Xərçəng hüceyrələrinin immun sistemindən necə qaçdığına dair mühüm kəşf

Xərçəng müalicəsində yeni yanaşmalara ilham verəcək kəşf
Xərçəng hüceyrələrinin immun sistemindən necə qaçdığı barədə kəşf yeni müalicə yanaşmalarına ilham verir. Xərçəng hüceyrələri genetik qarışıqlığı yayması ilə tanınır. Xərçəng hüceyrələri bölünərkən DNA parçaları, hətta bütöv xromosomlar köçürülə, mutasiyaya uğraya və ya tamamilə itə bilər. Buna xromosom qeyri-sabitliyi deyilir və Memorial Sloan Ketteringdən (MSK) alimlər bunun xərçəngin aqressivliyi ilə əlaqəli olduğunu kəşf etdilər. Xromosomlar nə qədər qeyri-sabitdirsə, onlardan gələn DNA parçalarının aid olmadıqları yerdə qalması da bir o qədər ehtimallıdır: hüceyrənin mərkəzi nüvəsindən kənarda, sitoplazmanın içində üzürlər.
Hüceyrələr bu DNA parçalarını virus işğalçılarının sübutu kimi qəbul edir; bu da hüceyrədaxili həyəcan siqnallarını işə salır və iltihaba səbəb olur. İmmun hüceyrələri şişin yanına gedir və müdafiə kimyəvi maddələri istehsal edir. Buradakı sirr isə xərçəng hüceyrələrinin başlatdığı immun reaksiyanın niyə həmin hüceyrələri məhv edə bilməməsidir?
Xərçəngin qaçış hiyləsini aydınlaşdıran tədqiqat
“Göz qabağındakı böyük problem xərçəng hüceyrələrinin necə sağ qala bildiyini və bu iltihablı mühitdə həqiqətən inkişaf edə bildiyini anlamamağımızdır” deyir MSK-da həkim-alim və İnsan Onkologiyası və Patogenez Proqramının üzvü Samuel Bakhoum.
28 dekabr Cancer Discovery jurnalında Dr. Bakhoumun laboratoriyasından dərc olunmuş yeni işə görə, bunun səbəbi qismən xərçəng hüceyrələrinin səthindəki ENPP1 adlı molekulun xəbərdaredici siqnalları hər dəfə qonşu immun hüceyrələrinə çatmazdan əvvəl məhv etməsi ilə əlaqəlidir. Tapıntılar bəzi şişlərin niyə immunoterapiyaya cavab vermədiyini izah etməyə kömək edir və eyni dərəcədə əhəmiyyətli hüceyrə yollarını göstərir: onları immunoterapiyaya həssas edəcək yolları.
Təhlükəli DNA parçalarının aşkarlanması
Dr. Bakhoumun araşdırdığı xəbərdarlıq sistemi cGAS – STING adlandırılır. Virusdan (və ya qeyri-sabit xərçəng xromosomundan) gələn DNA hüceyrənin sitoplazmasına yerləşdikdə cGAS ona bağlanır. Yaranan birləşmiş molekul cGAMP adlandırılır və xəbərdarlıq siqnalı kimi fəaliyyət göstərir. Hüceyrə daxilində bu xəbərdarlıq siqnalı STING adlandırılan və mümkün virus işğalçısının təcili probleminə cavab verən immun reaksiyanı aktivləşdirir.
Bundan əlavə, cGAMP-ın çoxu hüceyrədən kənara da çıxaraq qonşu immun hüceyrələri üçün xəbərdarlıq siqnalı olur. Onların STING yollarını aktivləşdirir və virusla yoluxmuş hüceyrəyə qarşı immun hücumunu başladır.
Bakhoum laboratoriyasındakı əvvəlki iş xərçəng hüceyrələrinin daxilində cGAS-STING siqnalının onların metastaz vermə qabiliyyətinə – xüsusilə gizlicə irəliləmə və yayılma imkanına – kömək edən immun hüceyrəsi xüsusiyyətlərinə uyğunlaşan hüceyrələr yaratdığını göstərmişdi. Bu, xərçəng hüceyrələrinin iltihablı mühitdə necə sağ qaldığı və proses zamanı metastaza necə kömək etdiyi sualının cavabının bir hissəsi oldu.
Xəbərdarlıq siqnallarının qarşısının alınması
Yeni tədqiqat xərçəng hüceyrələrinin cGAS-STING-in ətrafa buraxılmasını aktivləşdirən xəbərdarlıq siqnalları ilə necə mübarizə apardığını göstərir. Qayçıya bənzər zülal hüceyrələrin immun məhv təhlükəsinin qarşısını ala bildiyi ikinci yolu təmin edərək siqnalları kəsir.
Yuxarıda, ENPP1 ifadəsi üçün mənfi (sol) və müsbət (sağ) boyanan üçlü mənfi süd vəzi xərçəngi toxuma nümunələri.
Xərçəng hüceyrələrini örtən qayçıya bənzər zülal ENPP1 adlandırılır. cGAMP hüceyrədən kənara yol tapdıqda ENPP1 onu kəsir və immun hüceyrələrindən çatan siqnalın qarşısını alır. Eyni zamanda bu kəsmə adenozin adlı immuniteti basdıran molekulu sərbəst buraxır; o da iltihabı basdırır.
Süd vəzi, ağciyər və kolorektal xərçənglərin siçan modelində aparılan təcrübələrlə Dr. Bakhoum və həmkarları ENPP1-in immuniteti basdırmaq və metastaz vermək üçün “idarəetmə düyməsi” kimi fəaliyyət göstərdiyini göstərdilər. Onu açmaq immun cavabları basdırır və metastazı artırır, bağlamaq isə immun cavablara imkan verir və metastazı azaldır.
Alimlər insan xərçəngi nümunələrində də ENPP1-i araşdırdılar. ENPP1 ifadəsi həm artan metastaz, həm də immunoterapiyaya davamlılıq ilə əlaqəli idi.
İmmunoterapiyanı gücləndirmək
Müalicə baxımından baxıldıqda, ENPP1 açarını bağlamağın, nəzarət nöqtəsi inhibitorları adlanan immunoterapiya dərmanlarına bir neçə müxtəlif xərçəng növünün həssaslığını artıra bilməsi bəlkə də işin ən diqqətçəkən tapıntısıdır. Tədqiqatçılar bu yanaşmanın xərçəngin siçan modellərində təsirli olduğunu göstərdilər.
Hazırda Dr. Bakhoum və həmkarlarının yaratdığı şirkət də daxil olmaqla bir neçə şirkət xərçəng hüceyrələrindəki ENPP1-i inhibə edəcək (əngəlləyəcək) dərmanlar hazırlayır. Dr. Bakhoum ENPP1-in xərçəng hüceyrələrinin səthində olmasını şanslı vəziyyət sayır, çünki bu, ENPP1-i əngəlləmək üçün hazırlanmış dərman üçün onu daha asan hədəfə çevirir. Eyni zamanda nisbətən spesifikdir. Sağlam insanda digər toxumaların çoxu iltihablı olmadığından ENPP1-i hədəfləyən dərmanlar ilk növbədə xərçəngə təsir edir.
Nəticədə, ENPP1-in hədəflənməsi xərçəngi iki ayrı yolla dayandırır: Dr. Bakhoum “Xərçəng hüceyrələri xaricində cGAMP səviyyəsini eyni vaxtda artırırsınız; bu isə immuniteti basdıran adenozin istehsalını əngəlləyərkən qonşu immun hüceyrələrində STING-i aktivləşdirməyiniz deməkdir. Yəni bir daşla iki quş vurursunuz” deyir.
Araşdırmanın tempinin inanılmaz sürətli olduğunu söyləyir. “Həqiqətən qürur duyduğum məqamlardan biri, bu işə 2018-ci ildə başladığımızı nəzərə alsaq, onun tezliklə xəstələrə köməklə nəticələnməsi olacaq” deyə əlavə edir Dr. Bakhoum. ENPP1 inhibitorlarının faza-I klinik sınağının bir il ərzində olacağına inanır.
Mənbələr
Bu məqalə sizə faydalı oldu?
Rəyiniz məzmunumuzu yaxşılaşdırmağa kömək edir.





Oxucu şərhləri
Şərhinizi paylaşın
Adınız və şərhiniz yalnız administrator təsdiqindən sonra dərc olunur. E-poçt ünvanınız ziyarətçilərə heç vaxt göstərilmir.
İlk şərhi siz yazın.