Xərçəng xəstələri FDA təsdiqli yeni COVID dərmanı COViNAViR istifadə edə bilərmi?

Cənubi Afrikadan başlayan yeni Covid variantı Omicron 6 həftədən az müddətdə dünyanın bir çox yerinə yayıldı. Yanvara girərkən xəstəxanalarımızda Covid göstəriciləri yenidən sürətlə artmağa başladı. Lakin əvvəlkindən fərqli olaraq peyvəndlərin təsiri ilə bir çox xəstə Covidi daha yüngül keçirir. Yenə də peyvəndsiz olduğundan və ya yanaşı xəstəliklərindən Covidi ağır keçirən xəstələrimiz var. Elə bu dövrdə FDA (ABŞ Qida və Dərman İdarəsi) müalicəedici 2 Covid həbinə icazə verdi: Paxlovid və Covinavir. Lakin bu dərmanlar indiyədək ölkəmizdə əlçatan deyildi. İndi onlardan biri ölkəmizdədir: Merck biotexnologiya şirkətinin molnupiravir təsiredici maddəli Covinavir həbi. Bəs xərçəng xəstələri üçün bu dərmanlar nə ifadə edir?

• Əlaqəli mövzu: Covid müalicəsi üçün ilk dəfə həb şəklində dərmanlar FDA icazəsi aldı: Paxlovid və Covinavir

ABŞ-da bu dərmanların (monoklonal anticisim sotrovimab və antiviral həblər Paxlovid və Covinavir) xərçəng xəstələri kimi immuniteti basqılanmış insanlarda istifadəsini qiymətləndirmək üçün tədqiqat aparıldı.

Dekabrın sonlarında ABŞ Milli Sağlamlıq İnstitutları (US-NIH) həkimlərin bu dərmanlardan ən çox faydalanacaq xəstələrə üstünlük verməsinə kömək etmək üçün geniş meyarlar dərc etdi. Xərçəngli xəstələr – xüsusən hematoloji (qan və sümük iliyi mənşəli) xərçəngi olanlar və immun sistemini təhlükəyə atan onkoloji müalicələr alanlar – hər kəsin siyahısının başında idi. Yəni xərçəng xəstələri bu müalicəedici Covid dərmanlarını istifadə etməlidir, özü də prioritet olaraq.

Covinavir hansı xəstələrdə və dozada istifadə edilməlidir?

COVID-19 müalicəsində istifadə ediləcək Covinavir 17 fevral 2022 etibarilə bir çox xəstəxanadan əldə edilə bilir.

Diaqnozu PCR testi ilə təsdiqlənmiş, yüngül-orta gedişli, əlamətlərin ilk 5 günündə olan və ağır COVID-19-a irəliləmə baxımından yüksək riskli aşağıdakı qruplara daxil yetkin (18 yaş və yuxarı) COVID-19 xəstələrində peyvənd vəziyyətindən asılı olmayaraq istifadəsi tövsiyə edilir. Aşağıdakı şərtlərdən ən azı 1-nə cavab verməsi kifayətdir:

• 65 yaş və yuxarı xəstələr
• Birincili immun çatışmazlıqları
• Son 1 ildə kimyaterapiya almış solid və ya hematoloji xərçəng xəstələri
• Son 6 ayda radioterapiya almış şəxslər
• Solid orqan transplantasiyası edilmişlər
• Sümük iliyi transplantasiyası edilmişlər
• AIDS
• Son 1 ildə Rituksimab müalicəsi alan və hələ müalicəsi davam edən şəxslər

İstifadə dozası və müddəti 2x800 mg/gün olmaqla 5 gündür.

Kimlərdə istifadə edilməməlidir?

• Covinavir hamilələrdə və uşaqlarda
• 18 yaşdan aşağı
• Ağır COVID-19 xəstəliyinə görə xəstəxanaya yerləşdirilən xəstələrin müalicəsində
• COVID-19-un qarşısını almaq üçün təmasdan əvvəl və ya təmasdan sonrakı profilaktika məqsədilə istifadə edilməməlidir.
• Covinavir süd verənlərdə istifadə edildiyi müddətdə və son dozadan sonra 4 gün ərzində əmizdirməyə fasilə verilməlidir.

QEYD: Ambulator xəstələrə Covinavir TƏMAS İZLƏMƏ KOMANDALARI tərəfindən paylanacaq.

Yeni Covid dərmanlarının ABŞ-da yüksək riskli xəstələrə çatdırılması prosesi

Ümumilikdə COVID-19 dərmanlarının məhdud təchizatı hətta ABŞ-da da müalicə almağa uyğun hər xəstənin bu dərmanlara çata bilməyəcəyi deməkdir.

Məsələn, ABŞ-da son 2 həftənin ani mənzərəsi iki antiviral həb Paxlovid və Covinavirin və monoklonal anticisim sotrovimabın paylanmasının 600.000 dozadan bir qədər çox olduğunu, yeni infeksiyaların sayının isə təxminən 4,3 milyona çatdığını göstərir.

Digər məsələ immuniteti basqılanmış fərdlər arasında belə hər müsbət COVID-19 hadisəsinin mütləq bu müalicələrə ehtiyac duymamasıdır. Məsələn, 4 və ya 5 peyvənd almış və yüngül COVID-19 keçirən xərçəngli insan üçün həkimləri bu dərmanları lazım bilməyə bilər.

Yeni Covid dərmanları üçün ən yüksək prioritetin hematoloji xərçəngi olan, kimyaterapiya alan və ya yeni tamamlamış, yaxud orqan transplantasiyasına görə immun sistemi basqılanmış xəstələrə verilməli olduğu ilə hər kəs razıdır. Diabet, piylənmə və yaşlılıq kimi digər ciddi Covid risk amilləri bu xəstələrdən sonrakı sıranı müəyyən edir.

Prioritet siyahılarını daha da inkişaf etdirmək üçün ABŞ Levine Xərçəng İnstitutu xərçəngyönümlü Evdə Xəstəxana təşəbbüsü həyata keçirdi. Proqrama COVID-19 testi müsbət olan bütün xərçəng xəstələrini əlamət-şikayət və risk amillərinə görə müntəzəm yoxlayan və ballandıran 40 onkologiya tibb bacısı daxildir. Paxlovid və Covinavir kimi zamana həssas müalicələr üçün bu yaxın izləmə COVID xəstələrinin əlamətlər başlayandan sonrakı 5 gün ərzində həblərə çıxışını təmin edir.

Nəticə olaraq xərçəng xəstələri Covid infeksiyasını ağır keçirmək riskinə malikdir və indiyədək aparılmış tədqiqatlarla mütəxəssis rəyləri onların yeni təsdiqlənmiş Covid dərmanlarının istifadəsində prioritet olduqlarını göstərir.