Süd vəzi xərçəngi əməliyyatı yerini tamamilə krioablyasiya — şişin dondurulması müalicəsinə verə bilərmi?

Krioablyasiya — donduraraq şişin məhv edilməsi erkən mərhələli prostat və böyrək xərçəngindən sonra süd vəzi xərçəngində də uğurlu müalicə üsulu olduğunu göstərib. Bununla belə, krioablyasiya bədənin müxtəlif yerlərində olan müəyyən ölçülü bütün şişlərin müalicəsində istifadə potensialına malikdir.

Bu gün erkən mərhələli süd vəzi xərçənginin standart müalicəsi lumpektomiya adlandırılan süd vəzi xərçəngi əməliyyatıdır. Bu əməliyyatda süd vəzisinin içi tam boşaldılmır; şiş ətrafındakı bir qədər normal toxuma ilə birlikdə çıxarılır. Lumpektomiyadan daha yeni müalicə üsulu olan və krioablyasiya-kriocərrahiyyə adlandırılan şişin dondurularaq məhv edilməsi, erkən mərhələli süd vəzi şişlərində sınanır və lumpektomiya qədər uğurlu hesab edilir.

Süd vəzi xərçəngi əməliyyatı üsullarında xüsusilə son illərdə xəstələrin xeyrinə mühüm irəliləyişlər olub. Bunlardan ilki böyük və ya çoxocaqlı şişi olan xəstələrdə süd vəzi və dərisinin tam çıxarılması əvəzinə dərinin saxlanılaraq süd vəzisinin kosmetik görünüşünün qorunmasıdır. Başqa sözlə, süd vəzi xərçənginə plastik cərrahiyyə toxunuşu hətta irəliləmiş mərhələli və çoxocaqlı şişlərdə belə xəstə psixologiyası və bədən bütövlüyünün qorunması baxımından mühüm töhfə olub. Başqa irəliləyiş şiş ölçüsü böyük olmayan süd vəzi xərçəngli xəstələrdə qoltuqaltı (aksilyar) cərrahiyyənin minimal olması, yəni bir neçə işarələnmiş limfa düyününün çıxarılmasının yetərli sayılması olub. Bu, qoltuqaltında həddindən artıq əməliyyatların və bu əməliyyatlara bağlı qolda şişmə — limfödem şikayətlərinin xeyli azalmasına səbəb olub.

Şiş ölçüsü böyük xəstələrdə uzun illərdir tətbiq etdiyimiz şişkiçildici (neoadjuvant) kimyaterapiyalardan sonra şişin başlanğıc ölçüsünə görə süd vəzisindən geniş toxuma çıxarıldığı halda, indi kiçilmiş, yəni qalıq şiş ölçüsünün çıxarılması yetərli sayılmağa başlayıb. Bu tətbiq də süd vəzisinin itirilməsinin ciddi dərəcədə qarşısını alıb. Xüsusilə son illərdə süd vəzi xərçənginin müalicəsində kimyaterapiya, hədəflənmiş müalicələr və immunoterapiyalarda irəliləyişlər inanılması çətin səviyyəyə çatıb. Süd vəzi xərçəngli xəstələrdə əməliyyatdan əvvəl tətbiq edilən dərman müalicəsinin (neoadjuvant) uğurunda %15-lərdən %60-lara çatan tam cavab, yəni geridə canlı şiş hüceyrəsi qalmayacaq səviyyədə süd vəzi xərçənginin geriləməsi/yox olması süd vəzisində aparılan cərrahiyyələri sorğulamağa səbəb olub.

Erkən mərhələli və ya kiçildici kimyaterapiyadan sonra yaxşı cavab alınan süd vəzi xərçəngli xəstələr əməliyyatsız müalicə edilə bilərmi?

Süd vəzi xərçənginin müalicəsi üçün minimal invaziv yanaşma xüsusilə kiçik ölçülü süd vəzi xərçəngli xəstələrdə və ölçüsü böyük olan, lakin kiçildici müalicələrdən sonra görüntüləmələrdə tam və ya tama yaxın cavab alınan süd vəzi xərçəngli xəstələrdə əməliyyatsız müalicə mümkün ola bilərmi sualını gündəmə gətirib.

Krioablyasiya — cryoablation 27 may 2017-ci ildə FDA ilkin təsdiqi alaraq xərçəng müalicəsində yerini və əhəmiyyətini ortaya qoyub. Bu üsul demək olar ki, müxtəlif xərçəngləri olan minlərlə müxtəlif xəstəyə tətbiq edilib və lokal ablativ, yəni regional şişi məhv edən üsul olduğu elmi şəkildə sübut edilib. Erkən mərhələli prostat və böyrək xərçəngində cərrahiyyəyə alternativ müalicə üsuludur. Bununla yanaşı, bədənin müxtəlif yerlərində təkrarlanmış məhdud metastatik xəstələrdə və əməliyyat ilə digər üsulların uyğun olmadığı çoxsaylı xərçəngli xəstələrdə istifadəsi rutin praktikada yerini alıb.

Tədqiqat

Krioablyasiya ilə müalicə edilən 86 süd vəzi xərçəngli xəstənin daxil olduğu faza-2 klinik tədqiqat Amerika Onkoloji Cərrahiyyə Birliyi tərəfindən aparılıb. Tədqiqat 2 qolda həyata keçirilib. Bir qolda yaşına görə şişinin yavaş gedişli olacağı ehtimal edilən, izlənməsində radioterapiya və ya qoltuqaltı limfa düyünü biopsiyası tələb olunmayan 70 yaşdan yuxarı xəstələr; digər qolda isə 50-69 yaş arası xəstələr izlənib. Daha gənc xəstə qrupuna uzun müddətdə xəstəliyin təkrarlanma ehtimalını azaltmaq üçün radioterapiya tətbiq edilib; lazım gələrsə kimyaterapiya və qoltuqaltı — sentinel/keşikçi limfa düyünü cərrahiyyəsi də aparılıb.

Bütün xəstələrin şişləri 1.5 cm və ya daha kiçik idi. Həmçinin bütün xəstələr estrogen reseptoru müsbət və HER2 mənfi süd vəzi xərçəngi alt qrupundan idi — bu qrup bütün süd vəzi xərçənglərinin %70-ini təşkil edir. Bütün xəstələrə 5 illik süd vəzi xərçəngi hormonbasdırıcı müalicəsi planlaşdırılıb.

Nəticələr

Krioablyasiya ilə şişlərin dondurulması prosedurundan sonra bütün xəstələr krioablyasiyanın təsirini ölçmək üçün süd vəzi xərçəngi əməliyyatına alınıb. Nəticədə bütün xəstələrin %76-sında şişin dondurularaq tam məhv edildiyi, qalan %24-ündə isə orta diametri 0.6 cm olan şiş və ya DCIS aşkarlanıb. Hədəf zədələnmələrdə, yəni yaxşı fərqləndirilmiş tək şiş olduqda krioablyasiyanın uğuru %92 müəyyən edilib. Həmçinin 1 cm-dən kiçik şişlərdə uğur %100 olub.

DCIS — duktal karsinoma in situ süd vəzisinin süd axacaqlarını örtən hüceyrələrin anormallaşmağa başlamasıdır və süd vəzi xərçənginin çox erkən mərhələsidir. DCIS aydın şiş yaratmadan süd vəzisində müəyyən nahiyədə səpələnmiş halda ola bilər və krioablyasiyanın zəif qaldığı törəmələrdəndir. Bundan başqa, çoxocaqlı (multifokal) süd vəzi xərçənglərində də krioablyasiya zəif qalır. Müalicədən əvvəl radioloji görüntüləmənin daha yaxşı aparılaraq bu törəmələrin aşkarlanması krioablyasiyanın uğurunu artıracaq.

Bu nəticələr seçilmiş süd vəzi xərçəngli xəstələrdə şişi donduraraq müalicə üsulu olan krioablyasiyanın təsirli və təhlükəsiz tətbiq edilə biləcəyini dəstəkləyir. Çoxocaqlı süd vəzi xərçəngi olduqda krioablyasiyanın təsiri məhduddur; bu halda qoruyucu radioterapiya müalicəni tamamlayıcı olaraq istifadə edilə bilər. Nəticədə əməliyyatsız müalicə seçimi olan krioablyasiya üsulun təkmilləşdirilməsi və daha yaxşı xəstə seçimi ilə gələcəkdə erkən mərhələli süd vəzi xərçənginin standart müalicəsinə çevrilə bilər.