پورت وریدی و کاتتر ورید مرکزی چیست؟ اهمیت آن در درمان‌های انکولوژی
در این مقاله
کاتتر ورید مرکزی و پورت چیست؟
کاتتر ورید مرکزی کانولی است که در وریدهای مرکزی/اصلی قرار می‌دهیم و امکان گرفتن نمونه خون، تجویز سرم و دارو و پیگیری عملکردهای حیاتی را فراهم می‌کند. به‌ویژه بیمارانی مانند مبتلایان به سرطان که مرتب درمان دریافت می‌کنند و نمونه خون می‌دهند، به این اقدام نیاز دارند و در بیماران مبتلا به سرطان، پورت وریدی نام یک کاتتر ورید مرکزی ویژه است که استفاده می‌شود. تفاوت پورت‌های وریدی با کاتترهای ورید مرکزی استاندارد، قرار گرفتن محفظه پورت زیر پوست برای امکان استفاده بلندمدت است.
کاتترهای ورید مرکزی و پورت‌های وریدی در چه مواردی استفاده می‌شوند؟
- وقتی استفاده از عروق بازو دشوار باشد – شیمی‌درمانی‌ها داروهایی هستند که در دوره‌های مشخص تکرار می‌شوند و هم تلاش‌های مکرر برای گرفتن رگ و هم خود شیمی‌درمانی‌ها، پس از مدتی وریدهای بازو را غیرقابل استفاده می‌کنند. پورت‌های وریدی امکان انجام درمان‌های انکولوژی را بدون دشواری یافتن رگ فراهم کرده‌اند. همچنین با پورت می‌توان برخی داروهای شیمی‌درمانی را با محفظه‌های کوچک در خانه تجویز کرد.
- به‌ویژه در بیماران مراقبت ویژه، برای پیگیری مداوم فشار ورید مرکزی، اشباع اکسیژن ورید مرکزی یا پارامترهای قلبی از راه شریان ریوی.
- برای درمان‌های پلاسمافرز، آفرز یا همودیالیز.
- برای مداخلات دستگاه وریدی مانند ضربان‌ساز، جای‌گذاری فیلتر inferior vena cava (ورید اجوف تحتانی) و درمان ترومبولیتیک وریدی (حل‌کننده لخته).
در چه مواردی قرار داده نمی‌شود؟
- در افراد دارای مشکل انعقاد / اختلال خونریزی، با اتخاذ اقدامات مختلف یا تا برطرف شدن خطر خونریزی.
- نارسایی تنفسی
- افزایش فشار داخل جمجمه
- ترومبوز/لخته در ورید مرکزی موردنظر
- عفونت پوست، سوختگی و مانند آن در ناحیه مربوطه.
- خونریزی در رگ هدف
- بیمار غیرهمکار / دارای دشواری ارتباط
کاتترهای ورید مرکزی 4 نوع دارند: بدون تونل، تونل‌دار (مانند Hickman و Broviac)، قرارگرفته با جراحی زیر پوست (پورت) و قرارگرفته در وریدهای اصلی بازو. در این نوشته درباره کاتتر پورت صحبت می‌کنیم که با جراحی در ناحیه سینه زیر پوست قرار داده می‌شود.
در کدام وریدهای اصلی قرار داده می‌شود؟
محل‌های اولویت‌دار قرارگیری ابزارهای دسترسی ورید مرکزی، وریدهای اصلی گردن و قسمت بالایی بازو هستند (وریدهای ژوگولار داخلی، ژوگولار خارجی و ساب‌کلاوین). وریدهای اصلی کشاله ران کمتر ترجیح داده می‌شوند.
پورت‌ها در چه شرایطی قرار داده می‌شوند؟
ارزیابی دقیق پیش از اقدام توصیه می‌شود. این شامل سابقه پزشکی بیمار، معاینه جسمی و آزمایش‌های مناسب آزمایشگاهی و تصویربرداری نیز هست.
قرار دادن پورت وریدی باید در اتاق عمل یا بخش رادیولوژی مداخله‌ای با بی‌حسی موضعی و در شرایط کاملاً استریل انجام شود. براساس خواست بیمار ممکن است آرام‌بخشی (بیهوشی خفیف) داده شود یا نشود.
آنتی‌بیوتیک معمول پیش از قرار دادن پورت یا هنگام مراقبت از آن توصیه نمی‌شود.
پورت چگونه قرار داده می‌شود؟
دسترسی وریدی اولیه را می‌توان با روش باز یا از راه پوست (مستقیم با سوزن، بدون باز کردن پوست) انجام داد. روش باز بهترین رویکرد برای خطر ایجاد عوارض ناگهانی است. مطالعات گزارش می‌کنند استفاده از سونوگرافی برای پیدا کردن ورید درست و محل ورود، میزان موفقیت را افزایش می‌دهد.
چگونه می‌فهمیم قرار دادن پورت درست انجام شده است؟
محل نوک کاتتر باید با فلوروسکوپی حین عمل یا تصویر قفسه سینه پس از عمل، از نظر رادیولوژیک تأیید شود. محل مطلوب نوک کاتتر، اتصال دهلیز راست قلب با ورید اجوف فوقانی (superior vena cava) است.
پس از قرار دادن پورت چه باید کرد؟
پس از اقدام، لازم است بیماران برای پیگیری دمای بدن، نبض، فشار خون و تعداد تنفس به مدت 4 ساعت تحت نظر باشند. اگر بیمار دچار دیس‌پنه (ناراحتی تنفسی) یا درد سینه باشد، رادیوگرافی قفسه سینه لازم است.
پورت‌ها که کاتتر ورید مرکزی قرارگرفته با جراحی هستند، معمولاً 72 ساعت پس از اقدام استفاده می‌شوند. در 3 روز نخست پانسمان بسته روی ناحیه پورت انجام می‌شود، تماس مستقیم با آب به مدت 5 روز توصیه نمی‌شود و بخیه پس از 10 روز کشیده می‌شود.
مراقبت از پورت چگونه انجام می‌شود؟
پس از پایان هر تجویز سرم یا نمونه‌گیری خون، شست‌وشوی معمول پورت با سرم فیزیولوژیک توصیه می‌شود.
در بیمارانی که درمانشان پایان یافته است، برای حفظ باز بودن پورت‌های غیرفعال، شست‌وشوی ماهانه توصیه می‌کنیم. گزارش‌هایی از مطالعات وجود دارند که از شست‌وشوی پورت با فاصله طولانی‌تر، مثلاً هر 8 هفته یا هر 3-4 ماه، حمایت می‌کنند.
درباره استفاده و مراقبت کاتترهای پورت، از پرستار انکولوژی خود نیز می‌توانید اطلاعات دقیق بگیرید.
- آزمایش‌های تصویربرداری (رادیولوژی) مورد استفاده در سرطان کدام‌اند؟
منابع
Central venous access in oncology: ESMO Clinical Practice Guidelines.
Ann Oncol. 2015.
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.