Venoz port, mərkəzi venoz kateter nədir? Onkoloji müalicələr üçün əhəmiyyəti

Mərkəzi venoz kateter və port nədir?

Mərkəzi venoz kateter qan nümunəsi götürməyə, infuziya-dərman tətbiqinə və həyati funksiyaları izləməyə imkan verən, mərkəzi/əsas venaların içinə yerləşdirdiyimiz kanüldür. Xüsusilə xərçəng xəstələri kimi tez-tez müalicə alan və qan nümunəsi götürülən xəstələr bu tətbiqə ehtiyac duyur və xərçəng xəstələrində venoz port dediyimiz xüsusi mərkəzi venoz kateter istifadə olunur. Venoz portların standart mərkəzi venoz kateterlərdən fərqi uzunmüddətli istifadəyə imkan vermək üçün port kamerasının dəri altına yerləşdirilməsidir.

Mərkəzi venoz kateterlər və venoz portlar hansı hallarda istifadə olunur?

1. Qol damarlarının istifadəsi çətin olduqda – kimyaterapiyalar müəyyən dövrlərlə təkrarlanan dərmanlardır və həm təkrar damar yolu açmaq cəhdləri, həm də kimyaterapiyaların özü bir müddət sonra qoldakı venaları yararsız hala gətirir. Venoz portlar onkoloji müalicələrin damar yolu axtarmaq çətinliyi olmadan tətbiqinə imkan vermişdir. Həmçinin port sayəsində bəzi kimyaterapiya dərmanları kiçik kameralarla evdə tətbiq edilə bilər.
2. Xüsusilə reanimasiya xəstələrində mərkəzi venoz təzyiq, mərkəzi venoz oksigen saturasiyası və ya ağciyər arteriyası ilə ürəyə aid parametrləri davamlı izləmək məqsədilə. 
3. Plazmaferez, aferez və ya hemodializ müalicələri üçün. 
4. Kardiostimulyator, inferior vena cava (aşağı boş vena) filtrinin yerləşdirilməsi, venoz trombolitik (laxta əridici) müalicə kimi venoz sistem müdaxilələri üçün.

Hansı hallarda yerləşdirilmir?

1. Laxtalanma problemi / qanaxma pozuntusu olan şəxslərdə müxtəlif tədbirlər görülməklə və ya qanaxma riski düzələnədək. 
2. Tənəffüs çatışmazlığı 
3. Artmış kəllədaxili təzyiq 
4. Tətbiq ediləcək mərkəzi venada tromboz/laxta 
5. Müvafiq nahiyədə dəri infeksiyası, yanıq və s. vəziyyət. 
6. Hədəf damarda qanaxma 
7. Əməkdaşlıq edə bilməyən / ünsiyyət qurmaqda çətinlik olan xəstə

Mərkəzi venoz kateterlərin tunelsiz, tunelli (məsələn, Hickman, Broviac), cərrahi olaraq dəri altına yerləşdirilən (port) və qolun əsas venalarına yerləşdirilən olmaqla 4 növü var. Yazımızda cərrahi yolla döş qəfəsi nahiyəsində dəri altına yerləşdirilən port kateterindən danışacağıq.

Hansı əsas venalara yerləşdirilir?

Mərkəzi venoz giriş cihazlarının əsas yerləşdirilmə yerləri boyun və yuxarı qol nahiyəsinin əsas venalarıdır (linternal jugular, xarici jugular və körpücükaltı venalar). Daha az hallarda qasıq nahiyəsinin əsas venalarına üstünlük verilir.

Portlar hansı şəraitdə yerləşdirilir?

Prosedurdan əvvəl diqqətli qiymətləndirmə tövsiyə olunur. Buraya xəstənin tibbi tarixçəsi, fiziki müayinə və uyğun laboratoriya və radioloji testlər də daxildir.

Venoz portun yerləşdirilməsi əməliyyat otağında və ya müdaxiləvi radiologiya bölməsində yerli anesteziya ilə ciddi steril şəraitdə aparılmalıdır. Xəstəyə istəyinə görə yüngül anesteziya (sedasiya) tətbiq edilə və ya edilməyə bilər.

Port yerləşdirilməzdən əvvəl və ya qulluq zamanı müntəzəm antibiotik tövsiyə edilmir.

Port necə yerləşdirilir?

İlk venoz giriş açıq və ya perkutan (dərini açmadan birbaşa iynə ilə) yanaşma ilə həyata keçirilə bilər. Açıq texnika qəfil ağırlaşma riskinə qarşı ən yaxşı yanaşmadır. Araşdırmalar düzgün vena və giriş yerini tapmaq üçün ultrasəs istifadəsinin uğur göstəricilərini artırdığını bildirir.

Port yerləşdirmənin düzgün aparıldığını necə anlayırıq?

Kateter ucunun mövqeyi radioloji olaraq intraoperativ (prosedur zamanı) flüoroskopiya və ya postoperativ (prosedurdan sonra) döş qəfəsi rentgeni ilə təsdiqlənməlidir. Kateter ucunun arzuolunan yeri ürəyin sağ qulaqcığı ilə yuxarı boş venanın (superior vena cava) birləşmə yeridir.

Port yerləşdirildikdən sonra nə etmək lazımdır?

Prosedurdan sonra xəstələr temperatur, nəbz, qan təzyiqi və tənəffüs sayını izləmək üçün 4 saat müşahidə altında saxlanmalıdır. Xəstədə dispnoe (tənəffüs çətinliyi) və ya döş qəfəsi ağrısı varsa, döş qəfəsi rentgeni aparılmalıdır.

Cərrahi yerləşdirilən mərkəzi venoz kateter olan portlar adətən prosedurdan 72 saat sonra istifadə olunmağa başlanır. Port nahiyəsinə ilk 3 gün qapalı sarğı qoyulur, 5 gün su ilə birbaşa təmas tövsiyə olunmur və 10 gün sonra tikiş götürülür.

Porta qulluq necə edilir?

Hər hansı infuziya və ya qan nümunəsi götürülməsi tamamlandıqdan sonra portun müntəzəm olaraq fizioloji məhlulla yuyulması tövsiyə olunur.

Müalicəsi bitmiş xəstələrdə aktiv istifadə olunmayan portların açıqlığını qorumaq üçün ayda bir yuyulmanı tövsiyə edirik. Daha uzun fasilələrlə, məsələn, hər 8 həftədən bir və ya 3-4 aydan bir port yuyulmasını dəstəkləyən bəzi araşdırma hesabatları var.

Port kateterlərinin istifadəsi və qulluq edilməsi haqqında onkologiya tibb bacınızdan da ətraflı məlumat ala bilərsiniz.

- Xərçəngdə istifadə olunan görüntüləmə (radiologiya) testləri nələrdir?