عود سرطان پستان پس از درمان با متابولیسم چربی مرتبط شد

سرطان پستان از انواع سرطانی است که در سال‌های اخیر بیشترین پیشرفت درمانی در آن دیده شده؛ به‌طوری‌که میزان بقای 5 ساله، بیانگر بهبودی کامل، به %90 رسیده است. با این حال، خطر عود بیماری پس از درمان هنوز مشکل مهمی است. بر اساس پژوهشی جدید، اگر پس از درمان سلول سرطان پستان باقی بماند، متابولیسم چربی (لیپید) این سلول‌ها تفاوت‌هایی نشان می‌دهد. این موضوع چه معنایی دارد؟

اخیراً مطالعات درباره عوامل مرتبط با بازگشت بیماری پس از درمان (موسوم به عود یا رلاپس) افزایش یافته‌اند. این مطالعات عموماً برای درک تغییرات مسیرهای تولید انرژی سلول سرطانی بودند. به همین منظور، در پژوهشی تازه‌منتشرشده، با بررسی پروفایل ژنتیکی «سلول‌های باقی‌مانده پس از درمان» تلاش شد عوامل مرتبط با عود مشخص شوند. دو عامل مهم، اعتبار علمی مطالعه را افزایش می‌دهند:

1. با دست‌کاری‌های ژنتیکی در مدل‌های موش، عود سرطان به‌شکلی که در انسان رخ می‌دهد ایجاد شد.
2. با استفاده از ارگانوئیدهای 3 بعدی (ساختارهای شبیه اندام)، «سلول‌های باقی‌مانده پس از درمان» به‌طور مؤثر جداسازی (ایزوله) شدند.

نتایج تحلیل ژنتیکی نشان داد این سلول‌های جداشده و باقی‌مانده پس از درمان، مولکول‌های چربی-لیپید را متفاوت از سلول‌های طبیعی متابولیزه می‌کنند.

در حالت طبیعی، در نتیجه تنفس هوازی سلول‌های ما، گونه‌های فعال اکسیژن (ROS) ایجاد می‌شوند. این گونه‌ها توسط آنزیم‌های مختلف میتوکندری خنثی می‌شوند. اگر در سلول‌ها مقدار زیادی گونه فعال اکسیژن وجود داشته باشد، ممکن است به DNA سلول آسیب بزند. در نتیجه بیماری‌هایی مانند نارسایی قلبی، بیماری‌های دستگاه عصبی، دیابت و سرطان می‌توانند پدید آیند. در پژوهش مشاهده شد سلول‌های یادشده گونه‌های فعال اکسیژن را در سطح بالا نگه می‌دارند و به این ترتیب احتمال ایجاد جهش‌هایی در DNA سلول را افزایش می‌دهند که می‌توانند باعث عود سرطان شوند. وقتی همان مطالعه روی سلول‌های سرطانی انسانی انجام شد، تغییرات مشابهی در متابولیسم چربی دیده شد.

این مطالعه از نظر درمان سرطان چه معنایی دارد؟

• عود بیماری در سرطان، یکی از عوامل مهم دشوارکننده درمان سرطان است. شناسایی پیشاپیش عود سرطان می‌تواند امکان توسعه رویکردهای پیشگیرانه را فراهم کند.
• متابولیسم سلول سرطانی با سلول سالم بسیار متفاوت است. تغییرات متابولیسم سرطان با متاستاز و مقاومت دارویی در سرطان مرتبط دانسته می‌شوند.
• اهمیت این مطالعه، کشف وابستگی عود سرطان به تغییرات «متابولیسم چربی» نیز هست.
• شناسایی تغییرات متابولیسم چربی در سلول سرطانی، راه توسعه درمان‌های هدفمند را روشن می‌کند.
• برای شناسایی عود سرطان در «مرحله زودهنگام»، تلاش می‌شود آزمایش‌هایی برای شناسایی مولکول‌های چربی از خون یا ادرار ساخته شوند. باید تأکید کرد که چنین آزمایشی در کاربرد بالینی وجود ندارد و پژوهش‌ها در سطح آزمایشگاهی ادامه دارند. .

مطالعه بیشتر: متابولیسم سلول سرطانی: اثر واربورگ

سلول سرطانی، از میان 10 ویژگی بنیادی خود، یکی تغییر متابولیسم انرژی را دارد. سلول‌های سرطانی که سریع و کنترل‌نشده تکثیر می‌شوند، به انرژی زیادی نیاز دارند؛ به همین دلیل منابع و مسیرهای انرژی را تغییر می‌دهند. تغییرات مرتبط با متابولیسم سرطان را پزشک آلمانی برنده نوبل، Otto Heinrich Warburg، توضیح داد. این تغییرات متابولیسم سلول‌های سرطانی «اثر واربورگ» نام گرفتند. در شکل زیر، اثر واربورگ به‌صورت نمودار نشان داده شده است.

سلول‌های طبیعی (تمایزیافته/سالم) در محیط دارای اکسیژن و دارای اکسیژن، از مسیرهای متفاوت انرژی تولید می‌کنند. در محیط دارای اکسیژن، سلول‌های طبیعی تنفس هوازی انجام می‌دهند و در نتیجه انرژی تولید می‌شود. در محیط بدون اکسیژن، انرژی را با فرایندی به نام «گلیکولیز» تولید می‌کنند و به‌دنبال آن اسیدلاکتیک ساخته می‌شود. علت خستگی/درد عضله پس از ورزش شدید، همین اسیدلاکتیک است.

اما بیشتر سلول‌های تومور، بدون توجه به وجود اکسیژن محیط، با گلیکولیز انرژی تولید می‌کنند. در نتیجه اسیدلاکتیک در محیط جمع می‌شود و محیطی اسیدی به وجود می‌آید. سرعت گلیکولیز سلول‌های سرطانی 200 برابر بیشتر از سلول‌های طبیعی است.

بنابراین محیط اسیدی علت سرطان نیست، بلکه پیامد آن است. درمان‌های قلیایی نه‌تنها نمی‌توانند درمان سرطان باشند، بلکه ممکن است آغازگر مشکلاتی شوند که حتی به مرگ می‌انجامند

اثر واربورگ چگونه ایجاد می‌شود؟

تصور می‌شود جهش‌های سلول‌های سرطانی اثر واربورگ را تحریک می‌کنند. همچنین آسیب میتوکندری، محل تنفس هوازی سلول، یا پایین بودن اکسیژن اطراف سلول‌های تومور، باعث می‌شود سلول‌های سرطانی ژن‌های میتوکندری را در حالت غیرفعال نگه دارند.

ممکن است برایتان جالب باشد:

• هدف گرفتن سلول‌های سرطانی آغازگر متاستاز از طریق گیرنده اسید چرب تازه‌کشف‌شده CD36