Xərçəng xəstələrinə palliativ müalicənin TELESƏHİYYƏ ilə çatdırılması

Xəstəxanada yatmayan xərçəng xəstələrində palliativ müalicənin tətbiqi çoxlu çətinliyi də özü ilə gətirir.

Palliativ müalicə ciddi və/və ya proqressiv xəstəliyi olan insanlara diaqnozdan etibarən bütün xəstəlik müddətində verilən, həyat keyfiyyətini artırmağı hədəfləyən müalicələrdir. Hərfi mənası "müvəqqəti çarə, üstünü örtmə" olan palliasiya çox vaxt terminal (son) dövrdə verilən dəstəkləyici müalicələr kimi qəbul edilsə də, palliativ müalicələr bütün xəstəlik boyunca tətbiq edilir. Daha açıq ifadə etsək; xərçəng kimi ciddi və ağır xəstəlikdə həm xəstəliyin özünə aid, həm də müalicənin yarada biləcəyi, xəstənin həyat rahatlığını pozan çoxsaylı təsirlər var. Bunlar ağrı, ürəkbulanma və qusma, ishal, ödem, sidiyə getmə və böyrək problemləri, ümumi halsızlıq, psixoloji problemlər və s. ola bilər. İnsanların ciddi xəstəlikləri olsa da, gündəlik fəaliyyətlərini yerinə yetirə bilmələri, bəlkə dolanışıqlarını təmin etdikləri işlərini davam etdirə bilmələri, bunlar mümkün olmasa belə xəstəlik prosesinin çətinliklərini ən yüngül şəkildə yaşamaları üçün lazım olan yanaşmaya "palliativ qayğı / dəstəkləyici müalicə" deyilir.

Palliativ müalicəni telesəhiyyə ilə təqdim etmək mümkündürmü?

REACH PC-nin tədqiqatlarına görə "telesəhiyyə / teletibb" bu çətinliklərin həlli ola bilər. Əlbəttə, bu tətbiqin də özünəməxsus bəzi problemləri var.

Telesəhiyyəmüəyyən məsafədən tibbi xidmət çatdırmaq üçün internet kimi şəbəkə xidmətlərindən istifadə edən və beləliklə həkimlə xəstənin eyni vaxtda eyni yerdə olmasını tələb etməyən xidmətdir.

Bostondakı Massachusetts xəstəxanasından Doktor Jennifer Temel2020-ci ildə virtual keçirilən ASCO Quality Care Simpoziumunun tədris bölməsində REACH PC tədqiqatının nəticələri əsasında palliativ müalicədə telesəhiyyənin istifadəsini müzakirə etdi.

Dr. Temel palliativ müalicənin birbaşa xəstəxanada aparılmasının xərçəng xəstələri üçün daha çox vaxt, pul və enerji itkisinə səbəb ola biləcəyinə toxundu.

Yetərli palliativ qayğı klinikasının olması xəstəxanalar üçün diqqətəlayiq sahədir, lakin maddi sərmayə və səhiyyə mütəxəssislərinin işə götürülməsini tələb edir.

Bu cür problemlər palliativ müalicədə telesəhiyyənin istifadəsini cəlbedici edir.

Palliativ müalicədə mütəxəssis çatışmazlığı

İctimai Sağlamlıq üzrə İllik Hesabat 2014-cü ildə Amerikada hər 20.000 yetkin insan üçün yalnız 1 palliativ qayğı mütəxəssisinin olduğunu bildirdi.

2019-cu il Ştatlar hesabatında isə Amerikadakı xəstəxanaların yalnız %72-sində 50 və ya daha çox çarpayılı palliativ qayğı mərkəzinin olduğu bildirildi.

Yaşadığı yer və sosial-iqtisadi mühiti baxımından əlverişsiz vəziyyətdə olan, ciddi xəstəlikləri olan insanlar üçün palliativ müalicə sadəcə xəyaldır.

Mövcud sistemdəki çatışmazlıqlar bu əlverişsizliyi daha aydın göstərir. Bir çox palliativ qayğı mütəxəssisi xəstələri ilə yalnız başqa klinik ziyarətlər üçün xəstəxanaya gəldikləri vaxt görüşə bilir. Bu da mütəxəssislərin daha yaxşı xidmət göstərməsinə mane olur.

Palliativ qayğı üçün telesəhiyyə ilə bağlı xüsusi məqamlar

Palliativ qayğıda telesəhiyyə istifadəsinin bəzi mənfi tərəfləri var. Bunlardan biri video vasitəsilə ünsiyyətdə insanlar arasındakı istiliyi, təması və diqqəti çatdırmağın çətin olmasıdır.

Palliativ qayğı mütəxəssisləri xəstələrini proqnoz və vəsiyyət kimi bir çox mühüm və həssas mövzuda məlumatlandırmağa məsuldurlar. Video görüşlərdə belə söhbətlərin xəstələr və yaxınları tərəfindən necə başa düşüləcəyi isə müəmmadır.

Bununla məhdudlaşmır, video vasitəsilə opioidlərin reseptlə yazılmasında da bəzi maneələr var.

Bu narahatlıqlara baxmayaraq, ENABLE tədqiqatında onkoloji müalicəyə əlavə olaraq telefonla aparılan həftəlik maarifləndirici palliativ müalicənin yalnız onkoloji müalicə alan xəstələrlə müqayisədə həyat keyfiyyətini artırdığı sübut edildi. Tədqiqat 2009-cu ildə JAMAjurnalında yayımlandı.

REACH PC telesəhiyyənin həyata keçirilə bilməsi tədqiqatı

Temel REACH PC-nin hələ davam edən tədqiqatı olan, irəliləmiş iri hüceyrəli ağciyər xərçəngi xəstələrində video vasitəsilə palliativ müalicə alanlarla birbaşa xəstəxanaya gələrək müalicə alanların müqayisəsini açıqladı.

REACH PC-nin əsas məqsədi telesəhiyyənin palliativ müalicə alan onkoloji xəstələrdə digər xəstələrlə bərabər nəticələr verib-verməyəcəyini müəyyən etməkdir.

Hazırda REACH PC çox müxtəlif, geniş coğrafiyada 20 sahədə 581 xəstəni tədqiqata qeydə almışdır. Bunlar əlaqə saxlanılan xəstələrin yalnız yarısıdır. Tədqiqat üçün 1250 xəstə ilə görüşülmüşdür.

Tədqiqatda iştirakdan imtina edən xəstələrin %7.6-sı "texnologiyaya etibarsızlıq" səbəbindən qatılmadığını bildirdi. Qatılmayanların böyük əksəriyyətinin səbəbi tədqiqata maraq göstərməmək (%35.1) və/və ya palliativ müalicəyə maraq göstərməmək (%22.9) kimi bildirildi.

İştirakçılar arasında yaşlılar çoxluq təşkil edir. Tədqiqata qatılanların %60-ı 60 yaşdan böyükdür və hər 3 iştirakçıdan 1-i 70 yaşdan yuxarıdır.

İştirakçılar arasında telesəhiyyə ilə müalicə alanlarda müalicəni dayandırma birbaşa görüşərək müalicə alanlardan daha çoxdur (%13.6-ya qarşı %9.1)

Video müalicələr barədə soruşulduqda palliativ qayğı mütəxəssislərinin %64.3-ü heç bir çətinliklə qarşılaşmadığını bildirdi. Bu göstərici %65.5 olan birbaşa müalicələrlə demək olar eynidir.

Mütəxəssislərin video müalicələr zamanı yaşadığı problemlərin böyük əksəriyyəti texniki nasazlıqlarla bağlıdır (%19.1). Mütəxəssislərin yalnız %1.4-ü video vasitəsilə müalicədə narahat hiss etdiyini, %1.5-i isə xəstə ilə səmimiyyət qurmaqda çətinlik çəkdiyini bildirdi.

Video ünsiyyət ədəb qaydaları

Dinləyərkən reaksiya vermək və xəstənin dediyini tam anladığımızı göstərmək üçün dediklərini xülasə etmək kimi strategiyalar palliativ müalicədə uğura çatmaq üçün əsas davranışlardır

Dr. Temel mütəxəssislərin video müalicələrdə çatışmayan xəstə təmasını kompensasiya etmələri üçün "video ünsiyyət ədəb qaydaları" adlandırdığı texnika tövsiyə edir. Bu texnika xəstə danışarkən kameraya baxmağı, başını tərpədərək dinlədiyini göstərməyi və xəstənin sözünü bitirdiyinə əmin olmaq üçün danışmazdan əvvəl bir qədər gözləməyi ehtiva edir.

Palliativ müalicənin gələcəyi telesəhiyyədirmi?

Mən də palliativ müalicə kimi mürəkkəb müayinələrin üzbəüz müalicədən telesəhiyyəyə keçidi ilə bağlı narahatlığını bildirən onkoloqlar arasında olduğumu qeyd etməliyəm. Hər şeyə baxmayaraq, REACH PC tədqiqatının ilkin nəticələri telesəhiyyənin çox dəyərli vasitə olduğunu göstərir.

Üzbəüz müalicə ilə telesəhiyyə arasındakı fərqi minimuma endirmək üçün etibarlı əlaqə qurmaqda və xəstələrlə aramızdakı səmimiyyəti təmin etməkdə daha ətraflı praktik strategiyalar müəyyənləşdirməliyik.

Əlavə olaraq, texnologiya istifadəsindən qaynaqlanan müalicədəki qəfil dəyişikliklərin yaratdığı bərabərsizliyə daha diqqətli olmalıyıq. COVID-19 pandemiyası dövrünün telesəhiyyə təcrübələrinə əsasən Houston Methodojik Xərçəng Mərkəzindəki tədqiqatçılar xəstələrin yaşlılıq, aşağı gəlir və sığortasızlıq kimi səbəblərlə telesəhiyyə xidməti almaqdan imtina etdiklərini bildirdilər. Bu tədqiqat PCO Onkologiya Praktikasıjurnalında yayımlandı.

Göstərilən səbəblərə görə palliativ müalicədə hibrid sistemə ehtimal ki, həmişə ehtiyac olacaq.

Nəhayət, Alvin Toffler-in Future Shock adlı kitabındakı tövsiyələrə diqqət etməliyik. Cənab Toffler kitabında "21-ci əsrin savadsızları oxuyub-yazmağı bilməyənlər deyil, öyrənə bilməyənlər, öyrəndiklərini unuda bilməyənlər və yenidən öyrənə bilməyənlərdir." deyir.

Palliativ müalicədə ənənəvi model həmişə yenidən öyrənilməyə ehtiyac duyacaq.

*

ƏLAQƏLİ MÖVZULAR

• Evləri mini-xəstəxanalara çevirəcək 6 yol
• Koronavirus xəstəliyi Covid-19 və məsafədən səhiyyə Teletibb – Demək olar qüsursuz