Kişi menopauzası nədir? Xərçəng müalicəsindən sonra kişilərdə menopauza əlamətləri və müalicəsi

Xərçəng müalicələri bəzi kişilərdə qadınlarda olduğu kimi bir sıra menopauza şikayətlərinə səbəb ola bilər. Məsələn, prostat xərçəngi üçün istifadə edilən hormonların basdırılması müalicələri isti basmalar, tərləmə və cinsi istəyin azalması görülə bilər. Kişilər üçün bu yan təsirlər narahatedici və çətindir.

Bu yazımızda xərçəng müalicəsi zamanı və sonrasında kişilərdə menopauza şikayətlərinin həyatlarına necə təsir edə biləcəyi və bunların öhdəsindən gəlmək üçün nələr edilə biləcəyi barədə məlumat verəcəyik.

Kişi menopauzası nədir?

Kişi menopauzası kimi də tanınan andropauza, yaşlanma ilə birlikdə testosteron səviyyələrinin azalmasına və bu azalma ilə yaranan əlamətlərə deyilir. Daha tibbi təriflə, kişilərdə digər xəstəliklərdən başqa, yaşın artmasına bağlı inkişaf edən testosteron azalması və bununla əlaqəli klinik əlamətlərin yaranması vəziyyətinə andropauza (gec başlayan hipoqonadizm) deyilir. Kişi menopauzası diaqnozu üçün serum testosteron səviyyəsi < 8-11 nmol/L və ya < 300 ng/dL altında olmalıdır.

60 yaşına qədər təxminən hər 3 kişidən 1-ində; 80 yaşdan sonra isə hər 2 kişidən 1-ində testosteron hormonu çatışmazlığı inkişaf edir.

Kişilər qadınlar kimi menopauza yaşamır. Qadınlarda menopauza cinsi hormonların, estrogen və progesteron istehsalının sürətlə azaldığı dövrdür. Bu, adətən müxtəlif psixoloji və fiziki əlamətlər yaradır. Kişi yaşlandıqca kişi cinsi hormonunun (testosteron) istehsalı da azalır. Bu, adətən zamanla yavaş-yavaş baş verir. Bu müddətdə kişilər aşağıdakı simptomları (şikayətləri) yaşaya bilər:

• Psixoloji sıxıntılar və əsəbilik
• Cinsi problemlər (erektil disfunksiya (sərtləşmə itkisi) və ya libido itkisi (cinsi istəyin azalması))
• Yorğunluq və halsızlığın yuxu rejimini dəyişdirməsi
• Enerjinin azalması
• İsti basma və tərləmə
• Depressiv əhval-ruhiyyə və
• Motivasiya çatışmazlığı

- Əlaqəli mövzu: Testosteron çatışmazlığının əlamətləri, müalicəsi, andropauza və prostat xərçəngi

Bu simptomlarla testosteron azalması arasındakı əlaqə hələ mübahisəlidir. Lakin müəyyən xərçəng müalicəsi alan kişilərin qadınların menopauza sıxıntılarına bənzər müalicə yan təsirləri yaşaya bildiyini bilirik. Bunun ən çox görüldüyü xərçənglər, prostat xərçəngi və kişilərdə süd vəzi xərçəngidir. Bundan başqa, bütün xərçəng müalicələri testosteron azalması nəticəsində yuxarıdakı şikayətlərə və kişi menopauzasına yol aça bilər.

Hormonların basdırılması müalicəsi və prostat xərçəngi

Prostat xərçəngini müalicə etmək üçün istifadə edilən hormon müalicələri menopauza simptomlarına səbəb ola bilər. Çünki bu müalicələrdə istifadə edilən dərmanlar insan bədənində hormon səviyyələrini azalda bilər. Yan təsirlərin dərəcəsi hormon dərmanının dozasından və növündən asılı olacaq. Prostat xərçəngində hormon müalicəsi alan kişilərdə qısa müddətdə belə yan təsirlər görülə bilər:

• İsti basma və tərləmə
• Cinsi problemlər
• Yorğunluq, halsızlıq və taqətsizlik
• Süd vəzisində həssaslıq

Bu əlamətlər kişidə müalicə başladıqdan dərhal sonra yarana bilər.

İsti basmalar və tərləmə

Hipofiz vəzini dayandıraraq testosteron istehsalını əngəlləyən bəzi dərmanlarla həddindən artıq tərləmə görülə bilər. Bu hal qadınların menopauza zamanı yaşadıqları isti basmalara bənzər şikayətlərə səbəb ola bilər. Bu dərmanlara nümunə olaraq goserelin asetat (Zoladex), buserelin (Suprefact) və leuprorelin (Prostap) göstərilə bilər. Bu isti basmalar və tərləmə üzdə qızarma və bayılma hissinə səbəb ola bilər. Bu dərmanlardan bir müddət istifadə etdikdən sonra isti basma azalır, lakin bəzilərində bu isti basmalar dərman qəbul edilən bütün müddətdə davam edir.

Son dövrdəki bəzi tədqiqatlar venlafaksin adlı antidepressant dərmanın qəbulunun və ya akupunktur tətbiqinin isti basmaları azalda biləcəyini göstərir. Lakin bu seçimləri həkiminizlə müzakirə etməlisiniz.

İsti basmalar və tərləmə üçün bunları edə bilərsiniz:

• Evinizi sərin saxlayın — ventilyatordan istifadə edin
• Yüngül pambıq paltarlar geyinin
• Alkoqol, kofein və nikotin qəbulunuzu azaldın
• Günəş altında qalmayın
• Sərin su ilə duş alın
• Gecə tərləmələriniz üçün yatağınızın baş tərəfində təmiz dəsmal saxlayın
• Bol su için, su içmək üçün isti basmaları gözləməyin

Cinsi problemlər

Hormon dərmanları qəbul edən kişilər ereksiya problemi yaşaya bilər. Bunun səbəbi bu dərmanların testosteron istehsalını dayandırmasıdır. Bu halın qalıcı və ya müvəqqəti olması istifadə edilən dərmana görə dəyişə bilər. Məsələn, bikalutamid (Casodex) kimi antiandrogenlər qəbul edən kişilərin təxminən yarısı ereksiya problemi yaşamır və cinsi həyatları davam edir. Ereksiya problemi prostatın əməliyyatla çıxarılmasından, radioterapiyadan və ya digər prostat xərçəngi müalicələrindən də qaynaqlana bilər.

Ereksiya əldə etməyə kömək edə bilməsi üçün həkiminizdən dərman tövsiyəsi istəyə bilərsiniz.

Həyat yoldaşınızla cinsəlliyiniz barədə necə hiss etdiyinizi danışın. Bu, onların prosesi daha yaxşı anlamasına və cinsi yaxınlığın bəzən niyə çətin ola biləcəyini bilməsinə imkan verir.

Həmçinin cinsəllik yalnız penetrasiyadan (cinsi birləşmədən) ibarət deyil; öpüşmək və qucaqlaşmaq da cütlüklər arasında yaxınlıq yaradır. Bu dövrdə bəzi cinsi məsləhət xidmətlərindən yararlana bilərsiniz.

Zəif və yorğun hiss etmək

Prostat xərçəngi üçün hormon müalicəsi adətən yorğunluq və halsızlığa səbəb olur.

Bu yorğunluğun azalmasına kömək etmək üçün:

• Enerjinizi artırmaq üçün hər gün yüngül məşqlər edin
• Özünüzə yaxşı davranın və yorğun hiss etməyə başlayanda dincəlin
• Gününüzü planlaşdırın
• Ən vacib fəaliyyətləri enerji səviyyəniz yüksək olduqda edin
• Enerji səviyyənizi qorumaq üçün sağlam və balanslı qidalanın.
• Alış-veriş, yemək bişirmək və digər gündəlik işlərdə kömək istəyin.

Masaj, yoqa, akupunktur, tay-çi, psixoterapiya və digər rahatlama üsulları kimi dəstəkləyici müalicələrdən istifadə də faydalı ola bilər. Stresi yüngülləşdirməyə kömək edə və özünüzü daha enerjili, daha çox nəzarət sahibi kimi hiss etməyinizi təmin edə bilər.

Kişi menopauzasının uzunmüddətli təsirləri

Hormon müalicəsi alan kişilərin uzun müddətdə yarana biləcək yan təsir riskləri də var. Bu uzunmüddətli yan təsirlərə aşağıdakılar daxil ola bilər:

• Çəki almaq
• Sümüklərin zəifləməsi (osteoporoz)
• Əhval dəyişiklikləri, depressiya və yaddaş problemləri
• Sümüklərin nazilməsi / sınıqları

Hormon səviyyənizi azaldan və ya bloklayan xərçəng müalicəsi nəticəsində sümük sıxlığının azalması (osteoporoz) riski altında ola bilərsiniz. Bu, sümük sınığı riskinin artması deməkdir. Həkiminiz bu riskə görə müayinə apara və qaçmaq, gəzmək, velosiped sürmək, müntəzəm ağırlıq məşqlərinə davam etmək kimi tövsiyələr verə bilər. Bu cür məşqlər sümüklərinizi gücləndirməyin bir yoludur. Sümük əriməsinə qarşı istifadə edilə biləcək dərmanlar da var, məsələn, bisfosfonat müalicəsi və ya denosumab adlı dərmanlar. Bunların sizin üçün uyğun olub-olmadığını həkiminizdən soruşmalısınız.

Çəki almaq

Hormon müalicəsi zamanı çəkiyə nəzarət çətin ola bilər. Hər gün müntəzəm məşq proqramına davam edin və balanslı, sağlam qidalanın.

Yaddaş dəyişiklikləri

Bəzən hormon müalicəsi yaddaşınıza təsir edə bilər. Müalicədən sonra yaddaş adətən yaxşılaşır. Müalicə zamanı vacib şeyləri unutmamaq üçün qeydlər və gündəlik tuta bilərsiniz. Əhəmiyyətli yaddaş dəyişikliyiniz olduğunu düşünürsünüzsə, həkimləriniz və tibb bacılarınızla danışın.

Kişilərdə süd vəzi xərçəngi və menopauza simptomları

Kişilərdə süd vəzi xərçəngi çox nadir görülür. Bu müalicələr menopauza şikayətlərinə səbəb ola bilər. Süd vəzi xərçəngli kişilərdə ən çox istifadə edilən hormon müalicəsi tamoksifendir. Tamoksifen isti basma, tərləmə, emosional dəyişiklik, çəki artımı, cinsi istəksizlik, halsızlıq və yaddaş dəyişikliklərinə səbəb ola bilər.

- Əlaqəli mövzu: Kişilərdə süd vəzisində kütlə necə anlaşılır, xərçəng ola bilərmi? Əlamətləri və müalicəsi

Emosional vəziyyət

Menopauza simptomlarının olması emosional baxımdan sıxıntılı təcrübə ola bilər. Bəzi günlər yaxşı hiss etdiyiniz halda, bəzi günlər qəzəbli, əsəbi və əhvalı aşağı hiss edə bilərsiniz. Nə baş verdiyini və yenidən normal vəziyyətinizə qayıdıb-qayıtmayacağınızı düşünə bilərsiniz. Həyat yoldaşınıza, dostlarınıza və ailənizə necə hiss etdiyinizi danışın.

Xərçəngli digər kişilərlə tanış olub danışmaq məlumat və dəstək mənbəyi təmin edə bilər. Eyni şəkildə həkim və tibb bacılarından da bu mənada dəstək ala bilərsiniz.

Bir çox kişi duyğularını ifadə etməkdə çətinlik çəkir. Xərçəng dəstək qrupları və ya məsləhət xidməti çox böyük kömək göstərə bilər.

Ümumiyyətlə, bu şikayətləri olan kişilərdə kədər, narahatlıq və tənhalıq hissi normaldır. Lakin bu əlamətlər davam edirsə və əhvalınızın çökmüş, dəyişməz olduğunu düşünürsünüzsə, həkiminizə müraciət etməyiniz vacibdir. Depressiya yaşaya bilərsiniz. Depressiyanı müalicə etmək üçün edilə biləcək çox şey var, amma əvvəlcə bunu kiminləsə paylaşmalısınız. Nə qədər erkən kömək alsanız, müalicə o qədər asan olur. Depressiya zəiflik deyil. Müalicə tələb edən, çox insanın yaşadığı tibbi vəziyyətdir.

Kişi menopauzası üçün testosteron müalicəsi və diqqət edilməli məqamlar

Yaşlanan kişilərdə testosteron müalicəsinin bədən görünüşünə, əzələ və piy kütləsi tarazlığına, sümük sıxlığının artmasına, insulin müqavimətinə və xolesterin profilinə müsbət təsirləri var kimi görünür. Lakin əzələ gücünə, cinsi funksiyalara və əhval-ruhiyyəyə töhfəsinə dair məlumatlar hələ mübahisəlidir.

Testosteron müalicəsi alan kişiləri yan təsirlərdən qorumaq üçün müəyyən fasilələrlə izləmək tövsiyə edilir. Müalicədən əvvəl mütləq qanda ümumi testosteron, PSA, qaraciyər fermentləri, hemoqlobin və hematokrit dəyərlərinin, xolesterin profilinin yoxlanması; müalicədən sonra da müəyyən fasilələrlə nəzarəti tövsiyə edilir. Müalicədə əsas məqsəd şikayətlərin azaldığı ən aşağı dozanı vermək olsa da, hədəflənən testosteron dəyərinə yüksəldilməsi (250-300 ng/dl) kifayət sayılır.

• Menopauza nədir? Menopauza dövründə əlamətlər, təsirlər və idarəetmə strategiyaları