رژیم شیمی‌درمانی BEP (بلئومایسین، اتوپوزاید، سیس‌پلاتین) برای سرطان بیضه
در این مقاله
کدام داروهای شیمی‌درمانی در پروتکل BEP هستند؟
- Bلئومایسین
- Eتوپوزاید
- سیسPلاتین
BEP چگونه اثر می‌کند؟
هر داروی BEP برای توقف رشد و کشتن سلول سرطانی طراحی شده است.
هدف درمان با BEP چیست؟
BEP معمولاً با هدف درمان قطعی و شفای کامل داده می‌شود. میزان شفا با مرحله متفاوت است. در بیماران پرخطر تا %40 پایین می‌آید و در بیماری اولیه (T2N0) تا %97 بالا می‌رود.
-موضوع مرتبط: سرطان بیضه چیست؟ علل و عوامل خطر و انواع آن چیست؟
شیوه تجویز، دوز و برنامه BEP
- بلئومایسین 30 واحد، در روزهای 2، 9 و 16 درمان، وریدی (I.V. = داخل‌وریدی) طی 10 دقیقه آهسته داده می‌شود. دادن دارو در زمان مشخص از راه ورید، انفوزیون نام دارد.
- اتوپوزاید 100 mg/m2 در روزهای 1، 2، 3، 4 و 5 درمان، طی 60 دقیقه وریدی انفوزیون می‌شود.
- سیس‌پلاتین 20 mg/m2 در روزهای 1، 2، 3، 4 و 5 درمان، طی 120 دقیقه وریدی انفوزیون می‌شود.
یادداشت: دوز دارو و مدت تجویز ممکن است طبق توصیه پزشک متفاوت باشند.
مدت تخمینی BEP
- اجرای BEP در روزهای 1، 2، 3، 4 و 5 ممکن است تا 5 ساعت طول بکشد. روزهای 2، 9 و 16 حدود 1 ساعت زمان می‌برد.
- مدت انفوزیون بر تحقیقات بالینی تکیه دارد، اما با ترجیح پزشک یا تحمل بیمار ممکن است تغییر کند. داروی پیش‌درمانی و مایع حمایتی می‌توانند زمان بیشتری اضافه کنند.
- BEP معمولاً در واحد شیمی‌درمانی روزانه انجام می‌شود و بیمار پس از آن به خانه می‌رود.
- BEP هر 21 روز (3 هفته) تکرار می‌شود. این چرخه 1 دوره نام دارد. بسته به سود درمان معمولاً 4 دوره داده می‌شود، اما پزشک می‌تواند مدت را متناسب تغییر دهد.
عوارض BEP
در رژیم چنددارویی هر دارو عارضه ویژه دارد. عوارض احتمالی ترکیب این دو دارو طبق نتایج تحقیقات بالینی تخمین زده شده‌اند. شایع‌ترین عوارض BEP در تحقیقات عبارت‌اند از:
- تهوع (%72)
- خستگی (%63)
- گزگز، بی‌حسی و سوزش انگشت دست یا پا (نوروپاتی محیطی) (%36)
- زخم دهان (%35)
- وزوز گوش (%11)
- عفونت ریه (%11)
- تب نوتروپنیک (%10)
- گلبول سفید پایین (%8)
- آسیب کلیه (%4)
- افزایش خطر خونریزی [پلاکت پایین؛ ترومبوسیتوپنی]
نباید فراموش کرد مطالعات این عوارض زمانی انجام شده‌اند که بسیاری ضدتهوع‌های کنونی وجود نداشتند. امروزه درصد افراد دارای تهوع یا استفراغ بسیار کمتر است.
پیگیری
بیماران BEP هر چند وقت نیاز به پیگیری دارند؟
کنترل خون پیش از هر درمان توصیه می‌شود. آزمایش لازم شامل شمارش کامل خون (هموگرام)، پنل جامع متابولیک (بیوشیمی) و منیزیم و پتاسیم خون است. با توصیه پزشک آزمایش دیگری اضافه می‌شود.
تصویربرداری (بررسی رادیولوژیک) هر چند وقت لازم است؟
تصویربرداری پیش از درمان، بلافاصله پس از پایان و در پیگیری معمول بررسی می‌شود. شامل توموگرافی رایانه‌ای (CT)، تصویربرداری تشدید مغناطیسی (MRI)، اسکن PET، اسکن استخوان یا رادیوگرافی است.
یادداشت: برای بلئومایسین باید از سلامت کافی عملکرد ریه مطمئن شد. معمولاً پیش از شروع، آزمایش عملکرد تنفسی (PFT) انجام می‌شود. بیماران در طول و پس از درمان از نظر عوارض ریوی بررسی می‌شوند.
نتیجه آزمایش خون یا تصویربرداری چگونه بر درمان اثر می‌گذارد؟
پزشک بسته به نتایج ممکن است BEP را طبق برنامه ادامه دهد، دوز یا درمان را عوض کند.
نکات قابل توجه حین و پس از BEP
- هنگام سیس‌پلاتین برای محافظت از آسیب کلیه، مایعات وریدی (I.V.) و تأمین آب داده می‌شود. ممکن است حاوی الکترولیت مانند پتاسیم و منیزیم باشند.
- فقط در دوره اول پیش از نخستین دوز بلئومایسین، گاهی دوز آزمایشی کوچک برای اطمینان از نبود واکنش انفوزیون داده می‌شود. اگر تحمل شود باقی دوز کامل انفوزیون می‌شود. تکرار دوز آزمایشی در هر دوره لازم نیست.
- BEP می‌تواند تعداد اسپرم را کم کند. پیش از درمان برای امکان فرزندآوری بعدی درباره ذخیره اسپرم با پزشک صحبت کنید.
- معمولاً برای تحریک تولید گلبول سفید و پیشگیری دوره‌های نوتروپنی پس از شیمی‌درمانی فیلگراستیم (Neupogen، Tevagrastim، Leucostim، Fraven) یا لنوگراستیم (Granocyte) داده می‌شود.
- داروساز انکولوژی باید تداخل احتمالی داروها را بررسی کند.
اطلاعات برچسب هر دارو
بلئومایسین (Blemisin، Bleocin-S، Bleolem)
سازوکار اثر
گرچه سازوکار دقیق بلئومایسین معلوم نیست، شواهد می‌گویند اثر اصلی مهار سنتز DNA و کمتر از آن RNA و پروتئین است. تصور می‌شود یون‌های فلزی، عمدتاً آهن، را کلاته می‌کند و شبه‌آنزیمی می‌سازد که با اکسیژن واکنش می‌دهد و رادیکال آزاد سوپراکسید و هیدروکسید برای شکستن DNA تولید می‌کند.
- بلئومایسین انفوزیون وریدی (I.V.) است.
- در سیگاری‌ها، بیماران بالای 40 سال، سابقه پرتودرمانی قفسه سینه، مصرف اکسیژن اضافی و دریافت قبلی بلئومایسین، خطر عفونت شدید ریه بالاتر است.
- ممکن است خس‌خس ریه یا تنگی نفس بدهد. برای پیشگیری و اطمینان از ایمنی باقی دوز، در دوره اول دوز آزمایشی (1 واحد) داده می‌شود و اگر تنگی نفس نبود باقی دوز قابل تجویز است.
- برای نارسایی کلیه تنظیم ویژه دوز ممکن است لازم شود.
عوارض عمومی بلئومایسین
- ممکن است تغییر پوستی مانند بثورات یا لکه بدهد. تغییرات شاید تا هفته دوم یا سوم درمان ظاهر نشوند
- زخم دهان
- ریزش مو
- مشکل تنفسی
اتوپوزاید (Etoposid Ebewe، Etoposide Amphar، Etoposide-Teva)
سازوکار اثر
اتوپوزاید از پودوفیلوتوکسین، سم گیاه مِی‌اپل آمریکایی، مشتق شده است. نخست در 1966 ساخته شد و در 1983 سازمان غذا و داروی آمریکا، FDA برای درمان سرطان تأییدش کرد. اتوپوزاید، DNA و فعالیت آنزیم توپوایزومراز II را هدف می‌گیرد، در نتیجه شکستن DNA و واکنشی مؤثر بر جنبه‌های گوناگون سوخت‌وساز سلول ایجاد می‌کند.
- اتوپوزاید انفوزیون وریدی (I.V.) است که عموماً طی 30-60 دقیقه یا گاهی پیوسته داده می‌شود.
- اتوپوزاید با آب گریپ‌فروت تداخل دارد و مصرف هم‌زمان ممکن است عوارضش را بیشتر کند.
- برای کاهش عملکرد کلیه یا کبد، تنظیم ویژه دوز ممکن است لازم شود.
عوارض عمومی اتوپوزاید
- معمولاً ریزش مو می‌دهد. عارضه موقت است و پس از درمان مو دوباره رشد می‌کند.
- عوارض گوارشی مانند اسهال، زخم دهان و تهوع ممکن است شایع باشند.
- گرچه نادر است، ممکن است لوسمی حاد (% 2-12) ایجاد کند که معمولاً 2-3 سال پس از درمان ظاهر می‌شود.
- ممکن است شمارش خون (گلبول سفید، قرمز و پلاکت) را کم کند
سیس‌پلاتین (Cisplatin Ebewe، Cisplatin-Koçak، Cisplatin DBL، Cisplatinum)
سازوکار اثر
اثر سیس‌پلاتین بر سلول سرطان با توان اتصال عرضی به بازهای پورینی DNA مرتبط است؛ با مداخله در ترمیم DNA آسیب ایجاد و سپس مرگ برنامه‌ریزی‌شده سلول سرطان، آپوپتوز، را تحریک می‌کند.
- سیس‌پلاتین انفوزیون وریدی (I.V.) است که معمولاً طی یک تا دو ساعت داده می‌شود.
- مصرف طولانی سیس‌پلاتین ممکن است عفونت شدید کلیه ایجاد کند.
- عوارض دیگر دوزهای متعدد شامل شمارش پایین خون، تهوع، استفراغ و کاهش شنوایی‌اند.
- در عملکرد پایین کلیه یا مغز استخوان (شمارش پایین خون)، تنظیم دوز ممکن است لازم باشد.
- سیس‌پلاتین برای جنین انسان خطرناک است؛ زنان هنگام مصرف باید از بارداری پرهیز کنند.
- زنان هنگام مصرف سیس‌پلاتین نباید شیردهی کنند؛ ورود آن به شیر انسان شناخته شده است.
-موضوع مرتبط: سیس‌پلاتین، داروی انقلابی سرطان و داستان شگفت‌انگیزش
عوارض عمومی سیس‌پلاتین
- به‌ویژه در سالمندان ممکن است مشکل کلیه رخ دهد.
- تهوع و استفراغ هم حاد (در 24 ساعت اول) و هم تأخیری (دو تا پنج روز پس از انفوزیون) ممکن‌اند.
- اسهال
- شمارش پایین سلول خونی (سمیت مغز استخوان، لوسمی حاد)
- مشکل شنوایی – وزوز گوش. برای همه بیماران آزمایش شنوایی پایه لازم است.
- الکترولیت پایین خون: منیزیم، پتاسیم، کلسیم، سدیم و فسفات
- بی‌حسی و درد گزگزمانند دست و پا ممکن است رخ دهد.
- مشکل دید ممکن است ایجاد شود؛ بهبود کامل معمولاً پس از توقف درمان آغاز می‌شود.
- مشکلات کبد؛ بهبود معمولاً پس از توقف درمان آغاز می‌شود.
منابع
Long-term follow-up of a phase III study of three versus four cycles of bleomycin, etoposide, and cisplatin in favorable-prognosis germ-cell tumors: The Indiana University Experience.
J Clin Oncol. 1998.
2. de Wit R, Roberts JT, Wilkinson PM, et al.
Equivalence of three or four cycles of bleomycin, etoposide, and cisplatin chemotherapy and of a 3- or 5- day schedule in good-prognosis germ cell cancer: a randomized study of the European Organization for Research and Treatment of Cancer Genitourinary Tract Cancer Cooperative Group and the Medical Research Council.
J Clin Oncol. 2001.
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.