با افزایش سن برای کاهش خطر سکته مغزی چه باید کرد؟

سکته مغزی چیست؟

سکته مغزی، قطع یا کاهش ناگهانی جریان خون به مغز است که در میان مردم به فلج مغزی شناخته می‌شود. در پزشکی در دسته «حوادث عروق مغزی» بررسی می‌شود. در نتیجه، چون اکسیژن و تغذیه کافی به مغز نمی‌رسد، سلول‌های مغز آسیب می‌بینند. حتی اگر وضعیت به حالت طبیعی بازگردد، بازگشت آسیب ایجادشده در مغز دشوار است. مهم‌ترین علت سکته، تجمع موادی در دیواره رگ است که جریان خون را محدود می‌کنند؛ این وضعیت را آترواسکلروز می‌نامیم.

آترواسکلروز، می‌تواند هر رگی در بدن، مانند رگ‌های قلب، مغز، بازوها، پاها و کلیه‌ها را درگیر کند. بسته به اینکه رگ کدام عضو را درگیر کرده باشد، به همان عضو آسیب می‌زند. با بزرگ‌تر شدن تجمع موادی مانند کلسترول، چربی و کلسیم درون رگ، رگ‌ها مسدود می‌شوند و سکته رخ می‌دهد. عوامل خطر آترواسکلروز عبارت‌اند از:

• فشار خون بالا،
• کلسترول بالای خون،
• مصرف سیگار،
• دیابت،
• چاقی,
• فعالیت بدنی کم و
• استعداد خانوادگی

اگر دقت کنیم، بیشتر این عوامل خطر (سیگار، چاقی، فعالیت بدنی کم و استعداد خانوادگی) از جمله علل اصلی سرطان هستند.

برای کاهش خطر سکته در سالمندی چگونه تغذیه کنیم؟

بر اساس پژوهش‌ها، مفیدترین الگوهای تغذیه برای کاهش خطر سکته، گیاه‌خواری و رژیم غذایی مدیترانه‌ایهستند.

مطالعه رژیم غذایی و قلب لیون، بیماری عروق کرونر قلبتغذیه بیماران مبتلا به این بیماری را بررسی کرد. نتایج بررسی‌ها نشان داد رژیم مدیترانه‌ای در مدت 46 ماه سکته مغزی و حمله قلبی را %60 کاهش می‌دهد . با این حال، زرده تخم‌مرغ و گوشت قرمز پرچرب موجود در این رژیم‌ها حاوی مولکولی پیش‌ساز آترواسکلروز هستند. از این رو، در افرادی که به‌طور متوسط 17.5 سال این دو رژیم را دنبال کردند، به دلیل مصرف تخم‌مرغ و غذاهای پرچرب موجود در رژیم، خطر قلبی‌عروقی افزایش یافت. بنابراین، به‌ویژه سالمندان هنگام پیروی از این رژیم‌ها باید به مصرف زرده تخم‌مرغ و گوشت توجه کنند. به‌عنوان راه‌حل، فایده خوردن گوشت سفید به جای گوشت قرمز بررسی شد. در نتیجه دیده شد که مقدار این مولکول پیش‌ساز آترواسکلروز طی 1 ماه به نصف کاهش یافت.

آترواسکلروز فقط بر اثر تغذیه ایجاد نمی‌شود. در برخی افراد، مولکول‌های پیش‌ساز آترواسکلروز مستقل از تغذیه در خون افزایش یافته‌اند. مولکول‌های مؤثر در ایجاد آترواسکلروز از راه کلیه از بدن دفع می‌شوند. با افزایش سن، کلیه ما کندتر کار می‌کند. در این حالت، مولکول‌های پیش‌ساز آترواسکلروز در خون بیشتر هم می‌شوند. بنابراین، مبتلایان به بیماری کلیوی و افراد مسن نیز باید زرده تخم‌مرغ و گوشت قرمز را به مقدار محدود مصرف کنند.

آیا فشار خون پایین برای همه وضعیت مطلوبی است؟

طبق راهنمای ملی پیگیری و درمان فشار خون انجمن قلب ترکیه، معیار طلایی اندازه‌گیری صحیح فشار خون، اندازه‌گیری داخل رگ است.

علاوه بر اندازه‌گیری داخل رگ، می‌توان با فشارسنج‌های دارای کاف و فشارسنج‌های الکترونیکی موجود در خانه‌هایمان نیز اندازه‌گیری کرد. برای اندازه‌گیری خانگی، فشارسنج‌های دارای کاف نتایج دقیق‌تری می‌دهند. اما افرادی که نمی‌توانند از این دستگاه‌ها استفاده کنند یا مشکل شنوایی دارند، می‌توانند فشارسنج الکترونیکی به کار ببرند. در فواصل معین باید با فشارسنج دارای کاف بررسی شود که این دستگاه‌ها نیز نتیجه درست می‌دهند یا نه.

عوامل مؤثر بر فشار خون ما؛

• وضعیت گرسنگی یا سیری ما
• فعالیت‌های بدنی
• سیگار
• قهوه

پیش از اندازه‌گیری فشار خون باید به چنین مواردی توجه کنیم؛

• پس از نشستن و تکیه دادن، باید دقت کنیم که بازو هم‌سطح قلب باشد و هنگام اندازه‌گیری صحبت نکنیم.
• اگر با فشارسنج دارای کاف اندازه‌گیری می‌کنیم، باید مطمئن شویم اندازه کاف با دور بازوی ما مناسب است.
• برای از قلم نیفتادن وضعیت نامطلوب احتمالی نباید به یک اندازه‌گیری اعتماد کنیم. باید دست‌کم 2 بار با فاصله زمانی اندازه‌گیری کنیم و میانگین آن‌ها را مقدار درست در نظر بگیریم.
• همچنین باید از هر 2 بازو اندازه‌گیری کنیم و مقدار بالاتر را مقدار درست بدانیم.
• اگر قرار است اندازه‌گیری مستمر انجام شود و بیمار تحت پایش فشار خون است، انجمن قلب ترکیه می‌گوید می‌توان اندازه‌گیری از بازوی راست را ترجیح داد.

در مطالعه‌ای بر بیماران دارای فشار خون پایین، فشار خون هم با فشارسنج و هم مستقیماً از داخل رگ اندازه‌گیری شد. در نیمی از این بیماران، فشار خون اندازه‌گیری‌شده از داخل رگ تا 30 mmHg پایین‌تر از فشار اندازه‌گیری‌شده با فشارسنج بود. فشار خون رگ‌های مغز ما همیشه از رگ‌های بازو پایین‌تر است. در بیماران مبتلا به تصلب شرایین، احتمال خطای اندازه‌گیری فشارسنج بیشتر است. وقتی در فرد مبتلا به تصلب شرایین، اندازه‌گیری از بازو فشار پایین را نشان می‌دهد، باید در نظر گرفت که فشار واقعی ممکن است از مقدار اندازه‌گیری‌شده کمتر باشد. از این رو، به افراد مسن دارای فشار خون پایین توصیه می‌شود برای ارزیابی داخل عروقی به پزشک مراجعه کنند.

آیا درمان کاهنده چربی خون برای بیماران بسیار مسن مناسب است؟

درمان کاهنده چربی خون قطعاً خطر سکته را کاهش می‌دهد!

در مطالعه بالینی SPARCL مشاهده شد که میزان سکته در بیماران مصرف‌کننده داروهای کاهنده چربی خون %31 کاهش یافته است. خطر سکته در سالمندان از حالت معمول بیشتر است. با توجه به این مطالعه نیز می‌توان گفت که افراد مسن باید درمان کاهنده چربی خون شدیدتری دریافت کنند.

آیا در سالمندی زیان رقیق‌کننده‌های خون بیش از فایده آن‌هاست؟ 

رقیق‌کننده‌های خون برای پیشگیری از انسداد رگ در مبتلایان به بیماری آترواسکلروتیک استفاده می‌شوند. چون با افزایش سن خطر بیماری‌های قلب و عروق بیشتر می‌شود، رقیق‌کننده‌های خون حتی پیش از بروز بیماری نیز با هدف پیشگیری به کار می‌رفتند.

مطالعات اخیر درباره درستی این اقدام تردیدهایی ایجاد کرده‌اند. با افزایش سن، خطر خون‌ریزی بیشتر می‌شود. چون آسپرین که برای رقیق کردن خون مصرف می‌شود این خطر را بیشتر هم می‌کند، هنوز درباره مصرف آن پرسش‌هایی وجود دارد. با وارفارین نیز دیده شده که بیماران اثر کافی رقیق‌کنندگی خون دریافت نمی‌کنند. نشان داده شده است که داروهای ضدانعقاد خوراکی با اثر مستقیم، هم خطر خون‌ریزی را افزایش نمی‌دهند و هم از وارفارین مؤثرترند. بنابراین گفته می‌شود مصرف این داروها ممکن است مؤثرتر باشد.

البته مصرف این داروها در بیماران مختلف متفاوت است. از این رو همیشه باید به توصیه پزشک خود گوش دهیم.

آیا ویتامین B با کاهش سطح هموسیستئین، خطر سکته را کم می‌کند؟

هموسیستئین عاملی است که فرایند آترواسکلروز منجر به حملات قلبی و سکته مغزی را آغاز می‌کند. ویتامین‌های B کمبود این ویتامین‌ها سطح هموسیستئین خون را بالا می‌برد. نشان داده شده است که ویتامین‌های B با کاهش هموسیستئین خطر سکته را کم می‌کنند و بیماران پرخطر نیز سود بیشتری می‌برند.

استنت کاروتید یا عمل اندآرترکتومی در سالمندی

استنت ماده‌ای است که داخل رگ‌ها قرار داده می‌شود و باز ماندن آن‌ها را تضمین می‌کند. اندآرترکتومی عملی است که طی آن لایه انباشته‌شده‌ای که ممکن است در آینده رگ را مسدود کند، تراشیده و برداشته می‌شود.

بیماران دارای تنگی در شریان کاروتید، یعنی سرخرگ گردن، در معرض خطر بالای حمله قلبی هستند. اگر تنگی شدید نباشد، می‌توان آن را با درمان دارویی فشرده درمان کرد. اما اگر وضعیت جدی باشد و به حد تأثیر بر زندگی رسیده باشد، باید این اقدامات به‌عنوان مرحله بالاتر درمان انجام شوند.

نتیجه و خلاصه

می‌دانیم که با افزایش سن خطر سکته بیشتر می‌شود و شایع‌ترین علت آن آترواسکلروز است.

بنابراین برای پیشگیری از آترواسکلروز؛

• باید از همان مراحل اولیه، عادت‌های سبک زندگی خود را تنظیم کنیم.
• باید از جوانی به حفظ مقادیر کلسترول و قند خون توجه کنیم، سیگار نکشیم و اگر مصرف می‌کنیم آن را ترک کنیم.
• باید به فعالیت بدنی اهمیت دهیم و فراموش نکنیم که کم‌تحرکی عامل خطر است.
• اگر بیماری مزمنی مانند پرفشاری خون و دیابت داریم، چون خطر آترواسکلروز را افزایش می‌دهند، باید برای معاینه منظم به پزشک مراجعه کنیم.
• همچنین اگر آترواسکلروز ایجاد شده است، باید برنامه‌های درمانی پیشنهادی پزشک را رعایت کنیم. به این شکل می‌توانیم خطر سکته را کاهش دهیم.