Xərçəng hüceyrələrinin immunoterapiyaya qarşı inkişaf etdirdiyi müqavimətin mexanizmi kəşf edildi

İmmunoterapiyalar müasir xərçəng müalicələri arasında inqilab yaradır. İmmunoterapiyaların məqsədi immun sisteminin xərçəng hüceyrələri tərəfindən “dost kimi qavranılmasına” mane olmaqdır. Lakin immunoterapiyalar bəzi xəstələrdə gözlənilən nəticələri vermirdi. Cancer Discoveryjurnalında dərc olunan tədqiqata görə müəyyən genlərdəki mutasiyalar immunoterapiyaya cavabı müəyyən edir.

İmmunoterapiyaların əsas prinsipi PD1 və PD-L1 adlı zülalların qarşılıqlı təsirini kəsməyə yönəlib. Xərçəng hüceyrəsinin 10 əsas xüsusiyyətindən biri də immun sisteminə görünməz olmağı bacarmasıdır. Bunu immun sistemi hüceyrələrinin onları dost kimi qavramasını təmin edən “PDL-1” reseptorunu səthlərində daşıyaraq edirlər. Beləliklə immun sistemi hüceyrələrindəki “PD1” zülalı “PD-L1”ə bağlanaraq xərçəng hüceyrəsinin “dost” kimi görünməsini təmin edir. İmmun nəzarət nöqtəsi tənzimləyicilərindən (immune checkpoint inhibitors = immune checkpoint regulators) Pembrolizumabın məqsədi bu bağlanmanın qarşısını almaqdır. Pembrolizumabilə yaxşı nəticələr alınsa da, bəzi xəstələrdə uğur çox aşağı idi. Tədqiqatçılar bunun səbəbini genetika elminin də dəstəyi ilə xəstələrin immunoterapiya və ondan sonrakı şiş nümunələrini təhlil edərək anlamağa çalışıblar.

Tədqiqat nəticələrinə görə:

• Şiş hüceyrələrindəki JAK1 / JAK 2 genlərində yaranan mutasiyaların PD-L1 zülalının qeyri-fəal olmasına səbəb olduğu müəyyən edilib. JAK1/JAK2 genlərində mutasiyalı şişləri olan xəstələrin immunoterapiyaya cavab vermədiyi görülüb.

Xüsusilə vurğulamaq lazımdır ki, JAK genləri immun sisteminin xərçəng hüceyrələri tərəfindən tanınmasını təmin edən yollarda iştirak edir. İmmun sistemi hüceyrələri olan T hüceyrələri interferon qamma adlı molekul ifraz edərək xərçəng hüceyrələrini tanımağa çalışır. Bu immunoterapiyaların əsas məqsədi anti-PD1 və ya anti-PD-L1 anticisimlərindən istifadə edərək T hüceyrələrinin xüsusi olaraq xərçəng hüceyrəsini tanımasını və onlara qarşı interferon qamma ifraz etməsini təmin etməkdir. İnterferon qamma xərçəngə qarşı immun cavabının yaranmasında çox vacib yer tutur. Xərçəng hüceyrələri bunun öhdəsindən gəlmək üçün interferon qamma siqnal yollarını mutasiyaya uğradaraq immunoterapiyadan sonra fəallaşan T hüceyrələrinin hücum etməsini əngəlləyiblər. Beləliklə həm PD-L1 ekspressiyasını, həm interferon siqnal yollarını qeyri-fəal saxlayaraq immunoterapiyaya qarşı ilkin müqavimət inkişaf edib.

Bəs bu tədqiqat klinik baxımdan nə ifadə edir?

• Genetik təhlillərlə müvafiq mutasiyalar müəyyən edilərək immunoterapiya üçün ən uyğun xəstə qrupu seçilə bilər.
• İmmunoterapiya müqavimətinin aydınlaşdırılması bu müqavimətdə iştirak edən zülallara qarşı inhibitor (basqılayıcı) hazırlanmasında böyük əhəmiyyət daşıyır.