طولانی‌ترشدن بقا با پرتودرمانی پیشگیرانهٔ متاستازهای استخوانی بازتاب گسترده‌ای داشت

بسیاری از سرطان‌ها در مراحل پیشرفته تمایل به متاستاز به استخوان (گسترش) دارند. برای متاستازهای دردناک استخوان، پرتودرمانی یک رویکرد استاندارد در درمان سرطان است. اما مطالعه‌ای جدید که کاربرد پرتودرمانی در متاستازهای استخوانی را بررسی کرد، نتیجه‌ای غیرمنتظره داشت: در بیماران بدون علامت، یعنی مبتلایان به متاستاز استخوانی که هیچ نشانه یا شکایتی ندارند، پرتودرمانی پروفیلاکتیک (پیشگیرانه) نه‌تنها رویدادهای اسکلتی و بستری‌شدن را کاهش داد، بلکه نشان داده شد بقا / طول عمر را نیز افزایش می‌دهد.

در نخستین مطالعه از این نوع، حدود 80 بیمار با بیش از پنج متاستاز پرخطر به‌طور تصادفی برای دریافت پرتودرمانی پیشگیرانه یا درمان استاندارد اختصاص یافتند.

در بیماران دریافت‌کنندهٔ پرتودرمانی، فراوانی رویدادهای اسکلتی کاهش یافت و هیچ‌یک نیاز به بستری نداشتند. اما نتایج، در مقایسه با گروه کنترل، بهبود 55% در بقای کلی و 8 ماه طول عمر بیشتر را نشان داد.

نویسندهٔ اصلی، دکتر ارین اف. گیلسپی، رادیوانکولوژیست مرکز سرطان مموریال اسلون کترینگ در نیویورک، گفت: «این‌که پرتودرمانی برای پیشگیری از درد ممکن است بالقوه زندگی را طولانی کند، تأمل‌برانگیز است».

گیلسپی افزود که ایجاد تفاوت در بقای کلی با پرتودرمانی متاستازهای استخوانی بدون علامت، «انتظار نمی‌رفت»، اما این نتیجه با مطالعات پیشین دربارهٔ مراقبت تسکینی که نشان داده‌اند «توانایی بهبود بقای کلی را دارد» سازگار است.

این پژوهش تحول‌آفرین در 23 اکتبر 2022 در نشست سالانهٔ انجمن آمریکایی رادیوانکولوژی (ASTRO) ارائه شد.

این نتایج با استقبال مشتاقانهٔ شمار زیادی از متخصصان سرطان در سراسر جهان روبه‌رو شد.

از رویدادهای اسکلتی مرتبط با متاستاز استخوان می‌توان برای نمونه به «شکستگی استخوان»، «فشار بر نخاع»، «فلج ناشی از فشار» و «درد شدید استخوان» اشاره کرد. پیشگیری از رویدادهای اسکلتی در بیماران سرطانی «واقعاً برای بیماران مهم» است. افزایش بقای کلی با پرتودرمانی متاستازهای استخوانی «غیرمنتظره» است، اما اکنون باید پرتودرمانی را به‌عنوان درمانی پروفیلاکتیک (پیشگیرانه) در نظر گرفت.

برای بیماری دارای ویژگی‌هایی که احتمال وضعیت‌های جدی مانند فشردگی نخاع را افزایش می‌دهند، در پرتو این مطالعه فکرکردن زودتر به پرتودرمانی «بدیهی به نظر می‌رسد». پرتودرمانی متاستازهای بدون علامت ممکن است با کشتن سلول‌های سرطانی در این نواحی و کاهش بار توموری بدن، بقا را طولانی کند.

اما تا کنون «شواهدی نداشتیم» که پرتودرمانی زودهنگام متاستازهای استخوانی بدون علامت مؤثر باشد و این مطالعه «گامی واقعاً مهم» برای فراهم‌کردن آن است.

با توجه به بزرگی منفعت بقا، اگر دارویی این تفاوت را ایجاد می‌کرد، بازار دارویی بسیار بزرگ و علاقه‌مندی برای دنبال‌کردن آن وجود داشت.

بااین‌حال، «یک مزیت» پرتودرمانی این است که از پیش استاندارد مراقبت بوده و «همه‌جا و به‌طور گسترده در دسترس» است.

او گفت: «هیچ هزینهٔ اضافی برای جامعه، پرداخت‌کننده یا بیمار وجود ندارد». «این دستاورد بزرگی است»، زیرا جلو انداختن درمانی که در زمان دیرتر اثر کمتری دارد، بار اضافی برای بیمار و پزشکان او ایجاد نمی‌کند.

با وجود این‌که این مطالعه یک کارآزمایی نسبتاً کوچک فاز 2 است و بنابراین باید در کارآزمایی‌های بیشتر تأیید شود، نتایج برای بیماران دارای متاستاز استخوانی بدون علامت بسیار امیدوارکننده است.

برای «پرهیز از درمان بیش‌ازحد»، «مطالعات بیشتری برای بهینه‌کردن کاربرد مناسب» پرتودرمانی لازم است. شناسایی بیماران هنگامی که متاستازهای استخوانی‌شان هنوز بدون علامت است نیز مسئله‌ای جداگانه است، زیرا این متاستازها همیشه به‌وضوح دیده نمی‌شوند.

جزئیات مطالعه

در این مطالعه، دکتر گیلسپی و همکارانش بیماران دارای متاستاز استخوانی پرخطر و بدون علامت را به‌صورت تصادفی به یکی از دو گروه دریافت‌کننده یا دریافت‌نکنندهٔ پرتودرمانی اختصاص دادند. بیماران بر اساس نوع سرطان و درمان دریافتی طبقه‌بندی شدند.

بیماران باید 18 سال یا بیشتر سن، وضعیت عملکردی ECOG برابر با 0-2، تومور جامد (با منشأ اندامی) و بیش از پنج ناحیهٔ متاستاتیک در تصویربرداری می‌داشتند. دست‌کم یکی از متاستازها باید پرخطر می‌بود؛ یعنی بیماری حجیم بزرگ‌تر از 2 cm یا درگیرکنندهٔ مفصل ران، شانه یا ساکروایلیاک، استخوان‌های بلند یا ستون فقرات.

گروه، 78 بیمار از سه مؤسسه را به‌صورت تصادفی اختصاص داد و داده‌های 35 بیمار در بازوی پرتودرمانی (با 62 ضایعه) و 36 بیمار در گروه کنترل (با 49 ضایعه) قابل ارزیابی بود.

سن میانهٔ بیماران 61-65 سال بود و حدود نیمی زن بودند. شایع‌ترین سرطان‌ها، ریه، پستان و پروستات بودند و برای 90% درمان سیستمیک برنامه‌ریزی شد. حدود نیمی از بیماران داروی تنظیم‌کنندهٔ استخوان مانند بیس‌فسفونات‌ها گرفته بودند.

نقطهٔ پایانی اصلی مطالعه رویدادهای مرتبط با اسکلت بود که به‌صورت شکستگی پاتولوژیک، فشار بر نخاع، جراحی در محل شکستگی یا پرتودرمانی برای درد تعریف شد.

• تنها در 1.6% بیماران دریافت‌کنندهٔ پرتودرمانی پیشگیرانه، در برابر 29% بازوی بدون پرتودرمانی، رویداد اسکلتی رخ داد (P < .001).
• پس از پیگیری میانهٔ 2,4 سال، بقای کلی میانه با پرتودرمانی 1,7 سال و بدون آن 1 سال بود (P = 0,011). مشخص شد که پرتودرمانی خطر مرگ را 55% کاهش می‌دهد.
• همچنین در بیماران دریافت‌کنندهٔ پرتودرمانی هیچ بستری رخ نداد، در برابر 4 مورد در بازوی درمان‌نشده (P =.045) و بهبود معنی‌داری در امتیازهای پرسش‌نامهٔ کوتاه درد نیز مشاهده شد (P = .039).

از نظر ایمنی، در 38% بیماران بازوی پرتودرمانی و 21% بیماران گروه کنترل، عوارض درجهٔ 2 یا بالاتر گزارش شد؛ عوارض احتمالاً مرتبط با درمان به‌ترتیب در 13% و 3% مطرح بود. شایع‌ترین عوارض تهوع، استفراغ، اریتم (راش)، خستگی و اسهال بودند و بیشترشان متوسط بودند (درجهٔ 2).

در نتیجه، اکنون متخصصان انکولوژی به این فکر خواهند کرد که متاستازهای استخوانی بدون شکایت را تنها به سرنوشت درمان‌های سیستمیک نسپارند و پیش از ایجاد مشکل مداخله کنند. پرسش این است که پرتودرمانی در بیماران سرطانی دارای متاستاز استخوانی باید در چه مرحله‌ای انجام شود؟ بیماران زیادی چندین محل متاستاز دارند، اما ضایعات با بیشترین احتمال مشکل‌سازی را چگونه شناسایی کنیم؟ اگر تصمیم به این کار بگیریم، چگونه در شرایطی مانند ازدحام کاری، دسترسی بیماران سودبرنده از پرتودرمانی را به آن فراهم کنیم؟