Qəhvə sevənlərin ən çox maraqlandığı sual: Nə qədər kofein həddindən artıqdır?

Oyanan kimi içindəki kofeinin sizi ayağa qaldıracağına ümid edərək 1 stəkan qəhvə və ya çay içməklə günə başlayırsınız? Gün ərzində iki və ya daha çoxunu içərək davam edirsiniz?

Çox qəhvə içmək problemdirmi?

Alimlərə görə kofein sağlam pəhrizin bir hissəsidir. Lakin həddindən artıq kofein sağlamlıq üçün zərərli ola bilər. Həddindən artıq anlayışı isə insanın çəkisinə, qəbul etdiyi dərmanlara və həssaslığına görə dəyişir.

Kofeini bir az yaxından araşdıraq.

Hansı qida və içkilərdə kofein var?

Kofein təbii halda bitkilərdə olur. Bunlardan gündəlik həyatımızda çay, qəhvə və şokolad kimi istifadə edirik. Həmçinin bəzi bitkilərdə şirinləşdirici kimi də olur. Məsələn, quarana Şimali Amerikada geniş istifadə olunan şirinləşdiricilərdəndir. Yerba mate və Ilex guayusa da istifadə olunan təbii şirinləşdiricilərə nümunə verilə bilər. Kofein həmçinin qida və içkilərə xaricdən əlavə edilə bilər.

Kofein tərkibini necə öyrənə bilərik?

Bir çox qablaşdırılmış qida kofein ehtiva edə bilər. Nə qədər olduğunu etiket hissəsindən öyrənə bilərsiniz. Lakin istehlakçılar yeni məhsul sınayarkən diqqətli olmalıdırlar; bəzən etiketdə nə qədər kofein olduğu göstərilmir. Çay, qəhvə kimi çox geniş istehlak olunan içkilərin kofein miqdarı göstərilmişdir. Lakin miqdar qəhvə dənələrinin yetişdirilməsindən emal mərhələsinə qədər necə proses keçməsinə görə dəyişir. Bu, çay üçün də keçərlidir. Məsələn, kofein olduğu göstərilən 330 ml içki təxminən 30-40 mg kofein ehtiva edir. 96 qram yaşıl və ya qara çaydan hazırlanmış içki təxminən 30-50 mg kofein ehtiva edir. 100 ml bir stəkan qəhvə 80-100 mg kofein ehtiva edir. Hər 100 ml maye enerji içkisində isə təxminən 40-250 mg kofein var.

Qeyd: Müxtəlif qəhvə növlərinin kofein göstəriciləri maraq doğura bilər; məsələn, türk qəhvəsi kimi... Türk qəhvəsini italyan espressosu kimi düşünmək lazımdır. Bu qəhvələrin hər ikisi filtr qəhvədən daha tünddür. Səbəbi həm türk qəhvəsində, həm də italyan espressosunda «robust» qəhvə dənəsi nisbətinin və buna görə kofein miqdarının daha yüksək olmasıdır. İdeal filtr qəhvə isə %100 Arabica dənələrindən ibarətdir (Arabica qəhvə dənələrinin içimi daha yumşaq, kofein miqdarı isə daha azdır). Həmçinin türk qəhvəsi digər qəhvələrə nisbətən daha çox emal olunur (iki dəfə qovrulma [istilik emalı], çox incə üyüdülmə kimi). Yəni təxmini hesabla gündə 2-3 fincan türk qəhvəsinin və ya italyan espressosunun 4-5 böyük fincan filtr qəhvəyə bərabər kofein ehtiva etdiyini deyə bilərik.

Kofeinsiz içkilərdə həqiqətən kofein yoxdurmu?

Xeyr. Əslində kofeinsiz adlanan içkilərdə də müəyyən miqdarda kofein var. Məsələn, 100 ml kofeinsiz qəhvədə 2-15 mg kofein olur. Kofeinə çox həssassınızsa, bunları qətiyyən istehlak etməməlisiniz.

Bəs nə qədər qəhvə həddindən artıq deməkdir?

ABŞ Qida və Dərman İdarəsi (FDA) sağlam yetkinlərin gündəlik 400 mg kofein qəbul edə biləcəyini deyir; bu, təxminən gündəlik 4-5 fincan qəhvəyə bərabərdir. Bu miqdarın zərərli təsirinin olmayacağı düşünülür, lakin bu, insanın həssaslığından və metabolizmə nə qədər tez qarışacağından asılıdır. Bəzi hallarda insanlar kofeinə həssaslaşa bilər. Məsələn, hamiləsinizsə, hamilə qalmağa çalışırsınızsa və ya anksiyete yaşayırsınızsa, az miqdarda kofein belə problem yarada bilər. Qəhvəyə həssas olduğunuzu düşünürsünüzsə və məhdud qəhvə istehlakı ilə bağlı çətinliyiniz varsa, tibb mütəxəssisinizlə danışa bilərsiniz.

FDA uşaqların qəhvə istehlakı ilə bağlı hədd göstərməyib, lakin Amerika Pediatriya Akademiyası uşaqların və yeniyetmələrin qəhvə içməməsini tövsiyə edir.

Çox qəhvə içdiyimizi və ya dözə bilmədiyimizi necə anlayarıq?

Həddindən artıq qəhvə istehlakında görülə bilən narahatlıqlar

• Yuxusuzluq
• Əsəbilik
• Anksiyete
• Ürək döyüntüsünün sürətlənməsi
• Mədə narahatlığı
• Baş ağrısı
• Özünü bədbəxt hiss etmək

FDA 1200 mg kofeinin və ya 0.15 xörək qaşığı saf kofeinin birdən qəbulunun toksik təsirləri ola biləcəyini deyir. Saf və yüksək dozada kofein istehlakı ürək-damar xəstəlikləri baxımından təhlükə yaradır və ötən illərdə ABŞ-da 2 nəfər bu səbəbdən həyatını itirdi.

Çox miqdarda kofein qəbul etmək yuxunu əvəz edirmi?

Xeyr, qəhvə sizi gümrah və oyaq saxlayır, lakin yuxunu əvəz etmir. Qəbul edilən kofein miqdarının yarısını metabolizə etmək təxminən 4-6 saat çəkir; yəni axşam yeməyindən sonra içdiyiniz 1 fincan qəhvə gecə yatmaq vaxtına qədər oyaq qalmağınızı təmin edir.

Kofeinin arzuolunmaz təsirlərindən qorunmaq üçün nə edə bilərsiniz?

Hər gün kofeinli içkilər içir və bunu azaltmaq istəyirsiniz. Kofein məsələsində tədricən azaltmaq ən yaxşısıdır. Qəbulu birdən sıfırlamaq baş ağrısı, anksiyete və əsəbilik kimi çəkilmə əlamətlərinə səbəb ola bilər. Opioid və ya alkoqol çəkilməsindən fərqli olaraq kofein çəkilməsi təhlükəli sayılmır. Bu barədə tibb mütəxəssisinizdən dəstək ala bilərsiniz.