Süd vəzi xərçənginin əlamətləri və müalicəsi – suallarla DİAQNOZ SƏYAHƏTİ

Süd vəzi xərçəngi diaqnozu almaq: ilk şok!

Süd vəzi xərçəngi diaqnozundan sonra xəstə və ailəsi kədərlənir, çaşqın olur. Eyni zamanda bəxtsizliklə qarşılaşdıqlarına və talelərinə qəzəblənirlər. Əsasən bu vəziyyəti “çaşqınam, hisslərim qarışıb” şəklində izah etməyə çalışırlar. Əvvəl dostlara zəng edilir və tanıdıqları, güvəndikləri həkim varsa, ona zəng edərək hansı yolu izləməli olduqları soruşulur.

Gəlin hər an hamımızın başına gələ biləcək belə mürəkkəb vəziyyətdə nələr edilməli olduğunu birlikdə nəzərdən keçirək.

Bu yazının çoxsaylı yeni diaqnoz almış süd vəzi xərçəngi xəstələri və ailələrinə bələdçi olacağına inanıram, dostlarınızla paylaşmağınızı arzulayıram.

.

süd vəzi xərçənginin əlamətidirmi? Nə etməliyəm?

Süd vəzi toxuması təbiətinə görə içində böyük nisbətdə xoşxassəli kistlər və düyünlü strukturlar saxlayır. Belə vəziyyətlə qarşılaşanda əvvəlcə güzgü qarşısına keçib hər iki süd vəzinizin simmetriyasına, dərisində dəyişiklik olub-olmadığına, süd vəzinizə yumşaq toxunduqda gilədən qanlı ifrazat gəlib-gəlmədiyinə, süd vəzisində çökəklik və ya qabarıqlıq, gilədə içəri çəkilmə olub-olmadığına baxmalısınız. Narahat olmadan baxanda sadaladığımız, süd vəzi xərçəngi ilə əlaqəli ola biləcək bu əlamətləri rahat görə bilərsiniz. Bunlardan heç biri yoxdursa, əvvəlcə rahat nəfəs almalısınız.

Bununla yanaşı, süd vəzi xərçəngləri xüsusilə erkən mərhələdə sadaladığımız əlamətlərə səbəb olmadan da qarşımıza çıxa bilər. Əlinizlə hiss etdiyiniz bu düyün yenidirsə və ya bildiyiniz düyün olub böyüyürsə, mütləq süd vəzi xərçəngi sahəsində səriştəli həkimə getməlisiniz. .

Süd vəzimdə şübhəli kütlə, düyün aşkarladım, hansı həkimə getməliyəm?

KETEM-lər bu mövzuda ən asan müraciət edə biləcəyiniz, özlərini bu işə həsr etmiş son dərəcə qayğıkeş həkimlərdən ibarət Səhiyyə Nazirliyi təşkilatıdır. Qarşınıza çıxan həkim həmkarım sizi müayinə edəcək, sonra süd vəzinizin ultrasəs müayinəsini, lazım gələrsə mammoqrafiya və hətta süd vəzi MR müayinəsini etdirəcək.

Süd vəzi xərçənginin görüntüləmə üsullarından ultrasonoqrafiya - USG ən sadə tətbiq olunan üsullardan biridir, lakin təkbaşına yetərli üsul deyil. Həkiminizin müayinəsindən sonra şübhə davam edirsə, sizdən mammoqrafiya istəyəcək. Mammoqrafiyamenopauzaya girməmiş qadınlarda və xüsusilə 40 yaşdan aşağı qadınlarda süd vəzisinin sıxlığına görə onun daxilini kifayət qədər göstərməyə bilər. Ultrasonoqrafiya və ardınca aparılan mammoqrafiyada şübhə davam edirsə, mütləq süd vəzi maqnit-rezonans - MR müayinəsi aparılmalıdır. Süd vəzi MR müayinəsində problemin aşkarlanmasında dəqiqlik %90-dan yüksəkdir. Əlbəttə, bütün bu görüntüləmə üsulları şübhəli ocağın mütləq xərçəng olub-olmadığını demir; xərçəng baxımından yüksək ehtimal müəyyən edilərsə, mütləq biopsiya aparılmalıdır.

KETEM-dən başqa tibb fakültələri, tədris və tədqiqat xəstəxanaları, özəl xəstəxanaların süd vəzi xərçəngi klinikaları və xüsusi olaraq süd vəzi xərçəngi ilə məşğul olan həkimlər sizə kömək edə bilər. Bunlardan hansını seçəcəyinizə gedəcəyiniz mərkəzin süd vəzi xərçəngi mövzusunda səriştəli komandaya sahib olub-olmadığını sorğulayaraq qərar verməlisiniz. Unutmamalısınız ki, süd vəzi xərçənginin diaqnostika və müalicəsində uğur bir neçə həkimin uyğunluq içində işləməsi nəticəsində əldə edilir.

Süd vəzimdə xərçəng şübhəsi yaradan kütlə aşkarlanıb və biopsiya tövsiyə edilib. Biopsiyam hansı üsulla aparılmalıdır?

Bu mərhələdə seçiləcək üsul çox vacibdir. Düzgün üsul seçilərsə, süd vəzi xərçəngi diaqnozu qoyulduğu andan müalicə strategiyaları üçün yol göstərir və vaxt itkisinə mane olur. Uyğun olmayan üsullar vaxt itkisinə və cərrahi müalicə seçimində məhdudiyyətlərə səbəb ola bilər.

Müxtəlif süd vəzi biopsiyası üsulları var. İncə iynə biopsiyası, qalın iynə (trucut) biopsiyası, vakuum biopsiyası, eksizion biopsiya, yəni şübhəli düyünün yerli əməliyyat üsulu ilə çıxarılması, tellə işarələnmiş eksizion biopsiya.

Bu üsullardan ən uyğunu trucut adlandırdığımız qalın iynə biopsiyasıdır. Bu üsulla incə iynə biopsiyasından daha çox şiş toxuması əldə edilir və süd vəzi xərçənginin növü, davranış forması (biologiyası) müəyyən edilə bilər.

İncə iynə biopsiyası və xüsusi səbəb olmadan kütlənin birbaşa cərrahi çıxarılması ən arzuolunmaz üsullardandır. Bu üsullardan incə iynə biopsiyasında əsasən az şiş materialı əldə ediləcəyi üçün süd vəzi xərçənginin növü və xarakterik xüsusiyyətləri müəyyən edilə bilmir.

Kifayət qədər şiş toxuması götürülməsi və xərçəng diaqnozu qoyulmasından sonra şiş toxumasına əlavə boyamalar aparılaraq süd vəzi xərçənginin növü müəyyən edilir. Süd vəzi xərçənginin növünü biopsiyadan dərhal sonra müəyyən etmək həm vaxt qazandırır, həm də növbəti addımda ediləcək müalicələrin prioriteti haqqında yolgöstərən məlumat verir.

Xərçəng şübhəsi yaradan kütlənin xüsusi hallar (qalın iynə biopsiyası aparıla bilməyən xəstələr) xaricində birbaşa yerli əməliyyatla çıxarılması uyğun deyil. Süd vəzisinə ediləcək bu erkən cərrahiyyə həm plansız əməliyyat olacaq, həm də kosmetik baxımdan sonrakı cərrahi planlaşdırmaya zərər verəcək. Erkən mərhələ süd vəzi xərçəngində minimal cərrahiyyəni və qoltuqaltı limfa düyünündən nümunə götürülməsini də çətinləşdirəcək.

Lazımsız şəkildə kütlənin tam çıxarılması (eksizion biopsiya) ilə aparılan biopsiya növbəti mərhələdə ediləcək görüntüləmə üsullarına (məsələn, PET-BT) təsir edərək düzgün qərar verməyə də mane ola bilər.

Təəssüf ki, tez-tez gördüyümüz tətbiq də bu şəkildədir. Buna görə xəstələrimizə diaqnoz məqsədilə süd vəzilərində cərrahi prosedur aparmaq istənilərsə, xəstə bunun səbəblərini tam soruşmalı və məlumatlanmalıdır. Belə hallarda ikinci həkim rəyi son dərəcə vacib və yolgöstərən ola bilər.

Süd vəzimdən biopsiya götürüldü və süd vəzi xərçəngi diaqnozu aldım, həkimimə nə soruşmalıyam?

Süd vəzi biopsiyasından sonra əlində süd vəzi xərçənginin patoloji hesabatı ilə gələn xəstəmiz həkiminə iki düzgün sual verməlidir:

Birincisi mənim süd vəzi xərçəngim hansı növdədir? İkinci sual isə süd vəzi xərçəngim hansı mərhələdədir, süd vəzimdə və bədənimdə xərçəngin yayılması nə səviyyədədir?

Süd vəzi xərçənginin növlərinə dair təsnifatlar olduqca mürəkkəbdir. Xəstələrimizin anlaya biləcəyi dörd müxtəlif növdə izah etmək ən anlaşılan yanaşmadır. Süd vəzi xərçənginin gələcək gedişi və müalicə seçimləri üçün alt növlərin bilinməsi vacibdir. Hər qadında süd vəzi xərçəngi eyni növ və mərhələdəolmur. Buna görə yeni diaqnoz alan xəstələr özlərini başqa xəstələrlə müqayisə etməməli, müsbət və ya mənfi nəticə çıxarmamalıdırlar. Bu cür müqayisələr yanlış mühakimələrə səbəb ola bilər. Süd vəzi xərçəngi növlərinin ən yüngül gedişlidən, yəni tibbi müalicə uğuru baxımından ən idarəolunandan ən aqressiv növə doğru sıralanması xəstələrin anlamasını asanlaşdıra bilər.

1. Birincisi hormona həssas, yəni hormon müsbət süd vəzi xərçəngi növüdür və bu növ bioloji baxımdan digər növlərlə müqayisədə hormon dərmanlarındanfayda görür. Şişin ölçüsü kiçik və genetik quruluşu aşağı risklidirsə, hətta kimyaterapiyaya ehtiyac olmaya bilər.
2. İkinci qrup hormonal müalicəyə az həssas növdür. Bu növdə hormon reseptorları zəif müsbətlik göstərə bildiyi kimi, bəzi digər mənfi və genetik amilləri də özündə daşıyır.
3. Üçüncü növ ağıllı dərman testi müsbət, yəni Her2 və ya Cerb B2 adlandırılan şiş reseptoru müsbət olan növdür. Bu növdə şişin ölçüsü çox kiçik olsa da, kimyaterapiya və trastuzumab tərkibli ağıllı dərman istifadə olunur.
4. Dördüncü növ isə üçlü mənfi adlandırılan, hormon və ağıllı dərman markerləri daşımayan, yəni bu növ müalicələrin (hormonal müalicə və ağıllı dərman trastuzumab) fayda vermədiyi süd vəzi xərçəngi qrupudur. Üçlü mənfi süd vəzi xərçəngləri digər növlərdən daha çox kimyaterapiyadan fayda görür və çox erkən mərhələlərdə, yəni şişin ölçüsü çox kiçik olsa belə qoruyucu kimyaterapiyalara üstünlük verilir. Digər növlərə nisbətən daha aqressiv xüsusiyyətlidir.

Süd vəzi xərçənginin növünü və şişin mərhələsini müəyyən etməyimiz biopsiyadan sonra atacağımız ən mühüm addımlardandır.

Süd vəzi xərçənginin növü necə müəyyən edilir?

Patoloq qalın iynə biopsiyası ilə götürülmüş toxumaya immunohistokimyəvi üsulla bəzi xüsusi boyamalar aparır. Hormon reseptorları (estrogen reseptoru, progesteron reseptoru), ağıllı dərman reseptoru (Her2), Ki 67 və Grad adlandırılan boyama testləri ilə süd vəzi xərçənginin xüsusiyyəti asanlıqla müəyyən edilə bilər. Xüsusi boyamalar adlandırılan bu üsulların nəticələnməsi adətən 3-5 gün çəkir.

.

Biopsiyanız aparıldı, süd vəzi xərçənginin növü müəyyən edildi. Bundan sonra həkimimə nə soruşmalıyam, nə bilməliyəm?

Bu addımdan sonra bilməli olduğumuz xəstəliyinizin yayılması, yəni süd vəzi xərçənginin mərhələsi, başqa sözlə şişin yayılma dərəcəsidir. Bu mərhələdə ediləcək görüntüləmə üsulları ilə süd vəzi xərçənginin süd vəzi daxilində yayılması, ölçüsü, süd vəzisində tək ocaqdan, yoxsa bir neçə ocaqdan qaynaqlandığı soruşulmalıdır. Qoltuqaltına yayılma, yəni limfa düyünlərinə metastaz varmı? Qarşı süd vəzisində başqa xərçəng ocağı varmı? Bədənimdəki digər orqanlara (sümük, qaraciyər, ağciyər və s.) yayılma varmı? Sualları verilməlidir.

Əslində biopsiya aparılmış xəstənin əlində bəzi müayinələr var və bunlar süd vəzi xərçənginin yayılması üçün qismən də olsa yol göstərir. Xəstələr bu prosesə tez-tez süd vəzi ultrasəsi və mammoqrafiya edilmiş halda gəlirlər. Bu mərhələdə həkim xəstəsini müayinə etməli və əlamətləri qeydə almalıdır. Müayinədə süd vəzisindəki şişin ölçüsü, süd vəzisinin dərisi və gilənin vəziyyəti, qoltuqaltı limfa düyünləri araşdırılır. Aparılıbsa, süd vəzi ultrasəsi və mammoqrafiya ilə birlikdə müayinə nəticələri nəzərdən keçirilir və xəstəliyin yayılması haqqında qənaət əldə olunur.

Çox erkən mərhələ süd vəzi xərçəngində süd vəzisindəki kütlə 1-2 cm ilə məhdudlaşır və qoltuqaltında limfa düyünü müayinə ilə aşkarlanmır.

Hormona həssas süd vəzi xərçəngində şişin ölçüsü kiçikdirsə və müayinə ilə qan analizlərində şübhəli hal yoxdursa, xəstəliyin yayılmasını müəyyən etmək üçün sadə müayinələr aparıb PET-Tomoqrafiya istəməyə bilərik.

Lakin xəstə gənc yaşdadırsa (xüsusilə 40 yaşdan aşağı), maqnit-rezonans müayinəsi süd vəzi daxilindəki xəstəliyin aşkarlanması və digər süd vəzisinin də qiymətləndirilməsi üçün çox yolgöstərən olacaq. Xüsusilə süd vəzisini qoruyan cərrahiyyə aparılacaq gənc qadınlarda süd vəzi MR müayinəsi PET-Tomoqrafiyadan daha dəyərli üsuldur. Hormona az həssas, ağıllı dərman testi (Her2 reseptoru) müsbət və üçlü mənfi (tripl mənfi) süd vəzi xərçəngi növləri daha aqressiv süd vəzi xərçəngi qrupları olduğu üçün bu xəstə qrupunda qoltuqaltı, yəni aksillyar limfa düyünlərinə metastaz ehtimalı daha yüksəkdir.

Bununla yanaşı, bu növ xərçənglərdə şişin ölçüsü böyüdükcə qoltuqaltı limfa düyünləri ilə yanaşı digər orqanlara (sümük, qaraciyər, ağciyər) yayılma da müşahidə edilə bilər. Bu cür xəstələrdə xəstəliyin yayılmasını müəyyən etmək üçün PET-Tomoqrafiya tövsiyə edilməlidir.

Bu mərhələdə şişin mərhələsi, yəni yayılma dərəcəsi və süd vəzi xərçənginin növü müəyyən edilib. Növbəti addım düzgün müalicə ardıcıllığının planlaşdırılmasıdır!