Körpəlikdən yeniyetməliyə sağlam qidalanma üçün vacib məlumatlar

Yemək davranışı həyatın ilk illərində inkişaf edir; uşaqlar qidanı sınayaraq və başqalarını müşahidə edərək nəyi, nə vaxt və nə qədər yeməyi öyrənirlər. Bu, adətən ən yaxın insanlardan öyrənilir.

Körpələr də pis/yanlış qidalanma riski altındadır

3022 körpədə araşdırma 4-24 aylıqların sağlam inkişafına uyğun olmayan yüksək enerjili qidaları çox yediyini göstərdi. Uşaqların % 18 ilə % 33-ü gündə bir porsiya tərəvəz belə yemirdi; tərəvəz seçiləndə ən yayğın seçim kartof qızartması idi.

Ana südünün əhəmiyyətinə dair sübutlar artır

Araşdırmalar körpənin yeriməyə başladığı andan valideynlərinin qidalanma davranışını ciddi şəkildə təqlid etməyə başladığını və bunun uzunmüddətli yemək davranışlarının formalaşmasında mühüm rol oynadığını göstərir. Ana südü ilə qidalanmanın körpələrin inkişafına çoxlu töhfəsi olduğunu artıq hər kəs bilir. Əmizdirmənin uşağın sonrakı yemək davranışlarının inkişafına müsbət təsir etdiyinə dair sübutlar olduğuna görə həyatın ilk 6 ayında ən uyğun qidalanma üsulu kimi ana südü tövsiyə edilməyə davam edir.

Həddindən artıq qidalandırmadan çəkinmək

Bu gün düzgün qidalanan körpələr gələcəyin sağlam və uğurlu valideynlərinin mühüm əlamətlərindəndir. Amma daha yaxşı inkişaf üçün çox yedirtməyə meyilli mədəniyyət və baxışlar var; nəticəsi artan uşaq piylənməsidir.

• Əlaqəli mövzu: Ən sağlam və təsirli pəhrizlər – 2019

Uşaq və yeniyetmələrdə ekran qarşısı qidaların gündəlik enerjinin % 20-25-ini təşkil etməsi ciddidir

Medianın qidalanmaya təsiri danılmazdır. Reklamların qida biliyi, münasibət, seçim və davranışı formalaşdırdığı göstərilmişdir. Zərərli qidaların təşviqi və TV qarşısında gərəksiz qəlyanaltı davranışa təsir edir. ABŞ-da 8-18 yaşlıların gündə orta 7 saatdan çox elektron mühitdə olduğu göstərilir. Ekran qarşısı qida gündəlik enerjinin % 20-25-idir. Valideyn və baxıcılar həlledici rollarını dərk edib TV və digər hərəkətsiz vaxtı azaltmalıdırlar.

• Əlaqəli mövzu: Nomofobiya – telefondan uzaq qalmaq qorxusu nədir?

Uşaqlar meyvə-tərəvəzdən uzaq böyüyür

Kanada İctimai Sağlamlıq Araşdırması 4-8 yaşlı hər 10 uşaqdan 7-sinin meyvə-tərəvəz qəbulunun yetərsiz olduğunu ortaya qoydu. Bu uşaqlar həmçinin taxıl və süd məhsulları üçün tövsiyə olunan porsiyalara çatmaqda da yetərsiz qalırlar. Beləliklə, uşaqlar arasında zəif/yanlış qidalanma vərdişlərinin endemik olduğu görünür. Uşaqların qidalanma vərdişləri şəkərlə şirinləşdirilmiş içkilərə, kalorisi yüksək, lakin qida dəyəri zəif qəlyanaltılara və fast-fud qidalarına yönəlir.

Uşaqlara düzgün qidalanma vərdişi üçün nə etmək olar?

Uşaqlar başqalarını müşahidə edib qidaları öyrənirlər. Böyüklərin yediyini gördükdən sonra meyvə, tərəvəz və süd qəbulunun artdığı göstərilmişdir. Yaşıdları müşahidə etdikdə də tərəvəz seçimi və istehlakı artırdı. Deməli müsbət sosial nümunə sağlam qidalanmanı təşviq etməkdə təsirlidir.

Sağlam olmayan hazır qidalar, kalorili qəlyanaltılar, şirin içkilər və hərəkətsizlik artıq çəki və piylənmə yaratmışdır. Tədqiqatlar böyük qablaşdırmanın enerji qəbulunu artırdığını, porsiya və ya qabın kiçildilməsinin isə davamlı azaltdığını göstərmişdir.

Həddindən artıq qadağanın – bunu əsla yeyə bilməz – nəticəsi əksinə ola bilər

Çox məhdudlaşdırma uşağın fürsət tapanda qadağan qidanı seçib çox yeməsinə səbəb ola bilər. Narahat valideynlər sağlam yeməyi mükafatlandırmaq istəyə bilərlər, amma həddən artıq nəzarətin qida qəbuluna və çəkiyə mənfi təsiri göstərilmişdir. 5 – 7 yaşlıların yeməyinə həddən artıq nəzarət istəmədən onlara mənfi duyğuları idarə etmək üçün çox ləzzətli qida yeməyi öyrədə bilər.

Valideyn nümunəsinin yeməyə təsiri barədə etdiyim kimi et yanaşmasının dediyim kimi et yanaşmasından daha güclü müsbət təsirinə dair ardıcıl sübutlar var.

Məktəblinin gündəlik enerjisinin % 19 ilə % 50-sini məktəbdə aldığı hesablanır

Sağlam məktəb menyusu, əlçatan qiymət, fiziki fəaliyyət imkanları və sağlam davranış nümunəsi pəhrizi yaxşılaşdırmış, artıq çəki və piylənməni %59 – 72 azaltmışdır. Ölkəmizdə də belə məktəb qidalanması tətbiq olunur.

Valideyn və baxıcılara sağlam qidalanmanı təşviq məsləhətləri:

• İlk 6 ay mümkün olduqda ana südünü təşviq edin
• Körpədə böyüklərin qidalanmasına «dad körpüsü» yaratmaq üçün hamiləlik və əmizdirmədə müxtəlif qidalanın
• Evə yalnız sağlam qida alın
• Yaşa və ehtiyaca uyğun porsiya seçin • Nə vaxt və nə yeyəcəyini seçin, amma miqdara «özünün qərar verməsinə» icazə verin
• Yeni qidaları sınamağa təşviq edin
• Sağlam nümunə üçün öz davranış və münasibətinizdən istifadə edin
• Öz qidalanmasını təmin etmək üçün uşağa etibar edin
• Kalorisi yüksək yox, qida dəyəri zəngin pəhriz seçin
• Müntəzəm ailə yeməyi ilə müsbət qidalanma mühiti yaradın

Erkən profilaktika vurğulansa da, tək erkən müdaxilə yetmir. Sağlam yemək davranışı uşaqlıq və yeniyetməlik boyu ailədə, məktəbdə və cəmiyyətdə öyrədilib gücləndirilməlidir.

Nəticədə, uşaqların yeməyi ailə, məktəb və cəmiyyətdə çox xarici təsirə həssasdır. Hazırda çoxu piylənməyə meyilli pəhrizi dəstəkləyir. Xoşbəxtlikdən bunlar sağlam qidalanmanı təşviq üçün də işləyə bilər. Gənclərin qida keyfiyyətini və davranışını yaxşılaşdırmaq üçün mövcud biliklər sübuta əsaslanan profilaktika və müdaxiləyə daxil edilməlidir.