Vulva və uşaqlıq yolu xərçənginin əlamətləri, diaqnozu və müalicəsi

Uşaqlıq yolu və vulva xərçəngi nadir görülən xərçənglərdəndir. Uşaqlıq yolu xərçəngiəsasən uşaqlıq yolunun daxili səthində, doğuş kanalı da adlanan sahədəki hüceyrələrdə yaranır. Xarici vaginal nahiyədə yaranan xərçəng isə vulva xərçəngi adlandırılır.

Erkən diaqnoz uşaqlıq yolu və vulva xərçəngi üçün də böyük əhəmiyyət daşıyır və müalicənin uğur göstəricisini çox yüksək dərəcədə artırır. Buna görə uşaqlıq yolu və vulva xərçənglərinin əlamətlərini bilmək faydalıdır.

Uşaqlıq yolu xərçənginin əlamətləri

Erkən mərhələdə uşaqlıq yolu xərçənginin əlaməti olmaya bilər. Sonralar isə aşağıdakı kimi əlamətlər görülə bilər:

• Səbəbi bilinməyən vaginal qanaxmalar (cinsi əlaqədən və ya menopauzadan sonra kimi)
• Sulu vaginal ifrazat
• Uşaqlıq yolunda düyün və ya kütlə
• Sidiyə çıxarkən ağrı
• Tez-tez sidiyə çıxma
• Qəbizlik
• Çanaq ağrısı / qasıq ağrısı

Vulva xərçənginin əlamətləri

• Asimmetriya: xarici vaginal nahiyənin bir yarısının digər yarısından görünüş baxımından fərqlənməsi
• Forma pozğunluğu
• Rəng dəyişikliyi. Bürüncü, qəhvəyi və ya qara, bəzən qırmızı, mavi və ya ağ ləkələrin müxtəlif çalarları ola bilər.
• Ağrı
• Keçməyən qaşınma
• Menstruasiyadan kənar qanaxma

Əlamətlər həmişə uşaqlıq yolu və ya vulva xərçənginə işarə etməyə bilər. Lakin başqa səbəb olmadığı halda, məsələn, həddindən artıq ifrazat və ya qanaxma olarsa, müayinə və lazımi testlərə ehtiyac var.

Uşaqlıq yolu və vulva xərçənglərinin səbəbləri

• İrəli yaş — 60 yaşdan yuxarı olanlar.
• HPV infeksiyası riski artırır.
• Histerektomiya keçirmiş qadınlarda uşaqlıq yolu xərçəngi riski artır.
• Uşaqlıq boynu xərçəngi tarixçəsi uşaqlıq yolu xərçəngi üçün risk amilidir.
• Əvvəlki şüa müalicəsi uşaqlıq yolu xərçəngi riskini artıra bilər.
• Vaginal dərman istifadəsi
• Vaginal xərçəngönü törəmə (VAIN)

Uşaqlıq yolu və uşaqlıq boynu xərçəngi daxil olmaqla HPV-nin səbəb olduğu bir çox xərçəng növü xərçəngönü zədələnmələrlə əlaqəlidir. Bunlar xərçəngdən əvvəl yaranır və Pap smear ilə yoxlanıla bilər.

Bu xərçənglərin səbəbləri tam aydın deyil. Xəstələrin əksəriyyəti 60 yaşdan yuxarıdır və bir hissəsinin səbəbinin HPV olduğu düşünülür. Lakin HPV ilə uşaqlıq yolu-vulva xərçəngi arasındakı əlaqə HPV ilə serviks (uşaqlıq boynu) xərçəngi arasındakı əlaqə qədər güclü deyil. Ümumilikdə, sağlam hüceyrələrin mutasiyaya uğrayıb anormal hüceyrələrə çevrilməsi ilə xərçəngləşmə başlayır. Sağlam hüceyrələr müəyyən sürətlə böyüyür, çoxalır və müəyyən vaxtda ölmək üçün proqramlaşdırılıb. Xərçəng hüceyrələri böyüyür, nəzarətsiz çoxalır və ölmür. Toplanan anormal hüceyrələr kütləyə (şişə) çevrilir. Xərçəngli hüceyrələr zamanla başqa toxumalara, sonra bədənin müxtəlif nahiyələrinə yayıla bilər; buna metastaz deyirik.

Uşaqlıq yolu xərçənginin növləri hansılardır?

• Vaginal yastıhüceyrəli karsinoma: Ən çox görülən bu tip uşaqlıq yolunun daxili səthindəki nazik, yastı (skvamoz) hüceyrələrdə başlayır.
• Vaginal adenokarsinoma: uşaqlıq yolunun səthində vəzili (ifrazat yaradan) hüceyrələrdə başlayan növdür.
• Vaginal melanoma: uşaqlıq yolu dərisinin piqment yaradan hüceyrələrində (melanositlərdə) inkişaf edir.
• Vaginal sarkoma: Uşaqlıq yolu divarlarında birləşdirici toxuma və ya əzələ hüceyrələrində inkişaf edir.

Vulva xərçənginin növləri

Vulva xərçənginin başladığı hüceyrə tipi həkimə ən təsirli müalicəni planlaşdırmaqda kömək edir. Vulva xərçənginin ən çox rast gəlinən tipləri bunlardır:

• Vulvanın yastıhüceyrəli karsinoması. Vulva xərçənglərinin çoxu yastıhüceyrəli (skvamoz) karsinomalardır.
• Vulva melanoması. Bu xərçəng vulva dərisindəki piqment yaradan hüceyrələrdə başlayır.

Vaginal xərçəngönü törəmə / prekanseroz zədələnmə

Xərçəngdən əvvəl bəzi hüceyrələr anormal görünür. Bu hüceyrə dəyişiklikləri hələ xərçəng deyil və Vaginal İntraepitelial Neoplaziya (VAIN) adlandırılır, lakin zamanla xərçəngə çevrilə bilər. Vaginal intraepitelial neoplaziya və ya hüceyrə dəyişiklikləri yalnız uşaqlıq yolunun daxili səth qatında (örtüyündə) görülür. Uşaqlıq boynu xərçənginə görə müalicə almış və uşaqlığı çıxarılmış (histerektomiya) qadınlarda daha çox rast gəlinir.

3 növ VAIN var: VAIN1, VAIN2 və VAIN3. VAIN3 xərçəngə ən yaxın olanıdır. Aşağı dərəcəli VAIN (VAIN1) bəzən öz-özünə yox ola bilər, lakin müalicə olmazsa, VAIN bəzən xərçəngə səbəb ola bilər. Yüksək dərəcəli VAIN (VAIN2 və ya VAIN3) adətən aşkar edildikdə dərhal müalicə edilir.

Uşaqlıq yolu və vulva xərçənglərinin müalicəsi

Uşaqlıq yolu xərçəngləri müxtəlif yollarla müalicə edilə bilər. Bunlara əməliyyat, radioterapiya və kimyaterapiya daxildir. Erkən mərhələli xəstəlikdə təbii ki, ilk növbədə əməliyyata üstünlük verilir. İrəliləmiş mərhələli xəstəlikdə isə hüceyrə tipi və xəstəliyin yayılma dərəcəsi əsas müalicə müəyyənediciləridir. Hər hansı müalicədən əvvəl xəstələr təxminən nələrlə qarşılaşacaqlarını, mümkün müalicə yan təsirlərini, müalicənin risk və faydalarını anlamalıdır. Şəxs xərçəng müalicəsi barədə nə qədər məlumatlı olarsa, tibbi komanda ilə daha yaxşı ünsiyyət qura və müalicə qərarlarında daha yaxşı iştirak edə bilər.

Uşaqlıq yolu və vulva xərçənglərinin riski necə azaldıla bilər?

Bu xərçənglərin qarşısını almağın qəti yolu yoxdur. Bununla yanaşı, riskinizi azalda bilərsiniz:

• Müntəzəm çanaq / ginekoloji müayinə və Pap testi etdirin.
• HPV infeksiyasının qarşısını almaq üçün peyvənd etdirə bilərsiniz.
• Siqaret çəkməyin.
• Birdən çox partnyorla cinsi əlaqədən uzaq durun.
• Çoxsaylı partnyorları olan hər hansı şəxslə cinsi əlaqədən uzaq durun.

Tədqiqatçılar uşaqlıq yolu və vulva xərçənglərinin səbəblərini və qarşısını alma yollarını hələ də araşdırırlar. Xəstəliyin qarşısını tam almağın yolu yoxdur, lakin yuxarıdakı tövsiyələrə əməl etməklə risklər minimuma endirilə bilər.