Süd vəzi xərçəngi peyvəndi və yumurtalıq xərçəngi peyvəndi barədə

Xərçəngə qarşı immun sistemini aktivləşdirmək üçün hazırlanmış peyvəndlər “müalicəvi xərçəng peyvəndləri” adlandırılır. Düşünüldüyünün əksinə xərçəng peyvəndlərinin tarixi Kuba xərçəng peyvəndindən çox əvvələ gedir… Yazımızda klinik tədqiqatları davam edən süd vəzi və yumurtalıq xərçəngi peyvəndlərindən danışacağıq.
İmmun sistemini xərçəng hüceyrələrinə qarşı stimullaşdırmaq üçün çoxlu yanaşma var ( İmmunoterapiyalar və xərçəng peyvəndləri başlıqlı yazımızda immunoterapiya növlərini olduqca ətraflı tapa bilərsiniz). Xərçəng peyvəndləri də immunoterapiya növüdür və müxtəlif yanaşmalarla hazırlanan xərçəng peyvəndləri var. Bu yanaşmalardan ikisi dendritik hüceyrə peyvəndləri və bütöv şiş hüceyrəsi peyvəndləridir.
Dendritik hüceyrə peyvəndlərində, xəstədən götürülmüş immun sistemi hüceyrəsinin bir növü olan dendritik hüceyrələr laboratoriyada xərçəng hüceyrələri ilə qarışdırılır. Bununla dendritik hüceyrələr xərçəng hüceyrələrinə aid xüsusi strukturlarla (antigenlər) aktivləşir və xəstənin bədəninə geri verildikdə xərçəng hüceyrələrinin tanınıb məhv edilməsi hədəflənir.
Bütöv şiş hüceyrəsi peyvəndlərində, əvvəlcə xəstədən götürülmüş şiş hüceyrələrinə genetik müdaxilə edilir. Sonra bu hüceyrələr şüalanma ilə zəiflədilərək xəstəyə geri verilir. Bu, xəstənin T hüceyrələrini hərəkətə gətirərək xərçəng hüceyrələrinə hücum etməsini təmin edir.
Dünyada xərçəng peyvəndi sahəsində aparılan elmi tədqiqatlar
Yazımızın əvvəlində bildirdiyimiz kimi, xərçəng peyvəndi tədqiqatları Kubadan çox əvvələ dayanır. Yuxarıdakı şəkildə də göründüyü kimi, hazırda dünyada 1922 “xərçəng peyvəndi” tədqiqatı var və bunlardan yalnız 24-ü Kubada davam edir. Digər diqqətçəkən məqam bu qədər elmi tədqiqata baxmayaraq təsiri sübut edilmiş və istifadə təsdiqi almış çox az xərçəng peyvəndinin olmasıdır: ilk təsdiq alan xərçəng peyvəndi 2008-ci ildə Rusiyada erkən mərhələli böyrək xərçəngi üçün Oncophage-dır. Oncophage əslində ABŞ şirkətinə məxsusdur, lakin hələ ABŞ-da təsdiq almayıb. Şişdən götürülmüş “heat shock protein gp96”dan hazırlanır. Beyin şişi gliomada faza-2 tədqiqatı davam edir. Daha sonra 2010-cu ildə FDA prostat xərçəngi üçün ömrü orta hesabla 4 ay uzatdığı göstərilmiş dendritik xərçəng peyvəndi Sipuleucel-T (ticarət adı Provenge)-yə təsdiq verib. Son olaraq 2015-ci ildə cərrahi çıxarıla bilməyən dəri xərçəngi — bədxassəli melanoma üçün onkolitik virus peyvəndi Talimogene laherparepvec (ticarət adı Lmlygic)-ə təsdiq verib… Ağciyər xərçəngi üçün sınanmış Kuba peyvəndi CimaVax və Racotumomab (ticarət adı Vaxira) isə FDA təsdiqi almayıb.
Bəs bu qədər əmək və tədqiqata baxmayaraq xərçəng peyvəndləri niyə gözlənilən qədər təsirli ola bilmir:
Bunun ən mühüm səbəbi şiş mikromühiti və şişlə əlaqəli hüceyrələrdir. Bəzi immun sistemi hüceyrələri (tənzimləyici T hüceyrələri kimi) peyvəndlərlə aktivləşən T hüceyrələrini basdırır. Bu da peyvəndin təsirini azaldır. Şişlə əlaqəli makrofaqlar da bu peyvəndlərə müqavimət yaranmasını təmin edir. Həmçinin peyvəndin yaratdığı immun sistemi aktivliyi çox vaxt qısamüddətli və ya müvəqqəti olur. Digər səbəb də xərçənglərin peyvəndlərlə hədəflənəndən daha çox antigenə malik olmasıdır. Buna görə tək antigeni hədəfləyən xərçəng peyvəndlərinin müalicədə təsiri aşağı olur.
Klinik tədqiqat mərhələsinə çatmış süd vəzi və qadın yumurtalığı (over) xərçəngi peyvəndləri:
HER2-ni hədəfləyən süd vəzi xərçəngi dendritik hüceyrə peyvəndi
HER2 (Human Epidermal Growth Factor Receptor 2) zülalı süd vəzi xərçəngi hüceyrələrinin böyüməsi və çoxalmasında təsirli ən mühüm zülallardandır. Bəzi süd vəzi xərçəngi hüceyrələri bu zülalı çox istehsal edir. Buna görə süd vəzi xərçəngi dərmanlarının hazırlanması tədqiqatlarında bu zülal tez-tez hədəflənir.
- Marağınızı çəkə bilər: Süd vəzi xərçənginin növünə görə hədəfə yönəlmiş ağıllı dərman müalicələri
Bu peyvənd xüsusi T hüceyrə növü olan CD4 köməkçi T hüceyrələrini HER-2 zülalına qarşı hərəkətə gətirir. Bu peyvəndlə müalicədən sonra süd vəzi xərçənginin təkrarlanmasının qarşısını almaq hədəflənir.
TPIV 110 və TPIV 200 xərçəng peyvəndləri

Bu peyvəndlərin ortaq xüsusiyyəti tərkiblərindəki peptid antigenləri sayəsində T hüceyrələrindəki CD4 və CD8 molekullarını hərəkətə gətirərək xərçəng hüceyrələrini hədəfləməsidir. Hər iki peyvənd hazırda faza 2 mərhələsində araşdırılır.
TPIV 110 peyvəndi peptid antigeni kimi HER2 zülalının hissəsi olan HER2/neu peptidindən istifadə edir. Peyvəndin süd vəzi xərçəngində standart cərrahi müdaxilədən 6 həftə əvvəl verilməsi hədəflənir.
TPIV 200 peyvəndi peptid antigeni kimi “folate receptor alpha” zülalından istifadə edir. Bu zülalın qadın yumurtalığı (over) və bəzi digər xərçənglərdə tez-tez istehsal edildiyi məlumdur. Peyvənd həm üçlü mənfi süd vəzi xərçəngi, həm də yumurtalıq xərçəngi sahəsində müxtəlif tədqiqatlarda faza 2 mərhələsində araşdırılır.
Nelipepimut-S (NeuVax) süd vəzi xərçəngi peyvəndi
T hüceyrəsi peyvəndinin növü olan bu peyvənddə HER2 zülalının bir hissəsi nelipepimut-S peptidi istifadə edilir. Bu peptid T hüceyrələrini aktivləşdirərək xərçəng hüceyrələrini hədəfləyir. Süd vəzi xərçənginin müalicəsi üçün ən ümidverici bu xərçəng peyvəndi hazırda faza 2 mərhələsində olan iki tədqiqatla HER2-müsbət süd vəzi xərçəngində sınanır.
Ad/HER2/neu süd vəzi xərçəngi dendritik hüceyrə peyvəndi
Digər dendritik hüceyrə peyvəndi olan bu peyvənddə xəstədən götürülmüş dendritik hüceyrələr HER2/neu zülalını istehsal edəcək şəkildə proqramlaşdırılır. Bu hüceyrələr xəstəyə geri verildikdə immun sistemi zülalı tanıyaraq xərçəng hüceyrələrinə hücum edir və onları məhv edir. Faza 1 mərhələsindəki bu peyvənd süd vəzi xərçəngində sınanır.
OncoImmune yumurtalıq xərçəngi peyvəndi
Bu peyvənd üçün remissiyaya girmiş, yəni müalicədən sonra heç bir xəstəlik əlaməti müşahidə edilməyən 3. və ya 4. mərhələli yumurtalıq xərçəngi xəstələrindən götürülmüş sağlam qan və xərçəng hüceyrələrinin DNA-ları sekvenslənərək aralarındakı ən mühüm genetik fərqlərə baxılır. Bu fərqlər xəstənin xərçənginin “barmaq izi”ni yaradır (hər xəstənin xərçəngi fərqlidir). Tədqiqata görə bu fərqlər nəzərə alınaraq xəstəyə xüsusi peyvənd istehsalı planlaşdırılır. Peyvənd hazırda faza 1 mərhələsindədir.
Nəticə
Nəticədə yumurtalıq və süd vəzi xərçəngi üçün aparılan bu tədqiqatlar ümid vəd etsə də, bu xərçəng peyvəndləri hələ sınaq mərhələsindədir və yalnız xəstəliyə xas kimyaterapiyalarla birlikdə və ya ardıcıl tətbiq edildikdə təsirli görünürlər. Xərçəng peyvəndləri ilə bağlı yenilikləri sizin üçün araşdırıb paylaşacağıq.
Mənbələr
Recruitment begins for world's first ovarian cancer vaccine trial.
University of Connecticut; April 20, 2017.
2. Study of Oncoimmunome for the Treatment of Stage III/IV Ovarian Carcinoma. ClinicalTrials.gov Identifier: NCT02933073
3. Ad/HER2/Neu Dendritic Cell Cancer Vaccine Testing. ClinicalTrials.gov Identifier: NCT01730118
4. Nelipepimut-S Plus GM-CSF Vaccine Therapy in Treating Patients With Breast Cancer. ClinicalTrials.gov Identifier: NCT02636582
5. Combination Immunotherapy With Herceptin and the HER2 Vaccine NeuVax. ClinicalTrials.gov Identifier: NCT01570036
6. Phase II Trial of Combination Immunotherapy With NeuVax and Trastuzumab in High-risk HER2+ Breast Cancer Patients (HER3+). ClinicalTrials.gov Identifier: NCT02297698
7. Folate Receptor Alpha Peptide Vaccine With GM-CSF Versus GM-CSF Alone in Patients With Platinum Sensitive Ovarian Cancer. ClinicalTrials.gov Identifier: NCT02978222
8. TPIV200/huFR-1 (A Multi-Epitope Anti-Folate Receptor Vaccine) Plus Anti-PD-L1 MEDI4736 (Durvalumab) in Patients With Platinum Resistant Ovarian Cancer. ClinicalTrials.gov Identifier: NCT02764333
9. HER-2 Pulsed DC Vaccine to Prevent Recurrence of Invasive Breast Cancer (Adjuvant). ClinicalTrials.gov Identifier: NCT02063724
Bu məqalə sizə faydalı oldu?
Rəyiniz məzmunumuzu yaxşılaşdırmağa kömək edir.





Oxucu şərhləri
Şərhinizi paylaşın
Adınız və şərhiniz yalnız administrator təsdiqindən sonra dərc olunur. E-poçt ünvanınız ziyarətçilərə heç vaxt göstərilmir.
İlk şərhi siz yazın.