ایمنی پس از ابتلا به کووید چقدر می‌ماند؟ 6 ماه یا 12 ماه؟
در این مقاله
کروناویروس تازه، SARS-CoV-2، بیماری کووید-19 را ایجاد می‌کند. مهار همه‌گیری آن با وجود چند واکسن مؤثر هنوز دشوار است. علت این دشواری، ظهور شکل‌هایی از ویروس است که واگیردارتر و در برابر آنتی‌بادی‌ها مقاوم‌تر به نظر می‌رسند؛ این شکل‌ها همان واریانت‌ها هستند.
بر پایه پژوهشی تازه که در Nature منتشر شده است، در افرادی که قبلاً کووید-19 گرفته و واکسینه نشده‌اند، تعداد سلول‌هایی که مانع اتصال ویروس SARS-CoV-2 به ناحیه اتصال گیرنده (RBD) در سطح سلول‌های انسانی می‌شوند، یعنی سلول‌های B بین 6 تا 12 ماه نسبتاً ثابت می‌ماند. سلول‌های B این کار را با ساختن آنتی‌بادی‌های خنثی‌کننده علیه ناحیه اتصال گیرنده کروناویروس انجام می‌دهند. این پاسخ آنتی‌بادی، پاسخ هومورال (مایعی) دستگاه ایمنی نامیده می‌شود.
توضیح شکل: سلول‌های B به‌طور طبیعی در بدن هستند و انواعی با آنتی‌بادی‌های گوناگون وجود دارند. برای حفظ انرژی و منابع، تا لازم نباشد تکثیر نمی‌شوند. پاتوژنی که برای نخستین بار وارد بدن می‌شود، بسته به اثرش، با احتمال زیاد از دستگاه ایمنی ذاتی می‌گریزد. آنتی‌ژنی که از این سد گذشته، به سلول B موجود در بدن با آنتی‌بادی مکمل خود متصل می‌شود و تکثیر آن سلول را برمی‌انگیزد. این تکثیر اختصاصیِ پاتوژن، تکثیر کلونال نام دارد. وقتی سلول‌های B به‌اندازه کافی زیاد شدند، به دو زیرگروه سلول پلاسما و سلول B حافظه تقسیم می‌شوند.
داده‌های تازه
پیش‌تر محاسبه می‌شد ایمنی افراد مبتلا به کووید-19، 4-6 ماه بماند، اما اطلاعات دوره بعد روشن نبود. در این مطالعه تازه، در بیشتر بیماران نسبت آنتی‌بادی خنثی‌کننده پس از ماه 6. به حالت فلات رسید، یعنی ثابت ماند.
اکنون معلوم است واکسیناسیون پاسخ هومورال قوی‌تری از عفونت ایجاد می‌کند و همه اجزای این پاسخ را افزایش می‌دهد. در نتیجه، فعالیت خنثی‌کنندگی سرم علیه واریانت‌های موردنظر، با فعالیت علیه Wuhan Hu-1 اصلی پس از واکسیناسیون افراد عفونت‌نگرفته قابل‌مقایسه یا گسترده‌تر است. سازوکار این پاسخ گسترده شامل ادامه جهش سوماتیک آنتی‌بادی، تغییر کلون‌های سلول B حافظه و پدید آمدن آنتی‌بادی‌های مونوکلونالِ بسیار مقاوم به جهش‌های RBD در SARS-CoV-2، از جمله جهش‌های واریانت‌های موردنظر، است. همچنین کلون‌های سلول B بیان‌کننده آنتی‌بادی‌های قوی و گسترده، با گذشت زمان به‌طور انتخابی در مجموعه باقی می‌مانند و پس از واکسیناسیون به‌شدت گسترش می‌یابند. داده‌ها نشان می‌دهند ایمنی بهبودیافتگان بسیار طولانی‌مدت خواهد بود و افرادی که با واکسن‌های mRNA موجود واکسینه شده و در حال بهبودی‌اند، آنتی‌بادی‌های در گردش و سلول B حافظه‌ای می‌سازند که باید علیه واریانت‌های SARS-CoV-2 محافظت ایجاد کنند.
سلول‌های B حافظه در برابر کروناویروس
سلول‌های B فعال‌شده طی پاسخ ایمنی با سلول‌های T هم‌منشأ تعامل می‌کنند و پیش از انتخاب شدن برای بخش سلول پلاسما، حافظه یا سلول B مرکز زایا، تا حدی بر اساس میل پیوندی به آنتی‌ژن، شروع به تقسیم می‌کنند. سلول‌های B بیان‌کننده آنتی‌بادی با میل پیوندی بالا، برای ورود به بخش سلول پلاسمای دیرپا ترجیح داده می‌شوند؛ بخش‌های حافظه متنوع‌ترند و می‌توانند مستقیم از سلول B فعال‌شده یا از مرکز زایا پدید آیند. سلول‌های حافظه برخاسته از مرکز زایا چون تقسیم‌های بیشتری دارند، جهش‌های بیشتری از انواع برخاسته مستقیم از سلول B فعال‌شده حمل می‌کنند.
در زیر ساختار یک گره لنفاوی که سلول‌های B در آن تولید می‌شوند دیده می‌شود:
عفونت SAR-CoV-2 به آنتی‌بادی‌های پایدار anti-RBD سرم و پاسخ خنثی‌کننده متناظر می‌انجامد. حدود %93 فعالیت خنثی‌کنندگی پلاسما بین 6 تا 12 ماه حفظ می‌شود. واکسیناسیون با تحریک تمایز بیشتر سلول پلاسما از بخش سلول B حافظه، پاسخ خنثی‌کننده را 1.5 برابر افزایش می‌دهد. تقویت سلول‌های B حافظه تکامل‌یافته‌ای که آنتی‌بادی‌های قوی و گسترده می‌سازند و وارد بخش سلول پلاسما می‌شوند، احتمالاً فعالیت سرولوژیک استثنایی افراد واکسینه‌شده و بهبودیافته علیه واریانت‌های موردنظر را توضیح می‌دهد.
درباره انتخاب و حفظ بخش سلول B حافظه اطلاعات کمی وجود دارد. عفونت SARS-CoV-2 با انباشت جهش‌های سوماتیک، پدید آمدن کلون‌های تازه و افزایش میل پیوندی، بخشی از سلول‌های حافظه می‌سازد که تا 12 ماه پس از عفونت به تکامل ادامه می‌دهند. همه این‌ها با ماندگاری طولانی مرکز زایا سازگارند. افزایش فعالیت علیه شکل‌های جهش‌یافته SARS-CoV-2 با افزایش میل پیوندی موازی است و با یافته‌هایی سازگاری دارد که از راه دایمریزاسیون یا ساخت آنتی‌بادی‌های اختصاصیِ مقاوم‌تر به جهش RBD، میل پیوندی آشکار آنتی‌بادی‌های anti-SARS-CoV-2 را بیشتر می‌کنند.
اپی‌توپ‌ها و گستره خنثی‌کنندگی
تکامل ادامه‌دار آنتی‌بادی در مراکز زایا به آنتی‌ژنی نیاز دارد که بتواند مدت طولانی در آن‌ها بماند. همچنین گزارش شده پروتئین و اسید نوکلئیک SARS-CoV-2 دست‌کم تا 2 ماه پس از عفونت در فلور روده وجود دارند. مستقل از منبع آنتی‌ژن، تکامل آنتی‌بادی به اپی‌توپ‌های هم‌پوشان با ناحیه اتصال ACE2 روی RBD کمک می‌کند؛ اپی‌توپ‌ها نواحی اتصال آنتی‌ژن به آنتی‌بادی‌اند. احتمالاً این‌ها اپی‌توپ‌هایی هستند که در معرض پروتئین اسپایک تریمر یا ذرات ویروس بوده‌اند.
واکسیناسیون پس از عفونت SARS-CoV-2
واکسیناسیون پس از عفونت SARS-CoV-2، با وارد کردن کلون‌های تازه سلول B به حافظه و گسترش کلون‌های پایدار، شمار RBDهای متصل‌شونده به سلول‌های حافظه را به‌ترتیب افزایش می‌دهد. کلون‌های پایدار بدون انباشت تعداد زیادی جهش بیشتر گسترش می‌یابند؛ این نشان می‌دهد گسترش کلونال سلول B حافظه انسان، نیازمند ورود دوباره به مرکز زایا نیست و از راه بخش سلول B فعال‌شده رخ می‌دهد.
توسعه قابل‌توجه گستره پس از عفونت و بهبود قوی پاسخ سرولوژیک و حافظه سلول B با واکسن mRNA مطرح می‌کند که بهبودیافتگان واکسینه‌شده باید بدون تغییر واکسن‌های موجود، از محافظت بالایی در برابر واریانت‌های نوپدید بهره ببرند. اگر پاسخ حافظه در افراد واکسینه‌شدهِ عفونت‌نگرفته نیز مشابه تکامل یابد، دوزهای تکمیلی با زمان‌بندی مناسب از واکسن‌های فعلی باید ایمنی محافظ علیه واریانت‌های در گردش ایجاد کنند.
*
موضوعات مرتبط
منابع
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.