شایعات پزشکی شبکه‌های اجتماعی؛ آسیب به میلیون‌ها نفر و راه مقابله
در این مقاله
گسترش ادعاهای گمراه‌کننده پزشکی دست‌کم به اندازه خود مراقبت سلامت قدمت دارد.
به‌ویژه در همه‌گیری Covid-19 انتشار اطلاعات نادرست بیشتر شد. اطلاعات خطا و گمراه‌کننده با هدف منحرف کردن، از شبکه اجتماعی پخش می‌شود و دشواری‌های تازه و پیچیده می‌سازد. بدتر آنکه بخش مهمی از منتشرکنندگان عمداً یا برای منفعت چنین می‌کنند و حتی کم‌کم خودشان به خطا باور پیدا می‌کنند (بنگرید به چگونه شارلاتان شویم؟).
در نظرسنجی تازه آمریکا، %95 اطلاعات نادرست را مشکل می‌دانند و %45 هنگام مواجهه شخصی بسیار نگران‌اند؛ بااین‌حال اغلب مردم در دام می‌افتند و حتی متوجه نمی‌شوند.
آموزش کادر سلامت برای مقابله با اطلاعات نادرست مهم است
در پاسخ، یک جراح عمومی آمریکایی به‌تازگی گزارشی مهم درباره اطلاعات نادرست به‌عنوان تهدید سلامت عمومی منتشر کرد. گزارش از سازمان‌های سلامت می‌خواهد کارکنان را پیشگیرانه آموزش دهند. کادر سلامت باید برای انتشار حقیقت، هم با فناوری مانند شبکه اجتماعی و هم رسانه سنتی با این اطلاعات مقابله کند.
اما پزشکان پاسخ‌دهنده در شبکه اجتماعی موانع مهم دارند: کاربران منتشرکننده، حتی کادر سلامت، و شرکت‌های میزبان مانند Twitter و Facebook؛ نیز حمله و تهدید آنلاین علیه اصلاح‌کنندگان و آموزش ناکافی درباره راهبرد پاسخ. عبور از موانع و فراهم کردن پاسخ پزشک به اطلاعات نادرست آنلاین، برای تقویت اعتماد به حرفه پزشکی حیاتی است.
هدف باید منبع اطلاعات نادرست باشد
هدف گرفتن منبع اطلاعات نادرست مهم است.
پزشکان شرکت‌های شبکه اجتماعی را مسئول می‌دانند، چون اطلاعات از بسترشان پخش می‌شود. مرکز مقابله با نفرت دیجیتال آمریکا، مسئولان بخش عمده اطلاعات ضدواکسن در Facebook و Twitter، یعنی %65 آن، را 12 حساب فردی یا مشترک دانسته و «یک دوجین منبع اطلاعات نادرست» نامیده است.
از دسامبر 2020، برآورد می‌شود 425 حساب پُرطرفدار ضدواکسن مجموعاً 59,2 میلیون دنبال‌کننده داشته‌اند. بعضی با وجود اطلاعات خطا نشان تأیید دارند. مدیران وعده اقدام علیه آن دوجین حساب داده‌اند، اما کار اندکی شد. نویسندگان معتقدند دست‌کم تأییدشان پس گرفته شود و برای انتشار اطلاعات خطا با تحریم روبه‌رو شوند.
بزرگ‌ترین خطر
بعضی کاربرانِ ماندگارکننده اطلاعات نادرست پزشک‌اند و به اعتماد عمومی آسیب می‌زنند. فدراسیون هیئت‌های پزشکی ایالتی آمریکا و چند نهاد درمانی از برنامه اقدام علیه این پزشکان، حتی تعلیق پروانه، گفته‌اند. گروه‌های بی‌طرف متشکل از پزشک و مردم نیز خواهان اقدام هیئت‌های پزشکی و نهادهای حاکم برای حفاظت مردم از زیان این اطلاعات‌اند.
کادر سلامت زیر تهدید است
نمی‌توان از کادر سلامت خواست آشکارا با افسانه‌های زیان‌بار مقابله کند، بی‌آنکه از حمله و آزار محافظت شود.
پژوهشی پیش از همه‌گیری Covid-19 نشان داد از هر 4 پزشک، 1 نفر در شبکه اجتماعی هدف حمله است. بیشترین هدف‌ها کسانی‌اند که به‌ویژه نوشته‌هایی در دفاع از محتوای واکسن منتشر می‌کنند.
از هر 6 پزشک زن، 1 نفر آزار جنسی شبکه اجتماعی را گزارش می‌کند؛ احتمالاً در زنان عضو اقلیت نژادی، قومی یا گروه‌های به‌حاشیه‌رانده‌شده این نسبت بسیار بیشتر است.
در نظرسنجی دوره همه‌گیری، از پزشکان و دانشمندانی که درباره Covid-19 با رسانه مصاحبه کردند، حدوداً از هر 3 نفر 1 نفر به‌علت نوشته یا نظر رسانه‌ای هدف حمله شد. بیشتر حمله‌ها آنلاین بود، اما حمله جسمی هم رخ داد. %22 قربانیان تهدید جسمی و جنسی و %15 تهدید مرگ گزارش کردند.
پزشکان و دانشمندان معمولاً آزار را به کارفرما نمی‌گویند، چون به اقدام او باور ندارند. متخصصان می‌گویند قربانیان در آینده کمتر مصاحبه رسانه‌ای می‌کنند؛ یافته‌ای که اثرگذاری حمله را نشان می‌دهد.
همه این‌ها پیامدی بدتر دارد: شبه‌دانشمندان و شارلاتان‌ها در شبکه اجتماعی پررنگ‌تر می‌شوند و افراد غیرمتخصص سلامت طبیعتاً نمی‌فهمند اطلاعات غالب نادرست است.
شبه‌علم یا علم جعلی یا pseudoscience، مجموعه ادعا، باور، اطلاعات و عملی است که با استدلال علمی عرضه می‌شود، اما استاندارد لازم پژوهش مانند ماده، روش و آزمون‌پذیری را ندارد یا پشتوانه پژوهش علمی کافی ندارد. از این نظر، همه شیوه‌های طب سنتی یا جایگزین را می‌توان در قلمرو شبه‌علم ارزیابی کرد.
مقابله با تهدید کادر سلامت
برای کمک به کادر مورد حمله و پیشگیری، راهبرد لازم است؛ همبستگی گروهی یک راه است. نویسندگان معتقدند سوءاستفاده‌کنندگان از بستر اجتماعی برای آسیب یا تهدید پزشکان مقابله‌کننده با اطلاعات خطا باید با پیامدهایی مانند حذف نشان تأیید و محدود شدن حق انتشار روبه‌رو شوند.
مقابله با اطلاعات پزشکی نادرست
اطلاعات خطا در رابطه پزشک و بیمار دخالت و اغلب به بیمار آسیب می‌زند. روشن است که کادر سلامت برای مقابله فوری به آموزش ارتباط علمی نیاز دارد؛ اما راهبردهای ارائه این آموزش هنوز خوب تعریف نشده‌اند.
تشویق کارکنان به مقابله بدون پشتیبانی آموزش رسمی شاید انتشار خطا را در اینترنت و تعامل بالینی تشدید کند. مثلاً شگرد رایج، بیان افسانه و سپس حقیقت است؛ اما پژوهش نشان می‌دهد چون سوگیری شناختی یادآوری محتوای نخست را تقویت می‌کند، شاید نتیجه معکوس و ماندگاری خطا بیشتر شود. در عوض پزشکان می‌توانند از روش دانشمندان اقلیم، فرایند سه‌مرحله‌ای، برای افشای خطا استفاده کنند:
- ابتدا حقیقت،
- سپس افسانه یا ادعای شبه‌علمی مربوط، و
- سرانجام توضیح اینکه چرا اطلاعات نادرست است.
تأکید بر چرایی نادرستی اطلاعات شاید به تغییر نظر کمک کند؛ چرایی لزوم شکستن باور به آن نیز مهم است. روشن است که فقط عرضه شواهد در برابر شایعه، انکار بسیاری را بیشتر می‌کند، پس باید نظام‌مند عمل کرد. پیش‌بینی افسانه پیش از ظهور یا آموزش عمومی علم نیز شاید به‌ویژه مؤثر باشد.
دانشگاه و دانشکده پزشکی باید برای آموزش انتقال مؤثر علم، شناسایی و رد اطلاعات خطا و نقش سوگیری شناختی در باورپذیری آن سرمایه‌گذاری کنند. در دانشگاه Chicago، دانشجویان علوم زیستی به درس‌های متخصصان علم و ارتباط برای توضیح کار خود به مردم تشویق می‌شوند. دانشجویان پزشکی Pritzker نیز دوره اطلاعات پزشکی نادرست می‌گذرانند. روش کتابداران، SIFT، شامل توقف، بررسی منبع، یافتن پوشش معتبر و پیگیری زمینه اصلی، برای آموزش پزشک در شناسایی منبع قابل اعتماد کاربرد دارد؛ سپس می‌توان آن را به بیمار آموخت. با وجود بی‌اعتمادی به نظام سلامت، توانمندسازی پزشکان آینده برای رسیدگی به خطا و اشتراک حقیقت با همدلی بسیار مهم است. بیماران با وجود بی‌اعتمادی عمومی معمولاً به پزشک خود اعتماد دارند. پرستاران از معتمدترین حرفه‌های آمریکا هستند و پزشکان هم در این نظرسنجی چندان عقب نیستند.
در نتیجه، کمک به مقابله موفق کادر سلامت با اطلاعات خطای آنلاین فقط آموزش ارتباط علمی به پزشکان آینده و توان حذف خطا نیست؛ باید افراد منتشرکننده و نهادهای شبکه اجتماعی نیز پاسخگوی زیانی باشند که ایجاد می‌کنند.
*
منابع
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.