یائسگی مردانه چیست؟ علائم و درمان آن در مردان پس از درمان سرطان

درمان‌های سرطان در برخی مردان، مانند زنان، می‌توانند شکایت‌های یائسگی ایجاد کنند. برای نمونه در درمان سرطان پروستات، درمان‌های سرکوب هورمونی گرگرفتگی، تعریق و کاهش میل جنسی ممکن است دیده شوند. این عوارض برای مردان ناراحت‌کننده و دشوارند.

در این نوشته درباره اثر شکایت‌های یائسگی مردان هنگام درمان سرطان و پس از آن بر زندگی و اقدامات لازم برای کنار آمدن با آن‌ها اطلاعات می‌دهیم.

یائسگی مردانه چیست؟

یائسگی مردانه نام دیگر آندروپوز، است؛ کاهش سطح تستوسترون با افزایش سن و علائم ناشی از آن را می‌گویند. به تعریف پزشکی‌تر، در مردان جدای از بیماری‌های دیگر، کاهش تستوسترون ناشی از بالا رفتن سن و ایجاد علائم بالینی وابسته، آندروپوز (هیپوگنادیسم دیرآغاز) نام دارد. برای تشخیص یائسگی مردانه سطح تستوسترون سرم باید < 8-11 nmol/L یا < 300 ng/dL باشد.

تا سن 60 سالگی تقریباً از هر 3 مرد، 1 نفر؛ و پس از 80 سالگی از هر 2 مرد، 1 نفر کمبود هورمون تستوسترون پیدا می‌کند.

مردان مانند زنان یائسگی را تجربه نمی‌کنند. در زنان یائسگی دوره کاهش سریع تولید هورمون‌های جنسی استروژن و پروژسترون است و معمولاً علائم روانی و جسمی مختلف ایجاد می‌کند. با افزایش سن مردان، تولید هورمون جنسی مردانه یا تستوسترون نیز کم می‌شود که معمولاً تدریجی است. طی این مدت مردان ممکن است شکایت‌هایی مانند موارد زیر داشته باشند:

• ناراحتی روانی و تحریک‌پذیری
• مشکلات جنسی، اختلال نعوظ یا کاهش میل جنسی
• خستگی و ضعف که الگوی خواب را تغییر می‌دهند
• کاهش انرژی
• گرگرفتگی و تعریق
• خلق افسرده و
• نبود انگیزه

- موضوع مرتبط: علائم و درمان کمبود تستوسترون، آندروپوز و سرطان پروستات

ارتباط این علائم با کاهش تستوسترون هنوز محل بحث است، اما می‌دانیم مردان دریافت‌کننده برخی درمان‌های سرطان ممکن است عوارضی مشابه شکایت‌های یائسگی زنان تجربه کنند. سرطان‌هایی که این وضعیت در آن‌ها بیشتر دیده می‌شود، سرطان پروستات و سرطان پستان مردانهستند. افزون بر آن، همه درمان‌های سرطان می‌توانند بر اثر کاهش تستوسترون به شکایت‌های بالا و یائسگی مردانه منجر شوند.

درمان سرکوب هورمونی و سرطان پروستات

هورمون‌درمانی سرطان پروستات می‌تواند علائم یائسگی ایجاد کند، زیرا داروهای آن سطح هورمون‌های بدن را کاهش می‌دهند. شدت عوارض به دوز و نوع داروی هورمونی وابسته است. مردان تحت هورمون‌درمانی سرطان پروستات در کوتاه‌مدت ممکن است عوارض زیر را داشته باشند:

• گرگرفتگی و تعریق
• مشکلات جنسی
• خستگی، ضعف و بی‌حالی
• حساسیت پستان

این علائم ممکن است بلافاصله پس از شروع درمان در مرد ایجاد شوند.

گرگرفتگی و تعریق

با برخی داروهای متوقف‌کننده هیپوفیز و تولید تستوسترون، تعریق شدید دیده می‌شود و شکایت‌هایی شبیه گرگرفتگی یائسگی زنان ایجاد می‌کند. برای نمونه گوزرلین استات (Zoladex)، بوسرلین (Suprefact) و لوپرورلین (Prostap). گرگرفتگی و تعریق می‌توانند قرمزی صورت و احساس غش ایجاد کنند. پس از مدتی مصرف، گرگرفتگی کاهش می‌یابد، اما در برخی تا تمام مدت مصرف دارو ادامه دارد.

برخی پژوهش‌های اخیر نشان می‌دهند دریافت داروی ضدافسردگی ونلافاکسین یا طب سوزنی ممکن است گرگرفتگی را کاهش دهد، اما باید درباره این گزینه‌ها با پزشک گفت‌وگو کنید.

برای گرگرفتگی و تعریق می‌توانید:

• خانه را خنک نگه دارید و پنکه استفاده کنید
• لباس نخی سبک بپوشید
• مصرف الکل، کافئین و نیکوتین را کاهش دهید
• زیر آفتاب نمانید
• با آب خنک دوش بگیرید
• کنار تخت برای تعریق شبانه حوله تمیز بگذارید
• آب فراوان بنوشید و برای نوشیدن منتظر گرگرفتگی نمانید

مشکلات جنسی

مردان دریافت‌کننده داروهای هورمونی ممکن است مشکل نعوظ داشته باشند، چون داروها تولید تستوسترون را متوقف می‌کنند. دائمی یا موقتی بودن با دارو متفاوت است. برای نمونه حدود نیمی از مردان دریافت‌کننده ضدآندروژن مانند بیکالوتامید (Casodex) مشکل نعوظ ندارند و زندگی جنسی ادامه می‌یابد. مشکل نعوظ ممکن است از برداشت جراحی پروستات، پرتودرمانی یا دیگر درمان‌های سرطان پروستات نیز ناشی شود.

می‌توانید برای کمک به نعوظ از پزشک پیشنهاد دارویی بخواهید.

درباره احساس خود نسبت به جنسیّت با همسر صحبت کنید تا روند و علت دشوار شدن گاه‌به‌گاه صمیمیت جنسی را بهتر بفهمد.

همچنین جنسیّت فقط دخول نیست؛ بوسیدن و در آغوش گرفتن نیز صمیمیت زوج را ممکن می‌کند. در این دوره می‌توانید از مشاوره جنسی بهره ببرید.

احساس ضعف و خستگی

هورمون‌درمانی سرطان پروستات معمولاً خستگی و ضعف ایجاد می‌کند.

برای کمک به کاهش این خستگی:

• برای افزایش انرژی هر روز ورزش سبک انجام دهید
• با خود مهربان باشید و وقتی خسته می‌شوید استراحت کنید
• روز خود را برنامه‌ریزی کنید
• مهم‌ترین فعالیت‌ها را هنگام انرژی بالا انجام دهید
• برای حفظ انرژی رژیم سالم و متعادل داشته باشید.
• برای خرید، آشپزی و دیگر کارهای روزمره کمک بخواهید.

درمان‌های حمایتی مانند ماساژ، یوگا، طب سوزنی، تای‌چی، روان‌درمانی و دیگر روش‌های آرام‌سازی نیز ممکن است مفید باشند. می‌توانند استرس را کاهش دهند و احساس انرژی و کنترل بیشتری ایجاد کنند.

آثار بلندمدت یائسگی مردانه

مردان دریافت‌کننده هورمون‌درمانی در معرض عوارض بلندمدت نیز هستند. این عوارض ممکن است شامل موارد زیر باشند:

• افزایش وزن
• ضعف استخوان (پوکی استخوان)
• تغییرات خلق، افسردگی و مشکلات حافظه
• نازک شدن / شکستگی استخوان

پس از درمان سرطانی که سطح هورمون را کاهش یا مسدود می‌کند، ممکن است در معرض کاهش تراکم استخوان یا پوکی استخوان باشید؛ یعنی خطر شکستگی بیشتر می‌شود. پزشک می‌تواند غربالگری و پیشنهادهایی مانند دویدن، پیاده‌روی، دوچرخه‌سواری و ادامه تمرین منظم با وزنه ارائه کند. این ورزش‌ها راهی برای تقویت استخوان‌اند. داروهایی مانند بیس‌فسفونات یا دنوزوماب نیز علیه پوکی استخوان وجود دارند و باید درباره مناسب بودنشان با پزشک مشورت کنید.

افزایش وزن

کنترل وزن هنگام هورمون‌درمانی دشوار است. هر روز برنامه ورزش منظم را ادامه دهید و رژیم سالم و متعادل بخورید.

تغییرات حافظه

گاهی هورمون‌درمانی بر حافظه اثر می‌گذارد و پس از درمان معمولاً بهتر می‌شود. هنگام درمان می‌توانید برای فراموش نکردن امور مهم یادداشت و دفتر روزانه داشته باشید. اگر فکر می‌کنید تغییر مهمی در حافظه دارید با پزشک و پرستار صحبت کنید.

سرطان پستان مردان و علائم یائسگی

سرطان پستان در مردان بسیار نادر است و درمان‌های آن ممکن است شکایت‌های یائسگی ایجاد کند. رایج‌ترین هورمون‌درمانی مردان مبتلا به سرطان پستان تاموکسیفن است. تاموکسیفن می‌تواند گرگرفتگی، تعریق، تغییر هیجانی، افزایش وزن، بی‌میلی جنسی، ضعف و تغییر حافظه ایجاد کند.

- موضوع مرتبط: توده پستان مردان چگونه شناخته می‌شود، آیا ممکن است سرطان باشد؟ علائم و درمان

وضعیت هیجانی

داشتن علائم یائسگی می‌تواند تجربه‌ای از نظر هیجانی دشوار باشد. برخی روزها خوب و برخی روزها خشمگین، تحریک‌پذیر و کم‌روحیه هستید. ممکن است بپرسید چه می‌شود و آیا دوباره عادی خواهید شد. احساس خود را با همسر، دوستان و خانواده در میان بگذارید.

آشنایی و صحبت با مردان دیگر مبتلا به سرطان می‌تواند منبع اطلاعات و حمایت باشد. از پزشکان و پرستاران نیز در این زمینه کمک بگیرید.

بسیاری از مردان در بیان احساسات دشواری دارند. گروه حمایت سرطان یا مشاوره می‌تواند کمک زیادی کند.

به‌طور کلی اندوه، اضطراب و تنهایی در مردان دارای این شکایت‌ها طبیعی است. اما اگر ادامه یابند و فکر کنید خلق شما افسرده و ثابت مانده، مراجعه به پزشک مهم است. ممکن است افسردگی داشته باشید. برای درمان آن کارهای بسیاری می‌توان کرد، اما نخست باید با کسی مطرح کنید. هرچه زودتر کمک بگیرید درمان آسان‌تر است. افسردگی ضعف نیست؛ وضعیت پزشکی رایج و نیازمند درمان است.

درمان تستوسترون برای یائسگی مردانه و نکات احتیاطی

به نظر می‌رسد تستوسترون در مردان سالمند بر ظاهر، تعادل توده عضله و چربی، افزایش تراکم استخوان، مقاومت به انسولین و نمایه کلسترول اثر مثبت داشته باشد. اما داده‌های نقش آن در قدرت عضلانی، عملکرد جنسی و خلق هنوز محل بحث است.

برای محافظت از عوارض، پیگیری دوره‌ای مردان دریافت‌کننده تستوسترون توصیه می‌شود. پیش از درمان حتماً تستوسترون کل خون، PSA، آنزیم‌های کبد، هموگلوبین و هماتوکریت و نمایه کلسترول بررسی و پس از درمان نیز دوره‌ای کنترل شوند. هدف اصلی کمترین دوز کاهنده شکایت است و رساندن تستوسترون به مقدار هدف (250-300 ng/dl) کافی تلقی می‌شود.

• یائسگی چیست؟ علائم، آثار و راهبردهای مدیریت دوره یائسگی