Plazma transfuziyası müalicəsi – FDA kritik xəstələr üçün sağalmış COVID-19 xəstələrinin qanına icazə verdi

ABŞ Qida və Dərman İdarəsi (FDA) davam edən COVID-19 epidemiyasında eksperimental müalicələrin istifadəsi qaydalarını yenilədi. Buna görə, yeni tip koronavirusun törətdiyi COVID-19 xəstəliyi səbəbindən xəstənin həyatı ciddi və ya birbaşa təhlükədədirsə, “sağalmış xəstənin plazması” yalnız kritik xəstələrdə eksperimental (təcrübi) istifadə edilə bilər. Lakin yalnız fərdi hal üzrə xüsusi vəziyyətdə istifadə şərti ilə “icazə” verildiyi, COVID-19 müalicəsi kimi hələ təsdiqlənmədiyi vurğulandı. FDA məhdud hallara icazə versə də, sağalmış xəstə plazmasının yüksək effektiv müalicə araşdırmalarına töhfə verə biləcəyini düşünür.

Bu mövzuda klinik tədqiqatlarhələ tamamlanmasa da, FDA müvəqqəti icazəni mövcud ictimai sağlamlıq təhlükəsi və COVID-19 ilə mübarizə çərçivəsində verib. Sağalmış xəstələrin plazmasının istifadəsinə dair kliniköncəsi və klinik işlər davam edir. Mövcud işlərə görə sağalan xəstə plazmasının yeni tip koronavirusa (SARS-CoV-2) həqiqətən təsir edə biləcəyinə dair ümidverici işarələr var.

Plazmainsan qanının qırmızı qan hüceyrələrindən kənar maye hissəsidir və xüsusi üsulla onlardan ayrılaraq alınır. Plazma xüsusilə bədənin immun sistemi cavabına töhfədə çox vacib rol oynayan anticisimləri ehtiva edir və sağlamlığımız üçün mühüm qan komponentidir. Plazma xəstəyə birbaşa transfuziya / qanköçürmə (qan və ya məhsullarının başqasına damar yolu ilə verilməsi) ilə tətbiq edilir.

Virusla xəstələnib sağalanlarda adətən virusa qarşı immunitet yaranır. Müddəti dəyişə bilər: suçiçəyindəki kimi uzun və ya qripdəki (influenza) kimi qısa ola bilər. Nəzəri olaraq anticisimləri artıq hazırlamış şəxsdən alıb öz immun sistemi yetərincə hazırlamayan xəstəyə ötürmək mümkün olmalıdır.

H1N1 qripi, SARS və MERS daxil əvvəlki epidemiyalarda bəzi hallarda sağalmış xəstələrdən plazma transfuziyası istifadə edilmişdi.

COVID-19-a qarşı plazma istifadəsinə dair bir işin nəticəsi paylaşılıb. Yaxın zamanda ağır COVID-19 infeksiyalı 10 xəstəyə COVID-19-dan sağalanlardan plazma köçürülüb. Bu işdə 10 halın beşində anticisim səviyyəsinin köçürmədən dərhal sonra “sürətlə artdığı” (digər dördündə onsuz da yüksək anticisim olduğu və davam etdiyi) görülüb. Bir həftədə yeddi xəstədə virus tapılmayıb.

Bu nəticələr rəsmi klinik tədqiqat sayılmasa da, klinik tətbiqdəki digər kiçik araşdırmalar da oxşar nəticələr göstərib.

New York qubernatoru Andrew Cuomo dövlət səhiyyə qurumlarının bu həftə sağalmış xəstədən plazma sınağına başlayacağını açıqladı. FDA direktoru Dr. Stephen isə ötən həftə Ağ Evdə koronavirus məlumatlandırma görüşündə nəticələrin erkən dövr üçün ümidverici olduğunu dedi.

Bəzi işlərin ilkin nəticələri plazma köçürməsinin profilaktikada (sağlamlara xəstələnmədən əvvəl edilən önləyici tibbi tətbiq) effektiv ola biləcəyini göstərib. Lakin FDA hələ praktikada bunu tövsiyə etmir.

Dediyimiz kimi, sağalmış xəstədən plazma müalicəsi yeni deyil. Digər müalicələrə nisbətən təhlükəsiz olmaq üstünlüyü də var. Lakin plazma verənin artıq aktiv virus daşımadığı mütləq təsdiqlənməlidir.

Ölkəmizdə də qoruyucu və müalicə məqsədli COVID-19-a xas plazma transfuziyasının klinik tədqiqat çərçivəsində apreldə başlayacağı açıqlanıb.

Hər müalicədə olduğu kimi bunun təsdiqi və ümumi istifadə tövsiyəsi üçün çoxlu test və tədqiqat lazımdır. Epidemiyada effektiv müalicəyə çatmaq üçün çoxlu iş davam edir. Qəti nəticələr olmasa da, xəstələrə ümid verməsi baxımından belə işlər vacibdir.