Xərçəng müalicəsi möhtəşəm yazılara ilham verirmi?

Onkoloqlar şahidi olduqları, digər ixtisaslarda bənzəri olmaya bilən xəstəlik və həyat itkisi proseslərinə görə bənzərsiz emosional çətinliklərlə üzləşirlər. "Faciə üstünə faciə görürük. Sonra isə növbəti pasiyenti görməyə gedirik." Corciya ştatının Atlanta şəhərindəki Emory Universitetindən həkim Bill Eley bir dəfə vəziyyəti belə xülasə etmişdi.

İngiltərədəki Kent Onkologiya Mərkəzindən həkim Riyaz Shah keçən il bu bənzərsizliyin ünsiyyət ehtiyacı yaratması barədə tvit yazmışdı. "Onkologiya qəribə şeydir. Hər gün (hətta hər saat olmasa da) insan əzablarına məruz qalmaq. Nə etdiyimizi çox az insan anlayır, daha azı edir. Danışa biləcəyimiz çox adam yoxdur."

Yalnız oxumurlar, həm də yazırlar...

Lakin onkoloqlar yalnız oxuyub danışmırlar, həm də çox vaxt bir-birləri üçün yazırlar. Bəzi onkoloqlar qeyri-adi iş həyatlarının istər bestseller kitab, istər tibb jurnalındakı "hekayə essesi" olsun, bəzən dəyişdirici və hətta möhtəşəm yazılar yarada biləcəyinə inanır.

Oreqonun kənd bölgəsindəki Providence Oncology and Hematology Care Clinic-Seaside-dan, həm də xərçəng pasiyentlərinə baxan həkim olmaq barədə bloq yazan həkim Jennifer Lycette "Hər gün həyat və ölümlə mübarizə apardığımız üçün müəyyən məqamda bu mübarizəni paylaşmağa çıxış yoluna ehtiyacımız var." deyir.

Gainesville-dəki Florida Universitetində şüa onkoloqu və yazıçı Kathryn Hitchcock, "Onkologiyanın mütləq möhtəşəm yazılar ortaya çıxardığını düşünürəm" deyir. Həyatda lazımsız şeyləri aradan qaldıran "yüksək mərc qoyulan oyun" olduğunu da əlavə edir.

Əlbəttə, digər ixtisas həkimləri də emosional çətinliklərlə üzləşir və təcrübələrini yazıya çevirirlər.

Kaliforniyanın Palo Alto şəhərindəki Stanford Universitetində çalışan və Journal of Clinical Oncology (JCO) jurnalının esse bölməsi Art of Oncology redaktoru olan həkim Lidia Schapira, "Yalnız onkologiyada səhiyyə mütəxəssislərinin möhtəşəm yazı yaratdığına dair yanlış təsəvvürüm yoxdur" deyir. "Lakin onkologiyanın bizi pasiyentlərlə çox yaxın sahəyə və varoluş narahatlıqlarına görə yaxın təmasa gətirdiyini düşünürəm."

Ann Arbor-dakı Michigan Universitetinin geriatrı həkim Preeti Malani (həm də JAMA redaktoru) onkologiyanın JAMA-nın həftəlik tibbi hekayə köşəsi A Piece of My Mindüçün töhfələrin mühüm hissəsini təmin etdiyini söyləyir. İndi 41-ci ilində olan köşə bütün ixtisasları və ümumi təbabəti əhatə edir.

Malani, "Nəticədə bunlar hamımızın gündəlik işimizdə etməyə çalışdığımız, insanlığa təbabəti aşılamağa yönəlmiş hər hansı ixtisas təşəbbüsündən gələn hekayələrdir" deyir.

Ortaq mövzu

Schapira köşə yazısı seriyasının başlanğıcına qədər uzanan 20 illik rəyçilikdən sonra son 5 ildir Art of Oncologyredaktorudur.

Shapira, JCO-dakı hekayəçiliyin palliativ təbabət və tibb təhsili kimi yeni mövzulardakı esselərdən inkişaf etdiyini, sonda daha çox onkoloqun daxili həyatı və əksər hallarda müəyyən pasiyentin həyatını şərəfləndirməyə çevrildiyini izah edir.

"Buradakı mesaj müəlliflərin müalicə etdikləri pasiyentlərə çox dərin hörmət duymasıdır." deyir.

Schapira həkimlərin mediada, xüsusilə televiziyada təsvirində "bu hissə tam gözdən qaçıb" deyir.

Floridalı Hitchcock, JCO-da keçən ay dərc edilmiş "Knuckles" (barmaq oynağı deməkdir) məqaləsində xərçəng pasiyentinə belə hörməti nümayiş etdirir.

Müəllifin girişdəki 2 cümləsi diqqət çəkir: "Barmaq oynaqlarındakı svastikalar diqqətimi çəkib dururdu. Baxmamağa çalışırdım, lakin sözlərini vurğulamaq üçün hər işarə edəndə baxışlarım yenidən ora qayıdırdı."

Təxminən 1600 maraqla oxunan sözdən sonra uzaq Avstraliyadan onlarla JCO oxucusunun bəyəndiyi və şüa onkoloquna elektron poçtla təşəkkür göndərdiyi sürpriz ortaya çıxır.

Bir çox oxucu Hitchcock-a həm özünün, həm pasiyentin risk alıb qalib gəldiyi bu məqalənin adi onkologiya yazılarındakı "Bu pasiyentlə məşğul olurdum və vəziyyəti məni çox kədərləndirdi." mətnlərindən ayrıldığını söylədi.

• Əlaqəli mövzu: Arzuları və ürəklərə toxunan hekayəsi ilə kəndlilərə ümid verən Hasan Cengiz bəy 

48 nəşr yeri üçün ildə təxminən 2000 hekayəni nəzərdən keçirən Malani, JAMA-da Piece of My Mind üçün məqalə yazılacaq çox adi mövzu olmadığını deyir. Bu bölmə jurnalın ən çox oxunanlarındandır və müəlliflərinin adətən cavab olaraq minlərlə elektron məktub aldığını müşahidə edir.

Tibb fakültəsindən əvvəl qəzet müxbiri olmuş və jurnalistikada magistr dərəcəsi almış Malani tibbdə möhtəşəm hekayəçiliyin əsaslarına yeni baxış, yüksək keyfiyyətli yazı və emosional qatın daxil olduğunu söyləyir.

Malani, "Çox vaxt məni ağladan yazını seçirəm" deyə etiraf edir. "Bir çox hekayə pasiyentlər haqqındadır və çoxu çətin, kədərlidir." deyir, Schapira-nın şərhlərini təkrarlayaraq.

Lakin ilk dəfə yazanların adi hekayələr göndərməyə meyilli olduğunu söyləyir. Məsələn, A Piece of My Mindüçün dəfələrlə təqdim olunan aktual mövzu tibb tələbələrinin "Onlayn tibb təhsilinə niyə nifrət edirəm" hekayələridir.

Malani xərçəng haqqında yazıların son 40 ilə 50 ildə əhəmiyyətli dəyişdiyinə də diqqət çəkir. "Xərçəng damğalanmadan (müəyyən xəstəliyi var deyə fərdi etiketləmək, qeydə almaq) – bu da heç kimin bu barədə yazmamasına səbəb olurdu – icma qurmağa kömək edən şeyə çevrilməyə başladı" deyə müşahidə edir.

Jurnallar icmalar yaradan hekayələrin cazibəsini anladılar. JCO-ya əlavə olaraq, JAMA Oncology (Cancer Care Chronicles) və The Lancet Oncology (Perspectives) kimi digər xərçəng jurnallarında da hekayəçilik və ya ənənəvi olmayan (yəni məlumat əsaslı olmayan) redaksiya yazıları üçün bölmələr var.

JCO-nun Art of Oncology köşəsi keçən il ASCO Post saytında çox sevilən adlandırılıb və Susan Sullivan, JoBeth Williams kimi Hollivudun keçmiş peşəkar aktyorları tərəfindən könüllü podkastlara çevrilib.

Hekayələr dəyişikliyə ilham verə bilər

Xərçəng son illərdə qeyri-peşəkarlar və həkimlər tərəfindən When Breath Becomes Air və Radical Remision kimi bestseller kitabların mövzusu olub.

Lakin bəlkə ən diqqətəlayiqi, xərçəng müalicəsinin tarixi haqqında Pulitzer mükafatlı kitab Bütün xəstəliklərin şahı, gündəlik onkologiya praktikasından doğub (müəllifin digər kitabı GEN: Çox şəxsi hekayə – Onkoloqun kitabının xülasəsi)

Medscape-in baş redaktoru Eric Topol ilə müsahibəsində Nyu-York şəhərindəki Columbia Universitetinin tibbi onkoloqu həkim Sid Mukherjee kitab fikrinin ona necə gəldiyini danışıb.

Mukherjee, "Mən akademik idim" dedi. "Xərçəng pasiyenti mənə çox sadə sual verdi. 'Davam etmək istəyirəm, lakin nə ilə mübarizə apardığımı bilməliyəm' dedi. Tariximizdəki ən böyük xəstəlik ailələrindən olan xərçəngin intellektual tarixinin olmaması fikrinə təəccübləndim. Buna görə özüm üçün axtardım, tapmağa çalışdım və tapmayanda özüm yazmağa qərar verdim." (mənim də şəxsi saytım drozdogan.com səyahətinə çıxarkən məqsədim məhz bu idi). 

Mukherjee elmi hekayəçiliklə birləşdirmək qabiliyyətinə görə geniş nüfuza malikdir.

JCO-dan Schapira, "Öz həyatımızdakı faciələrdə hekayə danışmağın əhəmiyyətini nəzərdən qaçırırıq" deyir. "Hekayələr dəyişikliyə ilham verə bilər."

JAMA-dan Malani də razıdır. Merilendin Baltimor şəhərindəki Johns Hopkins Universitetindən həkim Jessica Colburn-un məqaləsini vurğulayır. Colburn baş ağrısından şikayət edən 8 yaşlı qızın anası kimi yazır və tezliklə qızının beyin şişini ortaya çıxaran MR çəkilir.

Malani deyir ki, məqalənin qalıcı təəssüratı ananın görüntüləmə texnikinin və neyroradioloqun ona və qorxmuş uşağına göstərdiyi nəzakəti qiymətləndirməsidir. "Belə şey oxuyanda özünə 'Daha nəzakətli olacağam' deyirsən."

Bu yazıların gözəl və yeni nümunəsi kimi Ölməyi öyrənmək – İrlandiya oyanışından dərslər göstərilə bilər.

Lycette kənd və sahilyanı bölgələrdə pasiyentlərə xidmət göstərən həyata yerləşib onkologiyada təxminən on il işlədikdən sonra yazmağa başlayıb. "Şəxsi və peşə çətinliklərinin birləşməsi daha böyük sualla mübarizəmdə zirvəyə çatdı: Ümid nədir? Bu barədə güclü daxili yazmaq ehtiyacı məni bürüdü" deyir. Nəticədə dərc edilmiş ilk yazısı "Practicing Hope" ilə Lycette bunu ona pasiyentlərin öyrətdiyini kəşf edib.

Lycette yazarkən həyatını və onkologiyanı hərtərəfli araşdırır. Bəlkə bu, adətən nəticə bildirmək üçün hesablanmış izah olan tibb ədəbiyyatının çoxunun əksidir.

Belə deyir: "Yazının məni apardığı istiqamətə həmişə təəccüblənirəm. Sonda çatdığım yer heç vaxt şüurlu zehnimin təxmin edəcəyi yer olmur."

• Əlaqəli mövzu: Xərçənglə yaşamaq məni daha yaxşı, yoxsa daha pis həkim etdi?