تراتوم چیست؟ علائم، علت‌ها و درمان
در این مقاله
تراتوم توموری نادر است که می‌تواند انواع مختلف بافت را در خود داشته باشد و زیرگروهی از تومورهای سلول زایا است. سلول‌های زایا، سلول‌های تولیدمثلی بدن‌اند؛ تخمک در زنان و اسپرم در مردان. تراتوم‌ها بیشتر در تخمدان‌ها، بیضه‌ها و استخوان دنبالچه ایجاد می‌شوند. اما ممکن است در نواحی نزدیک خط میانی، مدیاستن (حفره قفسه سینه)، رتروپریتوئن (بخش پشتی شکم) و مغز و نخاع نیز شکل بگیرند.
تراتوم ممکن است در نوزادان، کودکان یا بزرگسالان دیده شود. ممکن است خوش‌خیم باشد، یعنی سرطانی یا بدخیم نباشد. درمان اصلی تراتوم جراحی است.
تراتوم چیست؟
تراتوم نوعی تومور است که می‌تواند بافت‌های بسیار متفاوتی را دربر بگیرد. نام آن از عبارت یونانی «monstrous (هیولا) tumor» گرفته شده است.
برای مثال، تراتوم‌ها ممکن است شامل این بافت‌ها باشند؛
- مو
- استخوان
- دندان‌ها
- عضله
- اندام‌ها
تراتوم‌ها ممکن است بیشتر در این نواحی دیده شوند؛
- گنادها (تخمدان‌ها و بیضه‌ها)
- نواحی خارج‌گنادی (پایین ستون فقرات، قفسه سینه، شکم، مغز و نخاع)
معمولاً تراتوم‌ها را در 2 زیرگروه طبقه‌بندی می‌کنیم:
- بالغ (رسیده) یا
- نابالغ (غیربالغ).
تراتوم‌های بالغ (رسیده): این تومورها شایع‌ترین نوع تومورهای سلول زایای خارج از مغز هستند. تراتوم‌های بالغ خوش‌خیم‌اند و احتمال سرطانی‌شدن آنها وجود ندارد. معمولاً در نوزادان در استخوان خاجی یا دنبالچه، یا در آغاز بلوغ در بیضه‌ها یا تخمدان‌ها دیده می‌شوند. سلول‌های تراتوم بالغ زیر میکروسکوپ تقریباً شبیه سلول‌های طبیعی‌اند. بعضی تراتوم‌های بالغ آنزیم‌ها یا هورمون‌هایی ترشح می‌کنند که باعث نشانه‌ها و مشکلات بیماری می‌شوند.
تراتوم‌های نابالغ (نارس): این تومورها معمولاً در کودکان کم‌سن در نواحی خارج از گنادها یا در آغاز بلوغ در تخمدان‌ها ایجاد می‌شوند. سلول‌های آنها زیر میکروسکوپ بسیار متفاوت از سلول‌های طبیعی به نظر می‌رسند. تراتوم‌های نابالغ ممکن است سرطانی باشند و به بخش‌های دیگر بدن گسترش یابند. معمولاً چند نوع بافت متفاوت، مانند مو، عضله و استخوان، درون آنها وجود دارد. بعضی تراتوم‌های نابالغ آنزیم‌ها یا هورمون‌هایی ترشح می‌کنند که باعث علائم و نشانه‌های بیماری می‌شوند.
تراتوم‌ها چقدر شایع‌اند؟
تراتوم‌ها تومورهای نادری هستند که در کودکان تشخیص داده می‌شوند. دو نوع شایع‌تر، تراتوم‌های خاجی‌دنبالچه‌ای (خارج‌گنادی) و تراتوم‌های کیستیک بالغ تخمدان (گنادی) هستند. تراتوم‌های خاجی‌دنبالچه‌ای که در قاعده ستون فقرات ایجاد می‌شوند، در هر 20.000 تا 40.000 تولد در سال با میزان 1 مورد، شایع‌ترین تومورهای نوزادان‌اند. تراتوم بالغ تخمدان، شایع‌ترین تومور تخمدان در زنان جوان، به‌ویژه در دومین یا سومین دوره 10 ساله زندگی آنهاست. انواع دیگر تراتوم، از جمله تراتوم بیضه و مدیاستن، بسیار نادرترند.
در موارد بسیار نادر، نوعی تراتوم به نام «جنین در جنین» ممکن است ایجاد شود. این نوع تراتوم ظاهری شبیه جنین رشدنیافته در بدن فردی سالم دارد. یک دیدگاه معتقد است که جنین در این تراتوم‌ها، بقایای یک دوقلوست که نتوانسته زنده بماند و سپس توسط قل دیگرِ زنده‌مانده احاطه شده است؛ دیدگاهی دیگر فرض می‌کند که این توده یک تراتوم بسیار تکامل‌یافته است.
علائم تراتوم چیست؟
علائم تراتوم بسته به اندازه و محل تومور متفاوت‌اند. در بعضی موارد، تراتوم ممکن است هیچ علامتی نداشته باشد و توده تنها هنگامی شناسایی شود که به‌طور قابل‌توجهی بزرگ شده است.
علائم احتمالی تراتوم ممکن است شامل موارد زیر باشند؛
- توده، تورم یا برآمدگی‌ای که فرد بتواند آن را لمس کند یا ببیند
- یبوست یا بی‌اختیاری ادرار
- ضعف پاها
- درد ناحیه شکم
- دشواری تنفس
اگر تراتوم هورمون ترشح کند، ممکن است در کودکان پیش از بلوغ علائم قابل‌توجهی ایجاد کند و باعث شروع زودرس بلوغ شود. این تغییرات هورمونی ممکن است در دختران و پسران رخ دهند.
علت‌ها و عوامل خطر تراتوم چیست؟
در حال حاضر، علت دقیق تراتوم شناخته نشده است. با این حال، پژوهش‌ها مطرح می‌کنند که تراتوم‌ها به دلیل تغییرات سلول‌های بنیادی جنینی ایجاد می‌شوند. این سلول‌های ویژه پرتوان‌اند، یعنی می‌توانند به هر سلول دیگری در بدن تبدیل شوند.
تصور می‌شود این تومورها از سه لایه زایای تکاملی به نام اکتودرم، مزودرم و اندودرم که جنین را تشکیل می‌دهند منشأ می‌گیرند. این لایه‌های زایا از سلول‌های زایایی ساخته شده‌اند که می‌توانند بافت‌های گوناگون، از جمله چربی، عضله، دندان، ناخن و مو را ایجاد کنند. در جریان رشد جنین، بعضی از این سلول‌های زایا تمایز پیدا نمی‌کنند و در نتیجه توانایی تبدیل‌شدن به انواع دیگر سلول را حفظ می‌کنند. این سلول‌ها سپس با عبور از خط میانی مهاجرت می‌کنند تا به گنادهای اولیه برسند؛ جایی که ممکن است دهه‌ها بمانند و در نهایت به تخمک یا اسپرم تبدیل شوند. تصور می‌شود مشکلی در فرایند تمایز این سلول‌ها بتواند باعث ایجاد تراتوم شود و این توضیح می‌دهد که چرا تراتوم‌ها ممکن است در گنادها یا در مسیر مهاجرت سلول‌های زایا ایجاد شوند.
عواملی که خطر تراتوم را افزایش می‌دهند نیز ممکن است بسته به نوع تراتوم متفاوت باشند. برای مثال، پژوهشگران مطرح می‌کنند که عوامل خطر تراتوم بیضه ممکن است شامل موارد زیر باشند؛
- وزن کم و قد کوتاه هنگام تولد
- بیضه نزول‌نکرده (نرسیدن بیضه‌ها به محل مورد انتظار در دوران جنینی)
- هیپوسپادیاس (قرارداشتن دهانه مجرای ادرار کودکان در زیر آلت، به جای نوک آن)
- خون‌ریزی بارداری
- بالابودن سن مادر در بارداری
- زردی
- خارج‌نشدن جفت در مدت 30 دقیقه پس از زایمان
عوامل خطر بدخیم‌بودن تراتوم تخمدان (گناد زنانه) ممکن است شامل موارد زیر باشند؛
- سن بالا
- اندازه بزرگ تومور
- واردشدن به یائسگی
- بالابودن سطح پروتئینی به نام آنتی‌ژن سرطان 125 (CA-125)
تراتوم چگونه تشخیص داده می‌شود؟
افزون بر بررسی سابقه پزشکی و معاینه جسمی، اغلب آزمایش‌های زیر را برای کمک به تشخیص تراتوم درخواست می‌کنیم؛
- روش‌های تصویربرداری برای نشان‌دادن محل تومور احتمالی، مانند تصویربرداری تشدید مغناطیسی (MRG)، توموگرافی کامپیوتری (BT) یا سونوگرافی
- آزمایش‌های خون آلفافیتوپروتئین (AFP) و گنادوتروپین مزمن انسانی (hCG) که سطوح بالای آنها نشان‌دهنده وجود تراتوم است
- شمارش کامل سلول‌های خون
- آزمایش‌های عملکرد کبد، کلیه و ریه
- نمونه‌برداری از تومور
با این حال، تراتوم ممکن است به‌طور اتفاقی در جریان آزمایش‌هایی تشخیص داده شود که برای تشخیص بیماری یا وضعیت دیگری انجام می‌شوند.
پس از تشخیص، تومور را از 1 تا 4 مرحله‌بندی می‌کنیم. این طبقه‌بندی بیانگر اندازه تومور و گسترش‌یافتن یا نیافتن آن به بخش‌های دیگر بدن است. تراتوم مرحله 1 کوچک و موضعی است، اما مرحله 4 بزرگ‌تر است و ممکن است به نواحی مختلف گسترش یافته باشد.
- ممکن است برایتان جالب باشد: داستان امیدبخش بیمار جوان ما Oğuz ــ تومور سلول زایا
درمان تراتوم چیست؟
در بیشتر موارد، درمان تراتوم شامل برداشتن کامل تومور با جراحی است. همچنین ممکن است پس از جراحی به شیمی‌درمانی نیاز باشد.
نوع تراتوم و بدخیم‌بودن یا نبودن آن ممکن است بر گزینه‌های درمان اثر بگذارد.
برای مثال، برای افراد مبتلا به تراتوم تخمدان 4 روش درمان استاندارد وجود دارد؛
- جراحی
- پیگیری نزدیک
- شیمی‌درمانی
- پرتودرمانی
در زنی مبتلا به تراتوم تخمدان مرحله 1، اگر تومور کوچک و برداشتن آن آسان باشد، ممکن است جراحی تنها درمان لازم باشد. اگر فرد به شیمی‌درمانی نیاز داشته باشد، معمولاً رژیم شیمی‌درمانی به نام PEB به کار می‌رود. این رژیم شیمی‌درمانی شامل داروهای سیس‌پلاتین، اتوپوزاید و بلئومایسین است.
خلاصه
تراتوم نوعی تومور سلول زایاست که ممکن است خوش‌خیم یا سرطانی باشد. این تومورها می‌توانند چند نوع بافت متفاوت، مانند مو، عضله و استخوان را دربر بگیرند. معمولاً در زنان در تخمدان‌ها، در مردان در بیضه‌ها و در کودکان در استخوان دنبالچه ایجاد می‌شوند. اما گاهی ممکن است در هر جایی از بدن نیز ایجاد شوند.
گزینه‌های درمان تراتوم بسته به محل، اندازه و مرحله تومور متفاوت‌اند، اما معمولاً شامل برداشتن تومور با جراحی و شیمی‌درمانی هستند.
*
- موضوع مرتبط: علائم، مراحل و درمان سرطان بیضه
منابع
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.