Xərçəng immunoterapiyası hamiləlikdə təhlükəsizdirmi?

İmmun nəzarət nöqtəsi inhibitorları (ICI), immunoterapiyanın bir növüdür və son illərdə xərçəng müalicəsində inqilab yaradan müalicələr arasındadır. Bu dərmanlar bədənin immun sistemini xərçəng hüceyrələrinə qarşı daha effektiv edərək bir çox xərçəng növünün müalicəsində mühüm uğurlar qazanıb (məqalənin davamında “immun nəzarət nöqtəsi inhibitoru” əvəzinə qısaca “immunoterapiya” deyiləcək).

Lakin hər yeni müalicə üsulu kimi bu immunoterapiyaların da potensial riskləri və yan təsirləri var. Xüsusilə hamiləlik kimi həssas dövrlərdə bu müalicələrin təhlükəsizliyi ilə bağlı ciddi narahatlıqlar mövcuddur. Hamiləlikdə istifadə edildikdə dölə və yenidoğulmuşa təsirləri hələ tam anlaşılmayan immunoterapiyalar alimlər tərəfindən davamlı araşdırılır. Fransalı tədqiqatçıların apardığı yeni və diqqətçəkən tədqiqat hamiləlikdə immunoterapiya istifadəsinin mümkün risklərini və təhlükəsizliyini qiymətləndirmək məqsədilə həyata keçirilib və əldə olunan tapıntılar bu sahədə biliklərimizə mühüm töhfə verib.

Köhnə narahatlıqlar, yeni tapıntılar

İndiyədək təhlükəsizlik məlumatları qeyri-kafi olduğuna görə hamiləlikdə immunoterapiya istifadəsi tövsiyə edilmirdi. Lakin fransalı tədqiqatçıların Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının farmakonəzarət bazasında apardığı bu öncü tədqiqat immunoterapiyanın digər xərçəng dərmanları ilə müqayisədə tək istifadə edildikdə hamiləlik, döl və ya yenidoğulmuş nəticələrinə mənfi təsir yaratmadığını ortaya qoyub. Bunun əksinə, iki fərqli immunoterapiyanın birlikdə istifadə edildiyi kombinasiya müalicələrində vaxtından əvvəl doğuş riskinin artdığı müşahidə edilib.

Tədqiqatın təfərrüatları

Bu kohort tədqiqatı hamiləlikdə verilən immunoterapiyalar və digər xərçəng dərmanları ilə bağlı hamiləlik, döl və/və ya yenidoğulmuşa aid mənfi nəticələrin riskini qiymətləndirmək üçün planlaşdırılıb.

İmmun nəzarət nöqtəsi sinfindən olan immunoterapiyalar immun sisteminin hüceyrələri üzərində üç zülal hədəfini bloklayan agentlərdir: proqramlaşdırılmış hüceyrə ölümü 1 (PD1) və ya onun liqandı, yaxud sitotoksik T-limfositlə əlaqəli zülal 4 (CTLA4).

26 iyun 2022-ci il tarixinə qədər VigiBase kimi tanınan Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının farmakonəzarət bazası 130-dan çox ölkəyə xidmət göstərərək ana-döl və yenidoğulmuşla bağlı 45 növ mənfi nəticəni qeydə alıb. Bu bazada immunoterapiya ilə bağlı mənfi hadisələrə dair hal hesabatları hamiləlikdə digər xərçəng müalicələrinə məruz qalanlardan əldə olunan qeyri-hal hesabatları ilə müqayisə edilib. Bu müqayisə hal–qeyri-hal qeyri-mütənasiblik təhlili adlı üsulla aparılıb. Bu üsul immunoterapiyanın yarada biləcəyi potensial riskləri daha yaxşı anlamağa kömək edir.

Nəticələr

• Təhlildə immunoterapiyalarla əlaqələndirilən 91 hal hesabatı digər xərçəng dərmanlarına aid 3467 hal hesabatı ilə müqayisə edilib.
• Bu 91 immunoterapiya halının böyük hissəsi xüsusilə süd vəzi xərçəngi (30,1%) və xroniki miyeloid leykoz (26,9%) ilə əlaqələndirilib.
• İmmunoterapiyalar tək istifadə edildikdə digər xərçəng dərmanları ilə müqayisədə ana-döl mənfi hadisələrində artım müşahidə edilməyib.
• Anti-PD1 və anti-CTLA4 tərkibli iki immunoterapiyanın kombinasiya müalicəsi istifadə edildikdə vaxtından əvvəl doğuş göstəricisi digər xərçəng dərmanlarına nisbətən təxminən 14 dəfə çox olub.
• Həmçinin üç hal hesabatı immun sisteminə bağlı ana-döl hadisələri ilə əlaqələndirilib:
  1. Bir anada antifosfolipid sindromu səbəbindən spontan düşük,
  2. Bir yenidoğulmuşda pnevmoniya nəticəsində tənəffüs çətinliyi sindromu və həyat itkisi,
  3. Keçici anadangəlmə hipotireoz halları müəyyən edilib.

Nəticə olaraq bu tədqiqat immunoterapiyanın hamiləlikdə əvvəllər düşünüləndən daha yaxşı tolere edilə biləcəyini göstərir. Lakin immun sisteminə bağlı nadir neonatal mənfi hadisələrin mümkünlüyü nəzərə alınaraq hamilə qadınlar xüsusilə anti-PD1 və anti-CTLA4 tərkibli kombinasiya müalicəsi kimi spesifik immunoterapiya üsullarından mümkün qədər çəkinməlidirlər. Bu müalicələrin potensial riskləri xüsusilə daha həssas qruplarda ciddi nəticələrə səbəb ola bilər.