აქვს თუ არა სელის თესლს სარგებელი ძუძუს კიბოს დროს?

ძუძუს კიბოს მკურნალობის წარმატება და სიცოცხლის ხანგრძლივობა ყოველდღიურად იზრდება. აშკარაა, რომ ამას საზოგადოების ცნობიერების ზრდა, ვარჯიში, ჯანსაღი კვება და ცხოვრების წესის გაუმჯობესებაც ემატება. გარემო ფაქტორების მოწესრიგებისას სწორი ინფორმაციის სწორი წყაროდან მიღებაც მნიშვნელოვანია. მაგალითად, უნდა ვურჩიოთ თუ არა სელის თესლი ძუძუს კიბოს მქონე პაციენტებს?

სელის ლათინური სახელი ძალიან სასარგებლოს ნიშნავს და არის Linum usitatissimum. ბოჭკოები სელის ქსოვილისთვის გამოიყენება; omega 3 ცხიმოვანი მჟავებით მდიდარი და სელის ზეთად ცნობილი ზეთი — საღებავებში, ხოლო ზეთგამოცლილი თესლი — ცხოველთა საკვებად.

სელის თესლის გავლენა ჯანმრთელობაზე

სელის თესლი ლიგნანებად წოდებული, ორგანიზმზე ჰორმონის მსგავსი მოქმედების მქონე ნივთიერებების ძალიან კონცენტრირებული ფიტოესტროგენის წყაროა (სოია ფიტოესტროგენების სხვა წყაროა). სეზამის თესლიც ლიგნანებით მდიდარია. ფიტოესტროგენი მცენარეული ესტროგენია — მოლეკულები, რომელთა სტრუქტურა ორგანიზმის ესტროგენს ძლიერ ჰგავს. ლიგნანების შემცველ სელის თესლს, სავარაუდოდ ჰორმონული მოქმედებით, მენსტრუაციის დარღვევასა და მენოპაუზურ ჩივილებზე გარკვეული დადებითი ეფექტი აქვს. ასევე პოლიკისტოზური საკვერცხეების სინდრომისას ანდროგენების შემცირებით სარგებლის შესახებ ერთი კვლევა არსებობს. სელის თესლი omega-3 ცხიმოვანი მჟავების შემადგენელ ალფა-ლინოლენის მჟავას (ALA) შეიცავს. ამტკიცებენ, რომ თესლს ან ზეთს წონისა და ქოლესტერინის შემცირებაზე დადებითი გავლენა აქვს, მაგრამ კლინიკური კვლევებიდან ამის დამადასტურებელი შედეგები არ მიღებულა.

ასევე ნაჩვენებია, რომ სელის თესლს შეუძლია ძუძუსა და პროსტატის კიბოს განვითარებაში მონაწილე უჯრედშიდა სიგნალებზე მოქმედება. ვინაიდან ფიტოესტროგენული ეფექტები აქვს, ესტროგენის რეცეპტორის დადებითი (ER +) ძუძუს კიბოს მქონე პაციენტებმა სელის თესლი არ უნდა გამოიყენონ. ანუ ინტერნეტის მტკიცებების საწინააღმდეგოდ, მისი დანამატი სამკურნალო არ არის და პირიქით, ამ პაციენტებისთვის პოტენციურად საშიში პროდუქტია.

საიდან გაჩნდა აზრი, რომ სელის თესლი ძუძუს კიბოს დროს შეიძლება გამოდგეს?

ლაბორატორიულ კვლევებში სელის ლიგნანებს ფიტოესტროგენული მოქმედებისგან დამოუკიდებელი ანტიკანცეროგენული (სიმსივნის შემამცირებელი) ეფექტი გამოუვლინდა.

ადამიანებში ლიგნანები ნაწლავის ფლორის (მიკრობიომის) მიერ ენტეროლაქტონად გარდაქმნით მეტაბოლიზდება. რამდენიმე კვლევა ვარაუდობს, რომ შრატის ენტეროლაქტონის მაღალი დონისას ძუძუს კიბოს რისკი მცირდება. ამან გააჩინა კითხვა, სასარგებლოა თუ არა სელის თესლი ძუძუს კიბოსთვის.

უნდა დავუჭიროთ ამ შედეგებით მხარი პაციენტებში ლიგნანების შემცველი სელისა და სეზამის დანამატად მიღებას?

მსგავსი დისკუსია ბეტა-კაროტინსა და ფილტვის კიბოზეც იყო. 1980-იან წლებში ზოგი კვლევა მის სამკურნალო სარგებელს ვარაუდობდა. ადრეული შედეგებით განსაკუთრებით ბეტა-კაროტინის შემცველი ხილისა და ბოსტნეულის უფრო ხშირი და დიდი რაოდენობით მიღებას უჭერდნენ მხარს. მაგრამ ფართომასშტაბიანმა კვლევებმა აჩვენა, რომ დანამატები დაცვის ნაცვლად, განსაკუთრებით მწეველებში, ფილტვის კიბოს ალბათობას ზრდიდა. შეიძლება ითქვას, რომ უფრო დიდი კვლევებით დანამატების მხარდამჭერი მიდგომის შეცვლამ მრავალი სიცოცხლე გადაარჩინა.

დასკვნის სახით, კარგად უნდა ვიცოდეთ, როგორ და რამდენად ასახავს შრატის ენტეროლაქტონი ლიგნანების საკვებით მიღებას. სხვადასხვა საკვებიდან მათი რაოდენობაც სრულად გარკვეული არ არის. არც ის ვიცით, როგორ ურთიერთქმედებს ლიგნანები მოწევასთან, ალკოჰოლთან და კვების სხვა ფაქტორებთან. ამიტომ არ გვაქვს დამაკმაყოფილებელი კვლევები, რომლებიც ენტეროლაქტონის გასაზრდელად ლიგნანების საკვებ დანამატად მიღების რეკომენდაციას გაამყარებდა. ფიტოესტროგენული სტრუქტურის გამო პოტენციური რისკები უნდა გავითვალისწინოთ; განსაკუთრებით ძუძუს კიბოს დიაგნოზის მქონენი სელის თესლის დანამატად გამოყენებას უნდა მოერიდონ.