Tam çıxarılmayan yoğun və düz bağırsaq polipləri tez-tez təkrarlanır

Bir polip, bədəndə bir səthdən, adətən orqanların boşluqlarında inkişaf edən toxuma böyüməsidir. Poliplər ən çox yoğun bağırsağın hissələri olan kolon və rektumda, qulaq kanalında, uşaqlıq boynunda olur.

Yoğun bağırsaq (kolon və rektum) xərçəngləri, xoşxassəli adenoma və poliplərin bir hissəsinin zamanla bədxassələşməsi nəticəsində başlayır. Poliplər böyük və ya birdən çox olduqda xərçəngləşmə riski yüksəlir. Kolonoskopiya kimi skrininq üsulları sayəsində poliplər erkən aşkarlana və kolorektal xərçənglərin tezliyi azaldıla bilər.

Kolorektal (yoğun bağırsaq) poliplər, yoğun bağırsağın ən daxili qatı olan selikli qişadan inkişaf edən, yavaş böyüyən və aşağı xərçəngləşmə riskinə malik ( < % 1 ) törəmələrdir. Lakin bu poliplər cəmiyyətdə geniş yayılıb və tezliyi yaşla artır. Poliplər kolorektal xərçəngə mühüm meyillilik yaradır və buna görə aşkarlananda çıxarılıb uzaqlaşdırılmalıdırlar.

Tam çıxarıla bilməyən kolorektal poliplər

Bəzi hallarda qastroenteroloqlar kolonoskopiya zamanı polipləri çıxararkən fərqində olmadan geridə bir qədər neoplastik toxuma (şişi yaradan hüceyrələr) qoya bilirlər. Tədqiqatlar bəzən rezeksiya (çıxarma) kənarlarından alınan biopsiyalarda zədə görünən şəkildə çıxarıldıqdan sonra belə polip qalıqlarının olduğunu göstərmişdir. Lakin natamam rezeksiyanın əhəmiyyəti aydın deyil.

Natamam və tam rezeksiyanı müqayisə edən tədqiqat, izləmə kolonoskopiyasında polip tapılma ehtimalının natamam kolonoskopiyada əhəmiyyətli artdığını göstərmişdir. Tədqiqatda iştirak edən Dr. Heiko Pohl sübutların qalıq polip toxumasının neoplastik polip residivinə (təkrarlanmasına) və buna bağlı olaraq yəqin ki, kolorektal xərçəngə səbəb olması fərziyyəsini güclü dəstəklədiyini söylədi.

Sonrakı illərdə izləmə kolonoskopiyasına davam edən Tam Adenoma Rezeksiyası (CARE) tədqiqatının 166 iştirakçısında tam rezeksiyalı kolon seqmentləri ilə müqayisədə poliplərin tam çıxarılmadığı seqmentlərdə eyni vaxtlı neoplaziya (şiş törəməsi) daha çox aşkarlandı (%52 vs. %23).

Bundan əlavə, CARE tədqiqatında natamam rezeksiyalı kolon seqmentlərində 10 mm və daha böyük poliplərin olması ehtimalı yüksək idi (%18 vs. %3). Tədqiqat zamanı ən azı bir natamam rezeksiya keçirmiş 32 iştirakçının izləmələrində polip olma ehtimalının üç dəfə çox olduğu da tapıldı. Lakin izləmə zamanı xərçəng və ya yüksək dərəcəli displaziya halı yox idi.

Tədqiqatda iştirak etməyən Stanford Universitetinin Qastroenterologiya və Hepatologiya professoru Dr. Shai Freidland isə “İnsanlar kolonoskopiyadan sonra niyə xərçəngə tutulurlar? Bəlkə də tam çıxarılmamış bu poliplər üzündəndir.” dedi. Friedland polip qalıqlarının izləmə müayinələrində polip kimi üzə çıxması təəccüblü olmasa da, bunun bu kiçik tədqiqatda aydın görünməsi üçün qruplararası polip residivi fərqinin “olduqca diqqətçəkən olmalı olduğunu” söylədi. Nəticələr "natamam işdən sonra yox olmalarını ümid etməklə kifayətlənməyib polipləri tam çıxardığımıza əmin olmaq üçün səylərimizi ikiqat artırmağa" ehtiyac olduğunu göstərir.

2009 ilə 2012-ci illər arasında iki akademik tibb mərkəzində aparılan CARE tədqiqatında tədqiqatçılar rezeksiya kənarı biopsiyalarında neoplastik toxumanın olmasına əsasən görünən şəkildə tam çıxarılmış neoplastik poliplərin təxminən %10-nun yenə tam rezeksiya edilmədiyini aşkar etdilər.

Tədqiqatçılar elektrokoterlə adi polipektomiya zamanı çıxarılan 5 ilə 20 mm-lik ayaqcıqsız kolorektal poliplərə diqqət yetirdilər. Natamam polip rezeksiyası olan iştirakçılara 1 il ərzində izləmə müayinəsi təşviq edildi, tam rezeksiyalı şəxslərə isə təlimata əsaslanan izləmə tövsiyələri verildi. İzləmə təhlilində natamam rezeksiyalı şəxslərdə ilk müayinəyə qədər median vaxt 17 ay, tam rezeksiyalılarda isə ilk müayinəyə qədər median vaxt 45 ay idi.

“Bu nəticələr tam rezeksiyanın təmin edilməsinin əhəmiyyətini vurğulayır, çünki bu olmazsa sonradan inkişaf etmiş neoplaziyanın aşkarlanma riski statistik baxımdan əhəmiyyətli artır. Ümumilikdə qısa izləmə müddətində natamam rezeksiyadan sonra polipin böyük ölçülü olması, ehtimal edilən residiv poliplərin heç birində irəli histoloji xüsusiyyətlər olmasa belə, sürətli böyümə demək ola bilər.”

Tədqiqatçılar iştirakçılar və poliplərdə qrupdaxili fərqlərin müşahidələri qarışdıra biləcəyini bildirdilər. İlkin tədqiqat tapıntılarına görə izləmə kolonoskopiyası edən endoskopistlərin əvvəl natamam rezeksiya olmuş kolon seqmentlərində polipləri daha diqqətlə axtarmaları mümkündür. Həmçinin aşkarlama və rezeksiya bacarıqları əlaqəli olmasa da, natamam rezeksiya nisbəti daha yüksək olan şəxslərdə endoskopistlərin polipləri gözdən qaçırma ehtimalının yüksək olması və poliplərin sonrakı izləmələrdə tapılması mümkün görünür.

Friedland rezeksiyanın məqsədinin polipi kənarları ilə bir parçalı çıxarmaq olduğunu, lakin tədqiqatçıların polipçıxarma üsullarının “mükəmməl olmadığını” bildiklərini söylədi. O dedi ki, sahənin standart üsullarını yaxşılaşdırmağa diqqət yetirilməli, yoxsa təsirli olsa da qeyri-mütəxəssislər tərəfindən ediləndə əhəmiyyətli perforasiya riski yaradan endoskopik selikaltı disseksiya kimi yeni və daha qabaqcıl üsullar daxil edilməlidir sualı yaranır.

Pohl “İllər boyunca ən mühüm diqqət nöqtələrimizdən biri mümkün xərçəngin qarşısını almaq üçün polipləri tapmaqdır. Lakin CARE tədqiqatı polipləri tam çıxarmaqda yaxşı iş görmədiyimizi göstərdi.” dedi. Adi təcrübədə tam rezeksiyanı təsdiqləməyin yolu olmasa belə, mütəxəssislərin polipləri tam çıxarmaq üçün əllərindən gələni etməli olduğunu vurğuladı. Bu məqsədlə mütəxəssislər bacarıq və üsullarını da inkişaf etdirməyi hədəfləməlidirlər. Mütəxəssis rəhbərliyi ilə video qiymətləndirmələrinin də faydalı ola biləcəyini irəli sürən Pohl “Görülən işin keyfiyyətinin qiymətləndirilməsi barədə çox ciddi düşünməliyik.” dedi.