkimin fərq etdiyi artıq
RERF-in leykoz səhifəsinə görə, Hiroşimalı həkim Takuso Yamawaki 1940-cı illərin sonunda öz klinik təcrübəsində qeyri-adi sayda leykoz hadisəsi görməyə başladı. Bu müşahidə leykoz reyestrinə və 1950-ci illərin əvvəlində artmış riski bildirən ilk hesabatlara gətirdi. Qeydə alınan hesabatlardan biri Folley, Borges və Yamawakinin 1952-ci ildə American Journal of Medicine jurnalında dərc etdiyi "Incidence of leukemia in survivors of the atomic bomb in Hiroshima and Nagasaki, Japan" məqaləsidir (cild 13, say 3, s. 311-321). Bu məqalənin tam mətnini oxuya bilmədim; RERF sənədləri onu leykoz artıqlığının çoxunun "Life Span Study başlamazdan əvvəl" meydana çıxdığı kontekstdə qeyd edir. Səhifə bunun ilk hesabat olduğunu iddia etmir; mən də "ilk" yazmıram.
İzləmək üçün qurulan qurum
1946-cı ilin noyabrında ABŞ Dəniz Qüvvələri naziri Ceyms Forrestal prezident Trumandan Milli Elmlər Akademiyası-Milli Tədqiqat Şurasının atom bombasının insana bioloji və tibbi təsirləri üzrə "uzunmüddətli, fasiləsiz bir tədqiqat" aparmasını xahiş etdi; Truman 26 noyabr 1946-da təsdiq etdi. Proqram 1947-nin əvvəlində Atomic Bomb Casualty Commission (ABCC) adı ilə işə başladı. Yaponiyanın rəsmi iştirakı 1948-də başladı. 1975-də ABCC ABŞ-Yaponiya birgə fondu olan RERF-ə çevrildi.
İşin onurğası olan Life Span Study (LSS) 1950-ci il Yaponiya əhali siyahıyaalınmasına əlavə edilmiş məruz qalma anketinə söykənir; həyat vəziyyətinin izlənməsi 1 oktyabr 1950-də başladı. Ümumi kohort təxminən 120.000 nəfərdir: təxminən 94.000 sağ qalan və təxminən 27.000 məruz qalmamış müqayisə şəxsi. Xərçəng analizlərində şüa dozası məlum olan 105.427 nəfərdən istifadə olunur. Bu, tibb tarixinin ən uzun və ən yaxşı sənədləşdirilmiş əhali izləmələrindən biridir; xərçəngin doza və zamanla əlaqəsi haqqında bildiklərimizin böyük hissəsi buradan gəlir.
Doza, nisbi risk və gecikmə
Qrey (Gy) toxumanın udduğu şüa dozasının vahididir. "Artıq nisbi risk" (ERR) məruz qalanlarda xəstəlik riskinin məruz qalmayanlara nisbətən nə qədər yüksək olduğunu bildirir: ERR 0,5 olduqda risk 50 faiz artıb. Nisbi artım mütləq say ilə birlikdə oxunmalıdır: leykozda nisbi artım böyük, mütləq say kiçikdir.
Gecikmə məruz qalma ilə xəstəliyin ortaya çıxması arasındakı müddətdir. 105-ci gündə Lacassagnenin siçanlarında gördüyümüz "doza və gecikmə" xəbərdarlığı burada insan əhalisində ölçülür: leykoz üçün bu müddət illər, bərk şişlər üçün onilliklərdir.
Əvvəl leykoz, sonra bərk şişlər
RERF-ə görə leykoz gecikmiş təsirlərin ən erkəni oldu: artıq hadisələr məruz qalmadan təxminən iki il sonra başladı, 6-8 il sonra, yəni təxminən 1951-1953 arasında zirvəyə çatdı və bu gün artıqlıq demək olar ki, yoxdur. 1950-2000 arasında sümük iliyi dozası ən azı 0,005 Gy olan 49.204 nəfərdə leykoza bağlı 204 həyat itkisi qeydə alındı; bunların 94-ü (46 faiz) şüaya aid edilir. Doza artdıqca pay artır: 1,0-2,0 Gy aralığında 72 faiz, 0,005-0,1 Gy aralığında 6 faiz. Orta dozası təxminən 0,2 Gy olan tipik sağ qalan üçün ömür boyu leykoz riski təxminən min nəfərdə 7-dən təxminən 10-a yüksəlir; nisbi risk təxminən 1,5-dir. Kəskin və xroniki miyeloid leykoz ilə kəskin limfoblast leykoz artmışdı; xroniki limfositar leykoz və yetkin T hüceyrəli leykozda artım göstərilə bilmədi.
Bərk şişlərin hekayəsi fərqlidir. Pierce və həmkarlarının 1996-cı il LSS Hesabatı 12 (izləmə 1950-1990) təxminən 420 artıq xərçəng həyat itkisi tapdı; bunların təxminən 85-i leykoz idi. Müəlliflər bərk şiş artıqlığının müvəqqəti sıçrayışdan çox, təbii yaşa bağlı xərçəng riskinin ömür boyu yüksəlməsinə bənzədiyini qeyd edir: son beş illik izləmədə artıqlığın təxminən 25 faizi ortaya çıxdı, uşaqlıqda məruz qalanlarda bu pay təxminən 50 faiz oldu. Leykozda isə artıqlıq ilk 15 ildə toplanmışdı. Ozasa və həmkarlarının Hesabatı 14 (1950-2003; 86.611 nəfər) cəmi 50.620 həyat itkisi arasında bərk şişlərə bağlı 10.929-u qeyd edir; xətti modeldə ERR qrey başına 0,47-dir (95 faiz inam intervalı 0,38-0,56). RERF ümumi şəkildə bərk şişlərin təxminən 10 faizinin şüaya aid edilə biləcəyini bildirir.
Bahası: tədqiq edilən, lakin müalicə olunmayan sağ qalanlar və dərslərin həddi
ABCC-nin sağ qalanları izlədiyini, lakin onlara tibbi qulluq göstərmədiyini bir kitab rəyindən öyrəndim: tarixçi Susan Lindeenin Suffering Made Real kitabına dair Kirkus rəyi ABCC-nin təxminən otuz il sağ qalanları müalicə etmədən tədqiq etdiyini və kitabın bu işi "müstəmləkəçi elm" adlandırdığını bildirir. Kitabı özüm oxumamışam; ona görə ətraflı iddia qurmuram, lakin etik sualı görünən saxlayıram: bilik bir icmada istehsal olunur, qulluq isə başqa yerdə göstərilir.
Dozanı kontekstdən ayırmayın. LSS dozaları birdəfəlik, yüksək, bütün bədənə yönəlik dozalar idi; diaqnostik görüntüləmənin dozaları xeyli aşağıdır. Aşağı dozada qeyri-müəyyənlik böyükdür: leykoz üçün 0,1 Gy-dəki ERR 0,15-dir və inam intervalı sıfırı əhatə edir (-0,01 ilə 0,31). Bu məlumatlar bir rentgenin və ya KT-nin fərdi riskini birbaşa vermir; nəticə üçün ayrıca, dozaya xas hesablama lazımdır. Əksi də doğrudur: 92-95-ci günlərdə gördüyümüz kimi, ölçülü və hədəfə yönəlik tətbiq edilən şüa müalicəsi xərçəng müalicəsinin dayaqlarından biri olaraq qalır.
Qalan
- Şüa dozası ilə leykoz və bərk şiş riski arasında əhali səviyyəsində, dozayla artan əlaqə
- Gecikmə ideyası: leykozda bir neçə il, bərk şişlərdə onilliklər
- Şüadan qorunma hədlərinin söykəndiyi uzun izləmə məlumatı
Düşən və ya məhdudlaşan
- Şüanın təsirinin tez tükənəcəyi gözləntisi (bərk şişlərdə yüksəliş ömür boyu davam edir kimi görünür)
- Aşağı dozada dəqiq rəqəm vermək iddiası (qeyri-müəyyənlik böyükdür)
- Biliyin tək başına kifayət sayılması: izləmənin özü etik suallar gətirdi
Bombardmanlardan leykoz zirvəsinə. Ox 1945-1953 arasını göstərir; nişanlar iki illik aralıqlardır. Qırmızı qutular məruz qalma və nəticəsini, yaşıllar ABCC və izləməni, narıncı erkən hesabatı göstərir. Miqyas təxminidir; 1975 (RERF) oxdan kənarda qalır.
Bu məlumatın bizə çatan hissəsi
Hiroşima və Naqasaki məlumatlarının Türkiyədəki şüa təhlükəsizliyi təcrübəsinə nə vaxt və necə daxil olduğuna dair təsdiqlənmiş mənbə tapmadım; ona görə tarix və ya qurum adı vermirəm. Ümumi nəticə budur: bu gün xəstəxanada radiologiya, nüvə təbabəti və ya şüa müalicəsi təcrübəsinin doza hədləri və qoruma qaydaları bu cür əhali izləmələrindən çıxarılan risk təxminlərinə söykənir. Türkiyəyə xas tarixin təfərrüatı seriyanın Türkiyə blokunda mənbələrlə işlənəcək.
1945-dən bu günə
Nə təsdiqləndi, nə ziddiyyət təşkil edir
- Həyat itkisi rəqəmləri: RERF 2-4 ay ərzində Hiroşima üçün 90.000-166.000, Naqasaki üçün 60.000-80.000 verir. AtomicArchive mənbə göstərmədən Hiroşima üçün 80.000-140.000, Naqasaki üçün 74.000 yazır; Milli Park Xidməti səhifəsi Hiroşimada təxminən 80.000 ani və sonrakı aylarda 100.000-dən çox həyat itkisini, Naqasakidə 40.000-75.000 ani həyat itkisini yazır. əhatə və tarix fərqi qeyri-müəyyənliyi izah edə bilər; RERF aralığını əsas götürdüm.
- Partlayış saatı: 08.15 geniş işlədilir; Milli Park Xidməti 08.16.02 verir. "Təxminən 08.15-08.16" yazdım.
- Güc: Los-Alamos hesabatı LA-8819: Hiroşima təxminən 15 kt (xarici qeyri-müəyyənlik təxminən 20 faiz), Naqasaki təxminən 21 kt (təxminən 10 faiz). Hesabatın ili qeyd səhifəsində yox idi; yazmadım. Hiroşima üçün birbaşa məlumat yoxdur.
- ABCC-nin başlanğıc tarixi: RERF lüğəti "1946-da yaradılıb" deyir; 1998 PNAS girişi proqramın başlanğıcını 1947-nin əvvəli kimi verir; Yaponiyanın rəsmi iştirakı 1948-dir. Üç tarixi ayrı hadisə kimi yazdım.
- Yamawaki: RERF onun adını və "1940-cı illərin sonu"nu verir; dəqiq il yoxdur. İlk hesabatın müəllifləri RERF səhifəsində adlandırılmır.
- Folley, Borges, Yamawaki 1952: biblioqrafik məlumat (Am J Med 13(3):311-321; doi:10.1016/0002-9343(52)90285-4) qeyd səhifəsindəndir; xülasəni və tam mətni oxuya bilmədim.
- Kohort ölçüləri: müxtəlif hesabatlarda fərqlidir: Hesabat 12-də 86.572, Hesabat 14-də 86.611 dozası məlum sağ qalan; ümumi LSS təxminən 120.000 (120.321); xərçəng analizlərində 105.427. Rəqəmlər fərqli alt çoxluqlara aiddir.
- Hesabat 12 rəqəmləri: təxminən 420 artıq xərçəng, 85 leykoz; mənbə RERF səhifəsindəki xülasədir. Məqalənin özünü oxumamışam.
- Lindee: Kirkus rəyi vasitəsilə; kitab oxunmayıb. "Müalicə etmədi" ifadəsi rəydən gəlir, kitabdan birbaşa sitat deyil.
- Leykoz dozası: 0,1 Gy-dəki ERR 0,15 (İİ -0,01 ilə 0,31) Hesabat 14-dəndir; tipik ömür boyu risk "7-dən 10-a" RERF səhifəsindəndir.
- Bu yazıda toxunulmayanlar: bətndaxili məruz qalanlar, döş və qalxanabənzər vəzi xərçənginin təfərrüatı, irsi təsirlər, Marşal adaları və digər nüvə hadisələri. Sonrakı günlərdə ayrıca işlənə bilər.
Sirri qaldıran nəşr: azot xardalı (1946)
Hiroşimadan sonra həmin illərin başqa bir sirri üzə çıxır: 115 və 116-cı günlərdə gördüyümüz azot xardalının limfomaya təsiri dərc edildikdə nə deyildi, nə deyilə bilmədi? Yazmazdan əvvəl tarix və mənbələri yoxlayacağam.
Müəllifin qeydi: Bu yazıda ən çox qaçındığım şey məlumat dəstindən təsəlli və ya ittiham kimi istifadə etmək idi. Rəqəmlər birdəfəlik, yüksək dozalı məruz qalmadan gəlir; onları bugünkü tibbi dozalara köçürmək ayrı işdir. Hesabatları və Folley məqaləsini ilkin mənbədən oxumamışam; təhkiyə RERF səhifələrinə, 1998 PNAS girişinə və ikinci dərəcəli mənbələrə söykənir.
Mənbələr və əlavə oxu
- Folley JH, Borges W, Yamawaki T. Incidence of leukemia in survivors of the atomic bomb in Hiroshima and Nagasaki, Japan. Am J Med 1952;13(3):311-321. doi:10.1016/0002-9343(52)90285-4. (Məqalə oxunmayıb; istinad qeyd səhifəsindəndir.)
- Radiation Effects Research Foundation. "Leukemia Risks among Atomic-bomb Survivors" və "Frequently Asked Questions" səhifələri; "Atomic Bomb Casualty Commission (ABCC)" lüğət maddəsi (rerf.or.jp).
- Pierce DA, Shimizu Y, Preston DL, Vaeth M, Mabuchi K. Life Span Study Report 12, Part I (cancer, 1950-1990). Radiat Res 1996;146:1-27 (RERF xülasə səhifəsi; başlıq burada qısaldılıb).
- Ozasa K, Shimizu Y, Suyama A, et al. Life Span Study Report 14, 1950-2003: an overview of cancer and noncancer diseases. Radiat Res 2012;177(3):229-243 (RERF-in dərc etdiyi versiyada oxundu; başlıq burada qısaldılıb).
- Dowling JE. Introduction ("The Atomic Bomb Casualty Commission in retrospect" simpoziumu). PNAS 1998 (PMC33855).
- Los Alamos National Laboratory. Yields of the Hiroshima and Nagasaki nuclear explosions, LA-8819 (OSTI qeydi 1489669).
- Mukherjee S. Bütün xəstəliklərin imperatoru / The Emperor of All Maladies: A Biography of Cancer. New York: Scribner, 2010. (Bu yazı üçün ayrıca təsdiqlənməyib.)
Bu yazı "365 Gündə Xərçəng Tarixi" seriyasının 119-cu günüdür və şüaya bağlı xərçəng riskinin tarixini danışır. Tarixi-populyar məzmundur; diaqnoz və ya müalicə tövsiyəsi deyil. Sağlamlığınızla bağlı qərarlar üçün həkiminizə müraciət edin. Mənbələr yoxlanılıb; yalnız ikinci dərəcəli mənbəyə söykənən təfərrüatlar fact-check qeydlərində göstərilib.
Bu məqalə sizə faydalı oldu?
Rəyiniz məzmunumuzu yaxşılaşdırmağa kömək edir.
