Qələvi pəhriz nədir? Xərçəngdə qələvi pəhrizin faydası varmı?

Qələvi pəhriz orqanizmimizdəki turşu-qələvi tarazlığına əsaslanır. Yediyimiz qidalar əksərən tərəvəz və meyvə qrupundan olduqda sidiyimiz qələvi olarkən taxıl, ət növləri və süd məhsulları yeyəndə turş mühit yaranır.

Qidaların turşu tərkibini müəyyən edən ən mühüm maddələr kükürdlü və fosforlu birləşmələr, qələvi olmasını təmin edənlər isə kalsium, maqnezium və kalium kimi minerallardır. Lakin böyrəklərimiz düzgün işlədikcə sidikdə yaranan turşu-qələvi dəyişiklikləri qanımıza əks olunmur. Çünki böyrəklər bir tərəfdən turşuları xaric edərkən digər tərəfdən bikarbonat hazırlayaraq turşu yükünü tarazlaşdırmaq qabiliyyətinə malikdir.

Məhlulun turşuluq və ya qələvilik dərəcəsi pH ilə ifadə olunur. Qidanın pH dəyəri 7-dən kiçikdirsə turş,7-dən böyükdürsə qələvidir. Orqanizmimizin pH dəyəri yüngül qələvi olan 7,35-7,45 kimi çox həssas və dar aralıqdadır, bu dəyişərsə orqanizmdə bir çox narahatlıq yaranır (7-dən aşağı qan pH dəyərləri həyatla uyğun deyil). Bunlar mineral və digər qidaların sorulma qabiliyyətinin azalması, hüceyrələrdə enerji istehsalının düşməsi, zədələnmiş hüceyrələri bərpa gücünün azalması, zərərli ağır metalları xaric edib təmizləmə gücünün azalması, şiş hüceyrələrinin inkişafını dəstəkləyən mühitin yaranmasıdır. Böyrəklər normal bədən fəaliyyətini təmin edən pH səviyyəsini çox dar hədlərdə tampon sistemlərini işə salaraq taraz saxlamağa çalışır.

Nə qədər qələvi və ya turş qidalansanız da qanın pH-ını dəyişə bilməzsiniz

Araşdırmalar nə qədər turş və ya qələvi qida yesəniz də, böyrəkləriniz sağlam işlədikcə qanın lazımi yüngül qələvi səviyyədə qaldığını göstərmişdir. Lakin böyrək xəstəliklərində və ya böyrək çatışmazlığında orqanizmin qanın turşuluğunu tarazlaması mümkün olmur. Bu xəstələr müntəzəm dializ almalı və az turşulu qidalar yeməlidir.

Qələvi pəhriz süd, ət, dəniz məhsulları, duz, yağ və sənaye məhsulları kimi qidaların gündəlik istehlakını məhdudlaşdırır və ya aradan qaldırır, gündəlik qidalanmaya isə xiyar, sarıkök, zəncəfil, ispanaq, kasnı, qırmızı və qara turp, brokoli, soya cücərtisi, pazı, qulançar, gicitkən, qara zirə və nanə kimi bir çox qidanı əlavə edir.

Qələvi pəhriz yüksək lif qəbulu təmin etdiyi üçün insanın arıqlama prosesinə müsbət təsir edə bilər. Lakin əsas heyvani zülal mənbələrini məhdudlaşdırdığı və ya əhatə etmədiyi üçün adətən zülal ehtiyacını qarşılamır. Dəmir, kalsium və B12 vitamini çatışmazlığına səbəb ola bilər.

Xərçəng üçün qələvi pəhrizin faydası varmı?

Xərçəngdən qorunmaq və ya xərçəng müalicəsi üçün qələvi pəhrizin müsbət təsirlərinə baxsaq, bu pəhriz təzə tərəvəz və meyvələri, kök tərəvəzlərini və paxlalıları vurğulayır. Bəzilərinin antioksidant təsiri vardır. Lakin bunun turşuluq/qələvilik xüsusiyyəti ilə heç bir əlaqəsi yoxdur.

Son illərin yayılmış inanclarından biri qələvi pəhrizlərin xərçəngin qarşısını almasıdır. Bu düşüncə xərçəng hüceyrəsinin turş mühitdə çoxala bildiyini dəstəkləyən təcrübələrə əsaslanır. Lakin araşdırmalar xərçəng hüceyrələrinin qələvi, yəni turş olmayan mühitdə də çoxala bildiyini göstərmişdir. Həmçinin yediyimiz qidaların qanın turşuluğuna və qələviliyinə təsir etmədiyi aydın müəyyən edilmişdir.

Turş mühit xərçəngləşmənin səbəbi deyil, nəticəsidir!

Bu tezisi təkzib edən başqa araşdırmanın nəticəsi turş mühitin xərçəngləşmənin səbəbi deyil, nəticəsi olmasıdır. Xərçəng hüceyrələri çox sürətlə enerji hazırlayıb qan axınını yavaşladaraq ətraflarında turş mühit yaradır. Beləcə qan xərçəng mikromühitində pH səviyyəsini tarazlaya bilmir.

Nəticə olaraq qələvi pəhrizin xərçəngin qarşısını alan və ya xərçəng xəstələrinə müsbət təsiri olmadığı görülmüşdür.