Xərçəngin son dövründə xəstəliyin gedişindən xəbərdar olmaq və ya olmamaq!

Son dövr xərçəng xəstələrinin tibbdə proqnoz adlandırılan xəstəlik gedişinibilib-bilmədiklərinin araşdırıldığı və proqnoz məlumatlılığının xəstəlik prosesinə təsirləri barədə dəyərli tədqiqat dərc edilmişdir.

The Oncologist elmi jurnalında dərc edilmiş tədqiqatda onkologiyada “terminal” adlandırılan son dövr xərçəng xəstələrinin %40-dan çoxunun, yəni təxminən yarısının xəstəliyinin gedişi barədə kifayət qədər məlumat və məlumatlılığa malik olmadığı görülmüşdür. Ölkəmizdə bu nisbətin daha yüksək olduğunu düşünürük.

Pis proqnozla üzləşmək istəməmək lazımsız müalicələrə və xüsusilə həyatın son dövründə çox mühüm olan palliativ qulluğun pozulmasına səbəb olur. Həmçinin qalan prosesin daha travmatik və stresli keçməsində bunun payı böyükdür. Buna görə xəstələrdə diaqnoz və proqnoz barədə düzgün şüurun yaranması xərçəng araşdırmalarında tez-tez vurğulanan mövzudur. Çünki lazımsız müalicələrin qarşısını almaq və həyat keyfiyyətini artıracaq qulluğa yönəlmək üçün ən mühüm şərt budur.

Xəstənin pis proqnozla üzləşmək istəməməsinə hörmət edilməlidir. Lakin xəstə proqnozu düzgün bilməyə hazırlanmalıdır.

Bu tədqiqatda xəstələr başlanğıcda xəstəlik gedişi barədə məlumatlılığına görə 4 qrupa ayrılmışlar

• proqnozu bilməyən və öyrənmək istəməyən qrup (%8),
• bilməyən, lakin öyrənmək istəyən qrup (%17),
• proqnozu bilən və yetərsiz məlumatlılığı olan qrup (%15) və
• proqnozu bilən və kifayət qədər məlumatlı olan qrup (60)

Riyazi model vasitəsilə mövcud məlumatlılıq kateqoriyasından digərinə keçid ehtimalı hesablanmışdır. Tədqiqat boyunca xəstələrin proqnoz məlumatlılığında dəyişiklik olmadığı, lakin vəziyyəti daha çox anlamağa yönəlmiş davranış meylində dəyişiklik olduğu görülmüşdür. Başlanğıcda xəstələrin %60-ının düzgün dərəcədə məlumatlı, %15-inin yetərsiz məlumatlı olduğu, %17-sinin proqnozu bilmədiyi, lakin öyrənmək istədiyi, yalnız %8-inin həm bilməyən, həm də öyrənmək istəməyən qrupda olduğu görülmüşdür.

Proqnozu bilməyən və bilmək istəməyən qrupun digər məlumatlılıq kateqoriyalarına keçmə ehtimalının ən aşağı olduğu görülmüşdür. Ölümə çox yaxın dövrdə xəstələrin %82-sinin kifayət qədər məlumatlılığa çatdığı, %18-inin hələ yetərincə xəbərdar olmadığı, %3.6-sının tam inkarda olduğu tapılmışdır. Bu xəstələr üçün ölümə hazırlıq mümkün olmur.

Tapıntılara görə onkoloqlar hər xəstəyə uyğun şəkildə və mümkün qədər qısa müddətdə proqnoz barədə danışmalıdırlar. Əlbəttə, terminal xərçəng xəstələrində düzgün məlumatlılıq yaranması üçün müəyyən vaxt lazımdır. Bu baxımdan proqnoz barədə məlumatlılığın düzgün vaxtda yaranması üçün həkim məlumatlandırmaya erkən başlamalıdır.

Bu tədqiqat Tayvanda aparılmışdır; burada proqnoz xəstədən çox ailəsinə açıqlanır və xəstəyə nə qədər deyiləcəyi ailənin seçimindən asılıdır. Ölkəmiz də daxil olmaqla bir çox ölkədə vəziyyət oxşardır.

Dünyadakı bir çox xərçəng həkimi proqnoz barədə danışmaq üçün kurativ (tam sağaldan) müalicələri davam etdirməyin faydasız olduğu vaxta və ya xəstə və yaxınları məlumat istəyənə qədər gözləməyi seçir. Lakin vaxtın düzgün seçilməməsi arzuolunmaz nəticələr yarada bilər. Xəstələrin “həyat sonu qulluq” qərarlarını tutarlı verə bilməsi üçün idrak baxımından kifayət vəziyyətdə olmaları lazımdır. İrəliləmiş xərçəng diaqnozundan sonra mümkün qədər tez proqnoz barədə məlumat verilməsi tövsiyə olunur.