Covid müalicəsi üçün ilk dəfə həb şəklində dərmanlar FDA icazəsi aldı: Paxlovid və Covinavir (Molnupiravir)

22 dekabr 2021-ci ildə FDA, ABŞ Dərman və Qida İdarəsi, SARS-CoV-2 testi müsbət olan və xəstəxanaya yerləşdirilmə və ölüm də daxil olmaqla Covid-19-u ağır keçirmə riski yüksək olan yetkin və pediatrik xəstələrin, yəni 40 kilo və daha ağır, 12 yaşdan yuxarı şəxslərin müalicəsi üçün Pfizerin Paxlovid dərmanına Təcili İstifadə İcazəsi (emergency use authorization = EUA) verdi. Beləliklə, Covid-19 müalicəsi üçün ilk dəfə həb şəklində dərman FDA icazəsi aldı. Bir gün sonra, 23 dekabrda FDA SARS-CoV-2 testi müsbət, xəstəliyinin ağırlaşma riski olan, alternativ Covid-19 müalicəsinə çıxışı olmayan və ya klinik olaraq ona uyğun olmayan yetkinlərin müalicəsi üçün Merckin Molnupiravir (qutu adı Covinavir) dərmanına Təcili İstifadə İcazəsi verdi.

Hər iki dərman yalnız reseptlə verilir və Covid-19 diaqnozundan sonra mümkün qədər erkən, əlamətlərin başlanmasından sonrakı beş gün ərzində istifadəyə başlamaq uyğun sayılır. FDA-nın Dərmanların Qiymətləndirilməsi və Tədqiqi Mərkəzinin direktoru Patrizia Cavazzoni bunların Covid-19 üçün ilk həb müalicələri olduğunu və qlobal pandemiya ilə mübarizədə böyük irəliləyiş təşkil etdiyini bildirir.

Cavazzoni Paxlovid haqqında dedi: "Bu icazə yeni variantların yarandığı pandemiyanın kritik vaxtında Covid-19 ilə mübarizə üçün yeni vasitə təqdim edir və xəstəliyinin ağır Covid-19-a keçmə riski yüksək olanlar üçün antiviral müalicəni daha əlçatan etməyi vəd edir" Covinavir haqqında isə "Molnupiravir FDA tərəfindən təsdiqlənmiş digər Covid-19 müalicələrinin əlçatan olmadığı və ya xəstənin onlara klinik uyğun olmadığı hallarda, xəstəxanaya yerləşdirilmə və ya ölüm riski yüksək olan bəzi Covid-19 xəstələri üçün faydalı müalicə seçimi olacaq" dedi; baxın: Molnupiravirin Troya atına bənzər təsir mexanizmi).

"Koronavirusun yeni variantları yaranmağa davam etdikcə, ölkənin Covid-19 müalicə variantlarını təcili istifadə icazəsi ilə genişləndirmək, onların təhlükəsizliyi və effektivliyi barədə əlavə məlumat toplamağa davam etmək çox vacibdir."

Paxlovid

Paxlovid yalnız Covid diaqnozu qoyulmuş və xəstəxanada yatmayan şəxslərə erkən dövrdə tövsiyə olunur. Profilaktika, yəni virusla təmasdan əvvəl və ya sonra Covid-19-un qarşısını almaq üçün, yaxud ağır Covid-19 səbəbilə xəstəxanaya yatırılmalı şəxslərdə müalicəyə başlamaq üçün icazəli deyil. Həmçinin Covid-19 peyvəndini əvəz etmir.

Təsir mexanizmi

Paxlovidin tərkibinə virusun çoxalmasını dayandırmaq üçün SARS-CoV-2 zülalını inhibə edən nirmatrelvir və onun bədəndə daha yüksək konsentrasiyada daha uzun qalmasına yardım etmək üçün parçalanmasını yavaşladan ritronavir daxildir. Yəni bu, iki həbin kombinasiyasıdırvə birlikdə istifadə olunur.

Paxlovidin dozası

30 tabletdən ibarət müalicədə beş gün ərzində gündə iki dəfə 3 tablet, iki nirmatrelvir və bir ritonavir tableti qəbul edilir. Paxlovidin beş gündən uzun istifadəsinə icazə verilmir.

Paxlovidin effektivlik tədqiqatı

Təcili İstifadə İcazəsi üçün ilkin məlumatlar laboratoriyada təsdiqlənmiş SARS-CoV-2 infeksiyası olan, xəstəxanada yatmayan, əlamətli yetkinlərdə Paxlovidi araşdıran randomizə edilmiş, ikiqat kor, plasebo nəzarətli EPIC-HR klinik tədqiqatından alındı. Qrupa 18 yaşdan yuxarı yetkinlər, ağır xəstəlik üçün əvvəlcədən müəyyən risk amili olan yaşlılar və ya xroniki xəstəlikdən asılı olmayaraq 60 yaş və daha yuxarı şəxslər daxil idi. Hamısı əvvəllər Covid-19 keçirməmiş və Covid-19 peyvəndi olmamış şəxslər idi.

Tədqiqatın nəticəsi 28 günlük izləmə zamanı Covid-19 səbəbilə xəstəxanaya yerləşdirilən və ya hər hansı səbəbdən ölənlərin payına əsasən qiymətləndirildi. Əlamətlərin başlanmasından sonrakı beş gündə müalicə olunan və Covid-19-a qarşı terapevtik monoklonal anticisim müalicəsi almayan xəstələrdə Paxlovid plasebo ilə müqayisədə Covid-19 ilə əlaqəli xəstəxanaya yerləşdirilən və ya hər hansı səbəbdən ölənlərin payını %88azaltdı. Təhlildə 1039 xəstə Paxlovid, 1046 xəstə plasebo istifadə etdi. Plasebo alanların %6-sı ilə müqayisədə Paxlovid alanların %0,8-i 28 günlük izləmədə xəstəxanaya yerləşdirildi və ya öldü. Bu fərq çox əhəmiyyətlidir. Paxlovidin Covid-19 müalicəsində təhlükəsizliyi və effektivliyi qiymətləndirilməyə davam edir.

Paxlovidin yan təsirləri

Mümkün yan təsirlər dadbilmənin pozulması, ishal, yüksək təzyiq və əzələ ağrısıdır. Bəzi dərmanlarla eyni vaxtda istifadəsi potensial əhəmiyyətli qarşılıqlı təsirlərə səbəb ola bilər.

Ritonavir qaraciyəri zədələyə bilər. Buna görə əvvəldən qaraciyər xəstəliyi, ferment anormallığı və ya qaraciyər iltihabı olanlarda Paxlovid ehtiyatla istifadə edilməlidir. Təsiri qismən müəyyən dərmanları parçalayan ferment qrupunun inhibəsinə əsaslandığı üçün metabolizmi həmin fermentlərdən güclü asılı olan və yüksək konsentrasiyası ciddi və/və ya həyati təhlükəli reaksiyalarla əlaqələndirilən bəzi dərmanlarla istifadəsi əks-göstərişdir.

Eyni fermentləri güclü induksiya edərək nirmatrelvir və ya ritonavirin daha tez parçalanmasına səbəb olan dərmanlar da Paxlovid ilə qəbul edilməməlidir. Bu, onların konsentrasiyasını azaldaraq virusoloji cavabın itirilməsi və virus müqaviməti ilə əlaqəli ola bilər. Belə dərman dayandırılan kimi Paxlovidə başlanmır, çünki təsirləri qəbul dayandırıldıqdan sonra da davam edir.

Paxlovid ilə qəbul edilməməli dərmanların tam siyahısı üçün FDA-nın məlumat formasına baxmaq tövsiyə edilir.

Paxlovid ağır böyrək və ya qaraciyər çatışmazlığı olanlarda da tövsiyə edilmir. Orta böyrək çatışmazlığında azaldılmış doza tövsiyə olunur. Böyrək və ya qaraciyər problemi olanlar dərmanın özlərinə uyğunluğunu mütəxəssislə müzakirə etməlidirlər.

Paxlovidin qiyməti nədir?

Paxlovid üçün bildirilən qutu qiyməti təxminən 530 dollar idi. Bununla yanaşı, Pfizer pandemiya dövründə ABŞ vətəndaşlarına əlavə ödəniş tələb etmədən dərmanı reseptlə verəcəyini vəd etmişdi.

Paxlovid hazırda ölkəmizdə əlçatan deyil.

Covinavir

Sümük və qığırdaq böyüməsinə təsir edə bildiyindən Covinavirin 18 yaşdan kiçiklərdə istifadəsinə icazə verilmir. Paxlovid kimi, virusla təmasdan əvvəl və ya sonra istifadə üçün icazəli deyil. Həmçinin Covid-19 səbəbilə xəstəxanaya yatdıqdan sonra müalicəyə başlananda fayda göstərmədiyindən bu vəziyyətdə müalicəyə başlamaq üçün də icazəli deyil.

Təsir mexanizmi

Covinavir SARS-CoV-2 virusunun genetik koduna səhvlər əlavə edərək onun daha çox çoxalmasının qarşısını alır. 40 tabletdən ibarət müalicədə beş gün ərzində 12 saat ara ilə gündə dörd dəfə 200mg tabletlər qəbul edilir. Beş gündən uzun istifadəsinə icazə verilmir.

Covinavirin effektivlik tədqiqatı

Təcili İstifadə İcazəsi üçün ilkin məlumatlar ağır Covid-19 və/və ya xəstəxanaya yatış riski yüksək, yüngül və orta dərəcəli, xəstəxanada yatmayan Covid-19 xəstələrində Molnupiraviri araşdıran randomizə edilmiş, ikiqat kor, plasebo nəzarətli MOVe-OUT tədqiqatından alındı. Qrupa xroniki tibbi vəziyyəti olan və ya başqa səbəblərlə SARS-CoV-2 infeksiyası riski yüksək, Covid-19 peyvəndi olmamış 18 yaş və daha yuxarı yetkinlər daxil idi.

Tədqiqatın nəticəsi 29 günlük izləmədə hər hansı səbəbdən xəstəxanaya yerləşdirilən və ya ölənlərin payı ilə ölçüldü. Plasebo alan 699 nəfərin %9,7-si ilə müqayisədə Molnupiravir alan 709 nəfərin %6,8-i xəstəxanaya yerləşdirildi və ya öldü. Plasebo alan 9 nəfərə qarşı Molnupiravir alan bir nəfər izləmə zamanı öldü. Molnupiravirin Covid-19 müalicəsində təhlükəsizliyi və effektivliyi qiymətləndirilməyə davam edir.

Covinavirin yan təsirləri

Sınaqda müşahidə olunan yan təsirlərə ishal, ürəkbulanma və başgicəllənmə daxil idi.

Heyvanların çoxalma tədqiqatlarına görə, hamiləlikdə Molnupiravir dölə zərər verə bilər. Buna görə hamiləlikdə tövsiyə edilmir. Yalnız həmin xəstə üçün faydaların risklərdən üstün olduğu müəyyənləşdirildikdən və mütəxəssis potensial fayda və riskləri hamilə şəxsə bildirdikdən sonra reseptlə verilə bilər. Hamilə qalmağı düşünən qadınlara müalicə zamanı və sonrakı dörd gün ərzində etibarlı kontrasepsiya üsulunu düzgün və davamlı tətbiq etmək tövsiyə olunur. Dərmanı alan kişilərə də müalicə zamanı və sonra ən azı üç ay etibarlı kontrasepsiyanı düzgün və davamlı tətbiq etmək tövsiyə edilir.

Təcili İstifadə İcazəsi nədir?

FDA təsdiqindən fərqli qaydalar ehtiva edən Təcili İstifadə İcazəsinin (EUA) verilib-verilməməsinə qərar verərkən FDA mövcud elmi sübutların hamısını qiymətləndirir, məlum və ya potensial riskləri məlum və ya potensial faydalarla diqqətlə tarazlaşdırır.

Mövcud elmi sübutları tam nəzərdən keçirən FDA Paxlovidin icazə verilən xəstələrdə yüngül və orta Covid-19 müalicəsində, Molnupiravirin isə başqa Covid-19 müalicələrinə çıxışı olmayan və ya klinik uyğun olmayan bəzi yetkinlərdə yüngül və orta Covid-19 müalicəsində effektiv ola biləcəyinə qərar verdi. Həmçinin müəyyən şərtlərdə istifadə zamanı hər iki dərmanın məlum və potensial faydalarının risklərdən üstün olduğunu bildirdi. Hər ikisinin ekvivalent, təsdiqlənmiş və mövcud alternativi yoxdur.

Təcili İstifadə İcazəsi çərçivəsində Covid-19 müalicəsində Paxlovid və Covinavirin icazəli istifadəsinə dair mühüm məlumatlar verən formalar səhiyyə işçilərinə təqdim edilir. Bunlara doza təlimatları, mümkün yan təsirlər və dərmanların kimlərə yazıla biləcəyi daxildir.