Xərçəngin erkən diaqnozu üçün skrininq proqramlarının xərçəngin tezliyinə və xərçəngə bağlı ölüm səbəblərinə təsiri

Beynəlxalq təlimatlara uyğun aparılan xərçəng skrininqlərinin xərçəng tezliyinə və xərçəngdən ölümlərə mühüm təsiri olduğu bilinir. Bu skrininqlər həm də indiki və gələcək xərçəng yükünün azalmasına töhfə verir.

ASCO 2020 Konqresi çərçivəsində xərçəng insidansı (tezliyi) və xərçəngə bağlı ölüm meyllərini dərindən anlamaq üçün aparılmış tədqiqat paylaşıldı. Tədqiqatda xərçəng statistikası və ABŞ əhali məlumatları əsasında yaradılmış analizlə 2040-cı ildə xərçəng tezliyinin və xərçəngdən ölümlərin təxmini qiymətləndirilməsi aparıldı. 2020 etibarilə ən geniş yayılmış və ölümcül 10 xərçəngin orta illik tezliyinin (2011-2015) və ölüm göstəricilərinin (2012-2016) 2040-cı ilədək proyeksiyası göstərildi.

Xərçəng məlumatlarında 2020-nin 2040-cı ilə proyeksiyası ABŞ üçün belə oldu

2020-ci il etibarilə ən çox rast gəlinən xərçənglər süd vəzi, prostat, ağciyər, kolorektal xərçənglər olduğu halda, 2040-cı il təxminlərində ən çox rast gəlinən xərçənglər süd vəzi, ağciyər xərçəngi, melanom (dəri xərçənginin bir növü) və kolorektal xərçəng oldu.

2020-ci ildə ən çox ölümə səbəb olan xərçənglər ağciyər, kolorektal, mədəaltı vəzi və süd vəzi xərçəngi olduğu halda, 2040-cı il təxminlərində xərçəngdən ölüm sıralaması ağciyər, mədəaltı vəzi, qaraciyər və qaraciyərdaxili öd axacağı xərçəngi ilə kolorektal xərçəng oldu.

Tədqiqatda maraqlı nəticələr əldə edildi. Məsələn, prostat xərçəngi 2020-də ən çox rast gəlinən xərçənglər arasında olduğu halda, 2040-da xərçəng insidansı sıralamasında əhəmiyyətli azalma ilə 14. yerə enəcəyi proqnozlaşdırıldı.

Bunun əksinə melanomda demək olar eyni nisbətdə artım görüldü. 2020-də və 2040 proyeksiyasında süd vəzi xərçəngi yenə ən çox rast gəlinən xərçəngdir. Son bir neçə onillikdə süd vəzi xərçəngindən ölümlərdə azalma olmuşdu. Bu azalmanın ardıcıl şəkildə 2040-cı ildə də davam edəcəyi görünür. Süd vəzi xərçəngi hallarının artmasına baxmayaraq ölüm göstəricilərində bu ardıcıl azalma çox vacibdir. Bu nəticədə süd vəzi skrininqi və müalicəsindəki irəliləyişlərin rolu böyükdür.

Ağciyər xərçəngi xərçəngə bağlı ölümlər sıralamasında 2020-ci ildə və 2040 proyeksiyasında birinci yerdədir. Ağciyər xərçəngi sabit şəkildə xərçəngə bağlı ölümlər arasında birinci yerdə olsa da, 2040-cı ildə ağciyər xərçəngindən ölüm sayının azalması gözlənilir. Bunu ağciyər xərçənginin erkən diaqnozunda istifadə edilən aşağı şüalanma dozalı döş qəfəsi KT skrininqi, siqaret çəkmə nisbətlərinin azalması və müalicədəki inkişaflarla izah etmək mümkündür.

Mədəaltı vəzi xərçəngindən ölümlərin 2040-cı ildə daha da artacağı proqnozlaşdırılır. Mədəaltı vəzi ilə əlaqəli ölüm sayının artmasının çox səbəbi var. Mədəaltı vəzi xərçəngi üçün tövsiyə olunan skrininq testinin yoxluğuna görə erkən diaqnozun çətin olması bu artımda mühüm amillərdəndir.

Nəticə

Xülasə, bu tədqiqat xərçəng skrininq proqramlarının gələcək illərdə xərçəng diaqnozu və ölüm sayına təsirini göstərməsi baxımından çox dəyərlidir. Həmçinin belə tədqiqatlar ölkələrin səhiyyə xidmətlərini planlaşdırmasına və səhiyyə siyasəti yaratmasına böyük töhfə verəcək. Daha uğurlu nəticələr üçün skrininq proqramlarının cəmiyyətə geniş yayılması və hamının təlimatlarla müəyyən edilmiş skrininq proqramlarına çıxışının olması vacibdir.