آیا تخم کتان در سرطان پستان فایده‌ای دارد؟

موفقیت درمان سرطان پستان و طول عمر بیماران هر روز بیشتر می‌شود. روشن است افزایش آگاهی جامعه، ورزش، تغذیه سالم و بهبود سبک زندگی نیز به آن کمک کرده است. هنگام تلاش برای تنظیم عوامل محیطی، دریافت اطلاعات درست از منبع درست به همان اندازه مهم است. مثلاً آیا باید تخم کتان را به بیماران سرطان پستان توصیه کرد؟

نام لاتین کتان، به معنی بسیار سودمند ، عبارت است از Linum usitatissimum. الیاف گیاه کتان در ساخت پارچه کتان استفاده می‌شوند؛ روغن آن سرشار از اسیدهای چرب امگا 3 است و به نام روغن بزرک شناخته می‌شود و در رنگ‌سازی کاربرد دارد؛ دانه‌های روغن‌گیری‌شده نیز خوراک دام هستند.

اثرات تخم کتان بر سلامت

تخم کتان، لیگنان‌ها نام موادی با اثرات شبه‌هورمونی در بدن است که در آن به‌وفور وجود دارند؛ این دانه منبع بسیار غنی فیتواستروژن است (سویا منبع دیگر فیتواستروژن‌هاست). کنجد نیز سرشار از لیگنان است. فیتواستروژن یعنی استروژن گیاهی؛ مولکول‌هایی با ساختار بسیار شبیه هورمون استروژن تولیدشده در بدن هستند. تخم کتانِ حاوی لیگنان، احتمالاً به دلیل اثرات هورمونی، برخی اثرات مثبت بر بی‌نظمی قاعدگی و شکایات یائسگی دارد. همچنین در سندرم تخمدان پلی‌کیستیک مطالعه‌ای از فایده کاهش سطح آندروژن خبر داده است. تخم کتان حاوی آلفا لینولنیک اسید (ALA)، از اجزای اسیدهای چرب امگا-3، است. ادعا می‌شود تخم کتان یا روغنش بر لاغری یا کاهش کلسترول اثر مثبت دارد، اما مطالعات بالینینتیجه‌ای اثبات‌کننده این ادعاها نداشته‌اند.

همچنین نشان داده شده تخم کتان می‌تواند بر عوامل نقش‌آفرین در ایجاد سرطان پستان و پروستات، یعنی پیام‌های درون‌سلولی اثر بگذارد. چون تخم کتان اثرات فیتواستروژنی دارد، بیماران سرطان پستان با استروژن گیرنده مثبت (ER +) نباید آن را مصرف کنند. یعنی مکمل تخم کتان، برخلاف ادعاهای خبرهای اینترنتی، درمان‌کننده سرطان پستان نیست؛ برعکس، محصولی با خطر بالقوه برای بیماران سرطان پستان است.

پس ایده مفید بودن تخم کتان در سرطان پستان از کجا آمده است؟

در مطالعات آزمایشگاهی، لیگنان‌های موجود در تخم کتان مستقل از اثرات فیتواستروژنی، اثرات ضدسرطانی (کوچک‌کننده تومور) نشان داده‌اند.

در انسان، لیگنان‌ها توسط فلور روده (میکروبیوم) با تبدیل به انترولاکتون متابولیزه می‌شوند. چند مطالعه پیشنهاد کرده‌اند خطر سرطان پستان در افراد با سطح بالای انترولاکتون سرم کمتر است. این مطالعات پرسش مفید بودن تخم کتان در سرطان پستان را مطرح کردند.

آیا بر پایه این نتایج باید مصرف مکملی خوراکی‌های حاوی لیگنان، مانند تخم کتان و کنجد، را در بیماران سرطان پستان حمایت کنیم؟

بحث مشابهی درباره بتاکاروتن و سرطان ریه رخ داده بود. برخی مطالعات دهه 1980 رویکرد مفید بودن بتاکاروتن در درمان سرطان ریه را مطرح کردند. بر پایه این مطالعات اولیه، به‌ویژه مصرف بیشتر و مکرر میوه‌ها و سبزی‌های حاوی بتاکاروتن در رژیم حمایت شد. اما مطالعات گسترده‌تر نشان دادند مکمل بتاکاروتن نه‌تنها از سرطان ریه محافظت نمی‌کند، بلکه به‌ویژه در سیگاری‌ها احتمال ابتلا را افزایش می‌دهد. می‌توان گفت با وارونه شدن رویکردهای حامی مکمل بتاکاروتن به کمک مطالعات بزرگ‌تر، جان‌های بسیاری نجات یافتند.

در نتیجه، باید به‌خوبی دانست سطح انترولاکتون سرم چگونه و تا چه اندازه دریافت غذایی لیگنان‌ها را بازتاب می‌دهد. میزان دریافت لیگنان از غذاهای مختلف نیز هنوز کاملاً روشن نیست. همچنین نمی‌دانیم لیگنان‌ها چگونه با سیگار، الکل و سایر عوامل تغذیه‌ای تداخل می‌کنند. بنابراین نتایج پژوهشی قانع‌کننده‌ای برای توصیه دریافت مکملی لیگنان در رژیم با هدف افزایش انترولاکتون سرم وجود ندارد. با در نظر گرفتن ساختار فیتواستروژنی لیگنان‌ها، باید خطرات بالقوه را لحاظ کرد و به‌ویژه افراد دارای تشخیص سرطان پستان باید از مصرف تخم کتان به‌عنوان مکمل پرهیز کنند.