Xəstələrin xərçəng üçün istifadə olunan tibbi terminləri anlamadığının fərqindəyikmi?

Xərçəngdən söhbət gedəndə xəstələrin və yaxınlarının əsas şikayətlərindən biri xəstəlikləri haqqında kifayət qədər məlumatlarının olmamasıdır. Bunun ən mühüm səbəbi də həkimlərdən yetərli məlumat ala bilməmək və ya həkimlərin səhiyyə işçisi olmayan şəxslərin anlamaqda çətinlik çəkəcəyi tibbi dildən istifadə etməsidir.

30 noyabr 2022-ci ildə JAMA Network Open jurnalında dərc edilmiş tədqiqata görə, onkoloqların və digər həkimlərin istifadə etdiyi tibbi terminlər bəzən xəstələr tərəfindən yanlış anlaşılır.

Sorğuda iştirak edən xəstələrin təxminən 21%-i "xərçəng irəliləyir" ifadəsinin mənfi xəbər olduğunu anlamadı və 34%-ü "müsbət limfa düyünləri" ifadəsinin xərçəngin yayıldığını göstərdiyini anlamadı.

Tədqiqata tibb sahəsində işləməmiş və ya səhiyyə təhsili almamış 215 xəstə daxil edildi. İstifadə olunan tibbi terminləri anladıqlarını göstərmək üçün şifahi və ya yazılı sorğu doldurdular.

Xəstələrin median yaşı 42 idi və 63%-ü qadın idi. Əksəriyyət universitet məzunu idi (32,3%) və ya magistratura/doktorantura təhsili almışdı (32,3%); qalanlarının bir qədər universitet təcrübəsi (16,1%), önlisans dərəcəsi (8,3%), orta məktəb diplomu (9,2%) və ya bir qədər orta məktəb təcrübəsi (1,4%) vardı.

İştirakçıların demək olar hamısı (96,3%) mənfi skrininq nəticələrinin xərçəng aşkarlanmadığını göstərdiyini anladı. 

Xəstələrin əksəriyyəti (79,1%) "şişiniz irəliləyir" ifadəsinin pis xəbər olduğunu anladı və 66,5%-i "müsbət limfa düyünləri" ifadəsinin xərçəngin yayıldığı mənasına gəldiyini anladı.  

Az sayda xəstə "febril" (hərarətli) (9,3%) və ya "gizli infeksiya" (1,9%) terminlərini anladı. Lakin 75,3%-ü ac qalmalısınız mənasını verən "ağızdan heç nə" ifadəsinin nə demək olduğunu anlamışdı.

Əslində bu nümunələrin sayını artırmaq olar. Üstəlik, bu nümunələr müxtəlif mədəniyyətlərdə və dillərdə də dəyişir.

Anlaşılması çətin onkoloji terminlərə nümunələr:

• "Xərçəng" və "şiş" terminləri çox vaxt yaxşı anlaşılmır. Şiş bərk və ya maye ilə dolu ola bilən anormal toxuma kütləsidir. Hər şiş bədxassəli deyil, lakin hər xərçəng bədxassəlidir, yəni yayılma xüsusiyyətinə malikdir.
• "Müalicəyə cavab verdi" cümləsi də yanlış başa düşülə bilər. Müalicəyə cavab vermək xəstə üçün müsbət haldır.
• "Genetik" və "irsi" terminləri də xərçəngdə tez-tez qarışdırılır. Bütün xərçənglər genetikdir, yəni gen zədələnməsi olmadan və bu zədələr toplanmadan xərçəngləşmə baş vermir. Bununla belə, xərçənglərin yalnız təxminən 10-15%-i irsidir, yəni valideynlərdən ötürülən dəyişmiş genlər irsi xərçənglərdən məsuldur. Buna görə xərçəngdə genetik test deyiləndə ilk növbədə xərçəngin yaranmasına təkan verə bilən gen dəyişikliklərinin yoxlanması başa düşülməlidir. Xərçəngin irsi olub-olmadığını anlamaq üçün aparılan genetik testlər isə fərqlidir (baxın: xərçəngdə genetik testlər).

Bu tədqiqatın nəticələri xərçəngdə geniş istifadə olunan bir çox tibbi terminin yanlış anlaşıldığını və verilən mənanın çox vaxt nəzərdə tutulanın tam əksi olduğunu göstərir. Buna görə xəstələr və yaxınları ilə danışarkən mümkün qədər tibbi ifadələrdən qaçmaq və aydın izah vermək lazımdır.